Πλέον όλοι χρησιμοποιούμε την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI ή ΤΝ) για τα πάντα! Μια γρήγορη απάντηση σε μια απορία, μια περίληψη ενός κειμένου, τι λένε οι εξετάσεις αίματος μας ή έστω βοήθεια για ένα κομμάτι κώδικα; Απλά ‘Ρώτα το ΑΙ’. Είναι γρήγορο, άμεσο, δωρεάν, βολικό κι έτσι όλοι το λατρεύουν.
Υπάρχει όμως μια λεπτομέρεια – παγίδα. Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν δημιουργεί γνώση από το τίποτα αλλά μαθαίνει από ό,τι έχουν ήδη γράψει οι άνθρωποι:
-απαντήσεις σε φόρουμ. –μαθηματικές αποδείξεις, -αναρτήσεις σε blogs, -online εγκυκλοπαίδειες, -επιστημονικά άρθρα και ερευνητικά αποτελέσματα, -λογοτεχνικά έργα, -οικονομικές αναλύσεις, κι οποιεσδήποτε άλλες διαθέσιμες πηγές. Εκατομμύρια δεδομένα.
Κάθε απάντηση / ανάλυση της ΤΝ βασίζεται στην προσπάθεια κάποιων άλλων! Κάτι σαν μετά-έρευνα ή σαν μετά-ανάλυση ας το σκεφτούμε απλοϊκά.
Όλο αυτό εγείρει ένα ερώτημα που σπάνια θέτουμε και ποτέ δεν απαντάται:
«Ποιος πληρώνει για τη γνώση από την οποία εξαρτάται η Τεχνητή Νοημοσύνη;»
Για δεκαετίες εκατομμύρια χρήστες έγραφαν και απαντούσαν στο Stack Overflow, στο Reddit, στο GitHub, σε fora, blogs, εμπλούτιζαν τη Wikipedia, ανέπτυσσαν εφαρμογές ανοιχτού κώδικα, μοιράζονταν εξειδικευμένη γνώση και συνήθως σχεδόν πάντα δωρεάν.
Και γιατί το έκαναν αυτό;
Ίσως από ενδιαφέρον, μπορεί από περιέργεια, γενναιοδωρία, επαγγελματική υπερηφάνεια ή απλά από την επιθυμία τους να βοηθήσουν κάποιον και να αναπτυχθεί το Internet.
Τώρα όμως πολλοί από αυτούς τους χρήστες ανταγωνίζονται με συστήματα που έχουν εκπαιδευτεί πάνω στη δική τους σκέψη και στα δικά τους λόγια! Απίθανο δεν είναι;
Ο χρήστης που κάποτε κόπιασε ώρες κι έγραψε την οριστική απάντηση σε ένα ασαφές τεχνικό πρόβλημα μπορεί να διαπιστώσει ότι ένα μοντέλο ΤΝ δίνει μια παρόμοια απάντηση αμέσως, χωρίς αναφορά πηγής ή αμοιβή στο δημιουργό. Άρα τότε ποιος ο λόγος για να συνεχίσει να συνεισφέρει ο χρήστης;
Δεν είναι θέμα μας το copyright ή τα credits σε αυτό. Αυτό είναι άλλη κουβέντα. Περίμενε και θα δεις πού το πάω.
Το πρόβλημα εξελίσσεται σε οικονομικό ταυτόχρονα. Οι εταιρείες ΤΝ δημιουργούν τεράστια αξία (οικονομικό πλούτο) από ένα αγαθό που ανήκει σε όλους: την ανθρώπινη γνώση. Οι δημιουργοί αυτού του αγαθού όμως συχνά λαμβάνουν ελάχιστα ή και τίποτα ως αντάλλαγμα. Δηλαδή καταλήγει το να παράγει κάποιος χρήσιμο περιεχόμενο σε μια μη αμειβόμενη εργασία που ωφελεί κυρίως τις εταιρίες που παρέχουν τα μοντέλα ΤΝ.
