Οι τιμές των καυσίμων σκαρφαλώνουν στα βενζινάδικα όλης της Ευρώπης, στελέχη της Κομισιόν και των εθνικών κυβερνήσεων μιλούν για τον δυσκολότερο χειμώνα από το 2022, όμως ένα πράγμα είναι σίγουρο: οι εκκλήσεις μιας σειράς χωρών -μεταξύ των οποίων και της Ελλάδας- για δημοσιονομική ευελιξία από πλευράς της ΕΕ, ειδικότερα στο μέτωπο του ΕΦΚ, σκοντάφτουν στα τελευταία ευρήματα και στο resume της τελευταίας έκθεσης του Ευρωπαϊκού Δημοσιονομικού Συμβουλίου, που δεν αφήνει πολλά περιθώρια για… εκτροπές.
Και κάπου εδώ, το προσεχές διάστημα, ξεκινάει ένας σκληρός αγώνας διαπραγματεύσεων στην ΕΕ. Και δεδομένου ότι οι πολεμικές συγκρούσεις σε Μέση Ανατολή και Ρωσία – Ουκρανία, δεν προβλέπεται να αποκλιμακωθούν άμεσα, η απουσία αποφασιστικών μέτρων για τον περιορισμό της ενεργειακής κρίσης θα μπορούσε να αποβεί μοιραία για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Η συζήτηση για τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης στα καύσιμα, έχει γίνει ένα από τα κορυφαία θέματα στη δημόσια ατζέντα. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, στην πρόσφατη συνέντευξή του στο Bloomberg, μίλησε ξεκάθαρα για «δύσκολο χειμώνα» και ανάγκη δημοσιονομικής ευελιξίας από πλευράς της ΕΕ, τονίζοντας ωστόσο, ότι μείωση της φορολογίας στα καύσιμα, μπορεί να υπάρξει μόνο με ευρωπαϊκή εξαίρεση.
Ο ίδιος έχει προαναγγείλει ότι θα θέσει προσωπικά στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το ζήτημα του ΕΦΚ στα καύσιμα, προκειμένου να υπάρξει ευρωπαϊκό περιθώριο για προσωρινή μείωση της φορολογίας στα ορυκτά καύσιμα. Με τα σημερινά δημοσιονομικά δεδομένα ωστόσο, σύμφωνα με τον Κυριάκο Μητσοτάκη, μια μονομερής μείωση του ΕΦΚ θα απαιτούσε είτε περικοπή άλλης δαπάνης είτε αύξηση άλλου φόρου.
Από πλευράς του, ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, αναφερόμενος στο ζήτημα του ΕΦΚ, έχει υποστηρίξει, ότι το ζητούμενο είναι η χαμηλή τιμή στο ταμπλό και όχι ο μηχανισμός, μέσω του οποίου θα επέλθει αυτή.
Επί του παρόντος, στις 30 Σεπτεμβρίου αναμένονται οι ανακοινώσεις για τα καύσιμα με τον σχεδιασμό να γίνεται σε ορίζοντα 15ήμερου λόγω υψηλής μεταβλητότητας στην αγορά, ενώ στις 14 Οκτωβρίου έπονται οι αποφάσεις για το πετρέλαιο θέρμανσης.
Έκτακτα ενεργειακά πακέτα από τους Ευρωπαίους – Αναζητούνται εξαιρέσεις
Στο ίδιο καζάνι βράζει και η πλειοψηφία των χωρών της ΕΕ, που αναζητούν εξαιρέσεις και δημοσιονομικά περιθώρια από την ΕΕ, επιδιώκοντας να παρουσιάσουν νέα πακέτα μέτρων κατά της ενεργειακής κρίσης, χωρίς να παραβιάσουν τις δεσμεύσεις τους έναντι των Βρυξελλών.
Στη Γαλλία για παράδειγμα, η κρίση των καυσίμων, πήρε ιδιαίτερα εκρηκτικές καταστάσεις. Η μέση τιμή έφτασε σε ιστορικά υψηλά την προηγούμενη εβδομάδα, τα πρατήρια αντιμετώπισαν ελλείψεις ενώ μέσα σε ένα μόλις 10ήμερο, η κατανάλωση υγρών καυσίμων μειώθηκε κατά 30%. Υπό την παραπάνω κατάσταση, η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι θα διαθέσει 450 εκατ. ευρώ για την παράταση των επιδοτήσεων καυσίμων έως το τέλος του έτους. Τα νέα μέτρα περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων επιδότηση 15 λεπτών του ευρώ ανά λίτρο για το πετρέλαιο κίνησης που χρησιμοποιούν οι αγρότες για μη οδικές δραστηριότητες, ενώ για τα φορτηγά των κατασκευαστικών εταιρειών προβλέπεται ενίσχυση 20 λεπτών ανά λίτρο. Ο Μακρόν από πλευράς του, παρά την κριτική της αντιπολίτευσης για την δημοσιονομική κατάσταση της Γαλλίας, δηλώνει ότι δεν μετανιώνει για το νέο ενεργειακό πακέτο, ενώ δεν αποκλείει και το ενδεχόμενο μείωση της φορολογίας στα καύσιμα.
