Ο πολυεθνικός μεταλλευτικός κολοσσός Rio Tinto δεσμεύθηκε να καταβάλει 250 εκατ. δολάρια σε ειδικό ταμείο, με στόχο την αντιμετώπιση των μακροχρόνιων περιβαλλοντικών επιπτώσεων και των συνεπειών για τα ανθρώπινα δικαιώματα από τη λειτουργία ενός τεράστιου ορυχείου χαλκού στην Παπούα Νέα Γουινέα.
Η συμφωνία, που ανακοινώθηκε αυτή την εβδομάδα, προέκυψε έπειτα από καταγγελία που υπέβαλαν πριν από περισσότερα από έξι χρόνια κάτοικοι των περιοχών γύρω από το ορυχείο Πανγκούνα, στο Μπουγκενβίλ, μια αυτόνομη περιοχή του νησιωτικού κράτους του Ειρηνικού.
Η καταγγελία αφορούσε στις επιπτώσεις από τη λειτουργία του ορυχείου, το οποίο ελεγχόταν από τη Rio Tinto και σταμάτησε να λειτουργεί το 1989.
Ειδικοί στα ανθρώπινα δικαιώματα και στη μεταλλευτική βιομηχανία χαρακτήρισαν τη δέσμευση μια σπάνια περίπτωση κατά την οποία μια επιχείρηση αναλαμβάνει την ευθύνη για τις συνέπειες της λειτουργίας ενός ορυχείου, χωρίς να έχει υποχρεωθεί νομικά να το πράξει.
Κάτοικοι του Μπουγκενβίλ, μαζί με την αυστραλιανή οργάνωση υπεράσπισης δικαιωμάτων Human Rights Law Centre, υπέβαλαν την καταγγελία σε εξωδικαστικό μηχανισμό επίλυσης διαφορών στην Αυστραλία, ο οποίος δεν διαθέτει την εξουσία να υποχρεώνει τις επιχειρήσεις να αναλαμβάνουν δράση.
Το ορυχείο που συνέβαλε στο ξέσπασμα εμφυλίου πολέμου
Το Πανγκούνα, ένα από τα μεγαλύτερα ορυχεία στον κόσμο την εποχή εκείνη, λειτούργησε από το 1972 έως το 1989, προτού ξεσπάσουν συγκρούσεις.
Η αναταραχή τροφοδοτήθηκε εν μέρει από τη δυσαρέσκεια των κατοίκων, καθώς μόνο ένα μικρό μέρος των κερδών από την εξόρυξη κατέληγε στην τοπική κοινωνία.
Οι συγκρούσεις οδήγησαν σε εμφύλιο πόλεμο που διήρκεσε μία δεκαετία.
Κατά τη διάρκεια της λειτουργίας του ορυχείου, εκτιμάται ότι περίπου 100.000 τόνοι αποβλήτων εξόρυξης, γνωστών ως τέλματα, διοχετεύονταν καθημερινά προς τις περιοχές κατάντη του ορυχείου.
Οι τεράστιες ποσότητες αποβλήτων έθαψαν ολόκληρα χωριά και άλλαξαν πλήρως τη ροή του ποτάμιου συστήματος Κάουερονγκ και Τζάμπα.
Το νέο ταμείο θα χρηματοδοτήσει παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση ζητημάτων ασφάλειας και άλλων προβλημάτων στις περιοχές των ποταμών και των εκβολών τους.
Παράλληλα, θα στηρίξει κοινωνικά προγράμματα για κοινότητες των οποίων τα μέσα βιοπορισμού έχουν επηρεαστεί από το ορυχείο επί γενιές.
«Η βιομηχανία δεν έχει ιστορικό αντιμετώπισης μιας τέτοιας κληρονομιάς», δήλωσε η Ντιάνα Κεμπ, διευθύντρια του Κέντρου Κοινωνικής Ευθύνης στη Μεταλλευτική Βιομηχανία του Πανεπιστημίου του Κουίνσλαντ, μεταδίδουν οι New York Times.
«Η αποκατάσταση προβλημάτων του παρελθόντος τέτοιου μεγέθους, κλίμακας και πολυπλοκότητας δεν έχει επιχειρηθεί ξανά χωρίς την πίεση του νόμου», πρόσθεσε.
Η αποχώρηση της Rio Tinto και η επιστροφή των σχεδίων εξόρυξης
Προηγούμενες προσπάθειες να καταλογιστεί νομική ευθύνη στη Rio Tinto μέσω των αμερικανικών δικαστηρίων είχαν απορριφθεί για λόγους δικαιοδοσίας.