Ο υπαρκτός κίνδυνος που διατρέχουμε.
Έχουμε αναλογιστεί τι θα συμβεί αν σταματήσουμε να ρωτάμε, να γράφουμε και να παράγουμε πρωτόλεια γνώση επειδή η ΤΝ ‘τα ξέρει ήδη όλα’; Η δεξαμενή της νέας ανθρώπινης γνώσης σταματά να αυξάνεται και αρχίζει να ανακυκλώνεται η υπάρχουσα.
Δείτε το Stack Overflow*, που ήταν το σημείο αναφοράς για τους προγραμματιστές, έχει ήδη δει τη δραστηριότητά του να μειώνεται απότομα από τότε που τα εργαλεία ΤΝ έγιναν ευρέως διαδεδομένα. Ο μηνιαίος όγκος ερωτήσεων από πάνω από 200.000 το 2014 μειώθηκε σε λιγότερες από 50.000 στα τέλη του 2025. Στην πτώση αυτή συνέβαλε και η χρήση εργαλείων ΤΝ.
Με λιγότερη ανθρώπινη δημιουργία και συνεισφορά, η ΤΝ κινδυνεύει να μαθαίνει όλο και περισσότερο από περιεχόμενο που έχει γράψει άλλη ΤΝ. Οι ερευνητές αποκαλούν αυτό το φαινόμενο ‘Κατάρρευση Μοντέλου’: αντίγραφα αντιγράφων, το καθένα λίγο πιο θολό από το προηγούμενο και ούτω καθεξής.
Νομίζεις ότι είναι απίθανο να συμβεί, ε;
Κι όμως, μπορεί! Τα μοντέλα που εκπαιδεύονται με έναν υγιή συνδυασμό νέων ανθρώπινων δεδομένων και συνθετικών αναλύσεων μπορούν να αποφύγουν τις χειρότερες επιπτώσεις, αλλά η γρηγορότερη και φθηνότερη οδός οδηγεί προς την εύκολη επιλογή: τη δημιουργία αντιγράφων των αντιγράφων των αντιγράφων των αντιγράφων…..
Και μετά ήρθαν οι pαραισθήσεις
Είναι γνωστό ότι η ΤΝ επινοεί πράγματα (hallucinations), ανύπαρκτες αναφορές (τι, δεν το ήξερες;) και είναι πολύ πιθανό να το κάνει αυτό σε ασαφή θέματα για τα οποία η ανθρώπινη γνώση και συνεισφορά είναι περιορισμένη.
Δες ένα απλό παράδειγμα: Ψάχνεις μια παραδοσιακή συνταγή χορτόπιτας από μια περιοχή της Ελλάδας της οποίας η κουζίνα διασώζεται μέσα από 1-2 ερασιτεχνικά blogs. Δηλαδή τα sites που πλέον έχουν αρχίσει να σιγούν λόγω χαμηλής επισκεψιμότητας. Η ΤΝ θα σου δώσει την ‘καλύτερη και πιο εύκολη’ συνταγή βήμα-βήμα, με τα υλικά, τις ποσότητες και μια όμορφη ιστορία για την προέλευσή της. Έτσι δεν είναι;
Προσοχή!
Οι αναλογίες της συνταγής μπορεί να είναι επινοημένες, καθώς και η ιστορία μπορεί να μην έχει συμβεί ποτέ! Γιατί; Γιατί αν κανείς δεν κατέγραψε κάπου την πραγματική εκδοχή και καταγωγή της συνταγής από την οποία θα μπορούσε να μάθει το μοντέλο ΤΝ, τότε το ίδιο το μοντέλο κάλυψε το storytelling κενό και ότι άλλο του χρειαζόταν (γραμμάρια – οκάδες – κούπες – κουταλιές – ποτήρια – σειρά εκτέλεσης κτλ.) για να σου απαντήσει. Γιατί το μοντέλο πρέπει να δώσει μια πειστική απάντηση στο χρήστη για να τον ικανοποιήσει!