Στην Ιταλία, μετά την απόφαση των πετρελαϊκών εταιρειών Eni και Italiana Petroli να θέσουν πλαφόν στην τιμή της βενζίνης και του πετρελαίου κίνησης, σήμερα η Q8 Italia ανακοίνωσε ότι θα προβεί σε ανάλογη κίνηση. Παράλληλα, η ιταλική κυβέρνηση έχει προχωρήσει τους τελευταίους μήνες σε διαδοχικές προσωρινές μειώνεις του ΕΦΚ. Με το τελευταίο κυβερνητικό διάταγμα, ο ειδικός φόρος στο ντίζελ καθορίστηκε στα 622,90 ευρώ ανά 1.000 λίτρα για το διάστημα από 26 Σεπτεμβρίου έως και 5 Οκτωβρίου 2026. Από τις 18 έως τις 25 Σεπτεμβρίου είχε διαμορφωθεί στα 572,90 ευρώ ανά 1.000 λίτρα. Σύμφωνα με το Reuters, η κυβέρνηση της Μελόνι έχει διαθέσει συνολικά περίπου 2,8 δισ. ευρώ για μειώσεις φόρων στα καύσιμα και μέτρα στήριξης του κλάδου των μεταφορών.
Η Γερμανία ενέκρινε μείωση της φορολογίας στα καύσιμα από τον Οκτώβριο έως και το τέλος του έτους και με βάση τη νέα ρύθμιση, ο φόρος στη βενζίνη και το πετρέλαιο κίνησης θα μειωθεί κατά 0,17 ευρώ ανά λίτρο από τον Οκτώβριο έως το τέλος Δεκεμβρίου. Το μέτρο αναμένεται να κοστίσει συνολικά 2,5 δισ. ευρώ στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση και τα κρατίδια. Την ίδια ώρα, η γερμανική κυβέρνηση επεξεργάζεται και πρόσθετες παρεμβάσεις για την αγορά καυσίμων, μεταξύ των οποίων και η επιβολή πλαφόν στις τιμές από το 2027.
Παράλληλα, η ισπανική κυβέρνηση, σύμφωνα με την El Pais, εξετάζει το ενδεχόμενο να ζητήσει από την Κομισιόν την ενεργοποίηση μιας μερικής αναστολής των δημοσιονομικών κανόνων, ώστε να αποκτήσει πρόσθετο περιθώριο δαπανών χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο η συμφωνημένη πορεία δημοσιονομικής προσαρμογής. Τα δύο προηογούμενα «ισπανικά πακέτα» περιελάμβαναν φορολογικές μειώσεις και επιδοτήσεις καυσίμων αλλά και μια πιο περιορισμένη παράταση που ολοκληρώνεται αυτές τις ημέρες. Συνολικά, τα δύο πακέτα αντιστοιχούν σε περίπου 10 δισ. ευρώ.
Η «κίτρινη κάρτα» του Δημοσιονομικού Συμβουλίου
Παρά τις εξαιρέσεις που επιζητούν οι εθνικές κυβερνήσεις, η τελευταία έκθεση του Ευρωπαϊκού Δημοσιονομικού Συμβουλίου, που κυκλοφόρησε στις 21 Σεπτεμβρίου, δεν είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντική. Η βασική ανησυχία, που διαπνέει την έκθεση, είναι ότι η συνεχής χρήση εξαιρέσεων μπορεί να περιορίσει την αποτελεσματικότητα του νέου δημοσιονομικού πλαισίου, σε μια περίοδο κατά την οποία οι αγορές επανεξετάζουν τη δημοσιονομική αντοχή των κρατών και το κόστος χρηματοδότησης παραμένει αυξημένο.
Ταυτόχρονα, διαπιστώνεται, ότι παρά την καλύτερη από την αναμενόμενη ανάπτυξη το 2025, η δημοσιονομική βελτίωση των χωρών της ΕΕ ήταν σημαντικά μικρότερη από αυτή που προέβλεπαν τα εθνικά τους σχέδια. Το δημόσιο χρέος της ΕΕ αυξήθηκε στο 82% του ΑΕΠ το 2025, από 81% το 2024, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, ενώ η Κομισιόν προβλέπει ότι θα ξεπεράσει το 84% του ΑΕΠ το 2026.