Η εταιρεία αποχώρησε από τη συμμετοχή της στο ορυχείο το 2016.
Στο μεταξύ, η αυτόνομη κυβέρνηση της περιοχής, η οποία επιδιώκει την απόσχιση, έχει επιλέξει μια ινδική μεταλλευτική εταιρεία ως εταίρο για την επαναλειτουργία και ανάπτυξη του ορυχείου.
Η Θεονίλα Ρόκα Μάτμπομπ, η οικογένεια της οποίας ζει επί γενιές σε μικρή απόσταση από το ορυχείο, σε περιοχή κατάντη των εγκαταστάσεων, δήλωσε ότι η δημιουργία του ταμείου της δίνει ελπίδα, παρά το γεγονός ότι η αντιμετώπιση των συνεπειών της εξόρυξης θα απαιτήσει ακόμη μακρά προσπάθεια.
Η ίδια, πρώην εκπρόσωπος της περιοχής στο Κοινοβούλιο του Μπουγκενβίλ, διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στην οργάνωση της τοπικής κοινωνίας και στην υποβολή της καταγγελίας κατά της Rio Tinto.
Όπως εξήγησε, η συμφωνία είναι ιδιαίτερα σημαντική για το μέλλον των παιδιών της κοινότητας.
«Είναι ένα βήμα προς την οικοδόμηση ενός διαφορετικού μέλλοντος», δήλωσε.
«Προφανώς, κανένα χρηματικό ποσό δεν μπορεί να αποκαταστήσει το περιβάλλον όπως ήταν, αλλά τουλάχιστον πρόκειται για μια ουσιαστική δέσμευση της Rio Tinto», πρόσθεσε.
Σύμφωνα με την ίδια, η συμφωνία αποτελεί επίσης μια μορφή δικαίωσης για την 85χρονη γιαγιά της, η οποία είχε φυλακιστεί για σύντομο διάστημα τη δεκαετία του 1960, επειδή διαμαρτυρόταν για το ορυχείο πριν ακόμη αρχίσει να λειτουργεί.
Μια ιστορική συμφωνία για 25.000 κατοίκους
Η Κέρεν Άνταμς, νομική διευθύντρια του Human Rights Law Centre, δήλωσε ότι, παρότι απομένει πολλή και δύσκολη δουλειά, η συμφωνία αποτελεί σημείο καμπής για περίπου 25.000 ανθρώπους που ζουν εδώ και δεκαετίες με τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές συνέπειες της λειτουργίας του ορυχείου.
«Παρότι μπορεί να μη διορθώσει τα πάντα, πρόκειται να αλλάξει ριζικά τη ζωή των ανθρώπων που ζουν κατά μήκος των περιοχών που επηρεάστηκαν από το ορυχείο», ανέφερε.
«Το γεγονός ότι οι κοινότητες κατάφεραν να επαναφέρουν την εταιρεία στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και να την πείσουν να δεσμευθεί σε μια σημαντική οικονομική συνεισφορά για την αποκατάσταση της περιβαλλοντικής ζημιάς που άφησε πίσω της είναι εξαιρετικά ασυνήθιστο, ιδιαίτερα εκτός δικαστικής διαδικασίας», πρόσθεσε.
Εκπρόσωπος της Rio Tinto χαρακτήρισε τη συμφωνία «σημαντικό ορόσημο».
Σε ανακοίνωσή της, η εταιρεία υπογράμμισε ότι παραμένει «δεσμευμένη να συνεργάζεται με τις τοπικές κοινότητες για τη διαμόρφωση των δράσεων που θα χρηματοδοτηθούν από το ταμείο».
Η ευθύνη των μεταλλευτικών κολοσσών για το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα
Παρότι χρειάστηκαν δεκαετίες επίμονων προσπαθειών από την τοπική κοινωνία, η εξέλιξη αποτελεί θετική ένδειξη ότι οι μεγάλοι μεταλλευτικοί όμιλοι ενδέχεται να αρχίζουν να αναγνωρίζουν τις κοινωνικές τους ευθύνες.
Αυτό επισήμανε η Τζαστίν Νόλαν, διευθύντρια του Αυστραλιανού Ινστιτούτου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Πανεπιστήμιο της Νέας Νότιας Ουαλίας, στο Σίδνεϊ.
«Πρόκειται για μια πρωτοφανή διαδικασία και ένα πρωτοφανές ποσό», δήλωσε.
«Η Rio αναγνωρίζει ότι έχει ένα χρέος απέναντι σε αυτή την κοινότητα».
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.