Και επειδή μοιάζει με κάθε συνταγή δεν θα έχεις και κανένα λόγο να την αμφισβητήσεις. Σωστά; Αφού το ΑΙ τη βρήκε λέμε! Ε, άντε ξεκίνα με τα υλικά…
Αυτός είναι ο πραγματικός κίνδυνος: σταματάμε να παρατηρούμε τα λάθη επειδή οι απαντήσεις ακούγονται τόσο σίγουρες, βέβαιες και αναμενόμενες.
Το πρόβλημα των τρισεκατομμυρίων δολαρίων και των επενδύσεων στην ΤΝ.
Και αφού είδαμε τον πιθανό κίνδυνο της ‘Κατάρρευσης Μοντέλου’ υπάρχει και ο οικονομικός – επενδυτικός κίνδυνος. Οι παγκόσμιες επενδύσεις γύρω από την ΤΝ υπολογίστηκαν περί τα 1,5 τρις δολάρια για το 2025 και να ξεπεράσουν τα 2 τρις δολάρια εντός του 2026, σχεδόν το 2% του παγκόσμιου ΑΕΠ! Αυτές οι δαπάνες χρηματοδοτούνται από εταιρικά κεφάλαια, τραπεζικό δανεισμό, με μη συμβατική κυκλική χρηματοδότηση και μέσω υψηλής μόχλευσης, και βασίζονται στην υπόθεση και πεποίθηση ότι η ΤΝ θα συνεχίσει να βελτιώνεται για να αποφέρει κέρδη κάποια στιγμή στο μέλλον καθώς προς ώρας οι περισσότερες εταιρίες ανάπτυξης μοντέλων ΤΝ «καίνε λεφτά».
Η Bain & Company εκτίμησε ότι ‘η ανάπτυξη της ΤΝ θα χρειαστεί ετήσια έσοδα περίπου 2 τρις δολαρίων για να είναι βιώσιμη’**. Εάν όμως η ποιότητα της ΤΝ σταματήσει να βελτιώνεται, αυτές οι αναμενόμενες αποδόσεις ενδέχεται να μην επιτευχθούν, και η εμπιστοσύνη στην τεχνολογία και τις εμπλεκόμενες εταιρίες θα μπορούσε επίσης να πληγεί βαριά. Πολλοί σκεπτικοί αποκαλούν την ΤΝ ‘άλλη μια επενδυτική φούσκα’ λόγω της φρενίτιδας που κυριαρχεί και της αλληλεξάρτησης εταιριών μεταξύ τους. Υπάρχουν κι όμως εκείνοι που είναι σίγουροι για την επιτυχία καθώς οι εταιρείες-κολοσσοί που δαπανούν τα περισσότερα χρήματα στην ΤΝ συγκαταλέγονται μεταξύ των πιο κερδοφόρων εταιρειών διεθνώς επί σειρά ετών. Ωστόσο, ο κίνδυνος είναι πραγματικός.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι ένα εξαιρετικό εργαλείο που αλλάζει τον κόσμο όπως τον ξέρουμε σήμερα. Μια νέα εποχή είναι ήδη εδώ. Χρειάζεται όμως ανθρώπους που με τη βοήθειά της έχουν ακόμα πολλά να σκεφτούν, να λύσουν, να γράψουν, να πουν καθώς και ένα σύστημα που σέβεται και προστατεύει τον ανθρώπινο πλούτο σκέψης!
*Ο Γεράσιμος Παπαλεβέντης είναι Ανώτερο Τραπεζικό Στέλεχος (First Vice President) σε πολυεθνικό τραπεζικό όμιλο στη Μάλτα, επικεφαλής της Λειτουργίας «Control and Monitoring» στη Διεύθυνση Διαχείρισης Διαθεσίμων (Treasury).
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.