Υπενθυμίζεται, ότι οι νέοι κανόνες, που εφαρμόζονται από τον Απρίλιο του 2024, προβλέπουν ότι κάθε χώρα συμφωνεί με την Κομισιόν μια εξατομικευμένη πορεία μείωσης χρέους και ελλείμματος. Τα κράτη-μέλη διαθέτουν χρονικό ορίζοντα από τέσσερα έως επτά χρόνια για να οδηγήσουν τα δημοσιονομικά τους μεγέθη προς τα ευρωπαϊκά όρια, δηλαδή έλλειμμα 3% του ΑΕΠ και χρέος 60% του ΑΕΠ. Εφόσον μια κυβέρνηση δεν τηρήσει την συμφωνημένη πορεία, καλείται να εξηγήσει τους λόγους απόκλισης ή αντιμετωπίζει διαδικασία δημοσιονομικής διόρθωσης.
To ΕΔΣ επισημαίνει ακόμα, ότι ενώ τα ενεργειακά μέτρα θα πρέπει να έχουν προσωρινό και στοχευμένο χαρακτήρα, οι κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν παράλληλα αυξανόμενες πιέσεις για δαπάνες πιο μόνιμου χαρακτήρα, κυρίως στους τομείς της άμυνας και της πράσινης μετάβασης. Προβλέπει ακόμα, ότι το 2026, τα δημοσιονομικά ισοζύγια των κρατών-μελών αναμένεται να επιδεινωθούν λόγω της παρατεταμένης κρίσης στη Μέση Ανατολή.
Βέβαια, αναγνωρίζεται, ότι τα νέα μέτρα ενεργειακής στήριξης που θεσπίστηκαν μετά την αναζωπύρωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή τον Φεβρουάριο παραμένουν μέχρι στιγμής περιορισμένα. Σύμφωνα με το ΕΔΣ, το κόστος τους αντιστοιχεί σε λιγότερο από 0,1% του ΑΕΠ τόσο στο σύνολο της ΕΕ όσο και στην Ευρωζώνη. Παρά το περιορισμένο δημοσιονομικό τους αποτύπωμα, ορισμένα κράτη-μέλη έχουν ήδη αποφασίσει ή εξετάζουν την παράταση μέρους των μέτρων, γεγονός «που δημιουργεί τον κίνδυνο να μετατραπούν προσωρινές παρεμβάσεις σε πιο μόνιμες δημοσιονομικές δεσμεύσεις», σημειώνεται.
Για την Ελλάδα συγκεκριμένα, με βάση τα στοιχεία που δίνουν οι πίνακες του ΕΔΣ, υπάρχει δημοσιονομικό πλεόνασμα το 2025 και το 2026, ενώ οι αποκλίσεις από την πορεία δαπανών παραμένουν εντός των ορίων των νέων κανόνων. Από την άλλη, το χρέος μειώνεται μεν με ταχύτερο ρυθμό από τις περισσότερες χώρες, αλλά παραμένει στο 140,7% του ΑΕΠ το 2026, που είναι το υψηλότερο επίπεδο στην ΕΕ. Έτσι, κατά το συμβούλιο, η δημοσιονομική αξιοπιστία της Ελλάδας εξαρτάται από τη διατήρηση πρωτογενών πλεονασμάτων και της σταθερής αποκλιμάκωσης του χρέους.
Η έκθεση του Δημοσιονομικού Συμβουλίου, δεν είναι δεσμευτική, ούτε και μπορεί να προκαταβάλλει ή να μπλοκάρει τις αποφάσεις των κρατών-μελών. Ως εκ τούτου, δεν αποκλείεται πρακτικά το σενάριο περί μιας ευρωπαϊκής εξαίρεσης για τον ΕΦΚ στα καύσιμα, όμως υπό τα παραπάνω δεδομένα, αναδεικνύεται το σοβαρό κόστος που θα είχε ένα οριζόντιο ευρωπαϊκό μέτρο για τον ΕΦΚ ή σε αντίθετο σενάριο, η μεγάλη πίεση που θα δεχτούν οι εθνικοί προϋπολογισμοί, αν κληθούν να επωμιστούν αποκλειστικά το κόστος της ενεργειακής κρίσης χωρίς επιπλέον εξαιρέσεις.
Και οι επικείμενες διαπραγματεύσεις στην ΕΕ, θα είναι ίσως η μητέρα των μαχών, σε μια περίοδο, όπου οι ανάγκες νοικοκυριών και επιχειρήσεων για πρόσβαση σε φθηνή ενέργεια, απέχουν πολύ από τις δημοσιονομικές «ντιρεκτίβες».
Διαβάστε ακόμη
La Perla: Η μικρή πανσιόν που έγινε το θρυλικό ξενοδοχείο κάτω από τους Δολομίτες
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.