Δείτε περισσότερα άρθρα μας στα αποτελέσματα αναζήτησης

Add Newmoney.gr on Google

Η ανάπτυξη ενός νέου φαρμάκου μπορεί να απαιτήσει χρόνια ερευνών και τεράστιες επενδύσεις, χωρίς καμία εγγύηση επιτυχίας. Ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια είναι η συγκέντρωση αξιόπιστων βιολογικών δειγμάτων και πληροφοριών που θα επιτρέψουν στους επιστήμονες να κατανοήσουν τους μηχανισμούς μιας ασθένειας.

Τι θα άλλαζε εάν αυτά τα δεδομένα ήταν ήδη διαθέσιμα;

Αυτή είναι η δυνατότητα που προσφέρουν οι βιοτράπεζες, οι οποίες εξελίσσονται σε σημαντικές υποδομές για τη φαρμακευτική έρευνα, τη βιοτεχνολογία και την ιατρική ακριβείας.

Πρόκειται για οργανωμένες συλλογές βιολογικών δειγμάτων, όπως αίμα και DNA, που συνδέονται με ιατρικές και άλλες πληροφορίες. Η αξία τους βρίσκεται στη δυνατότητα αξιοποίησης αυτού του υλικού για την ανάπτυξη νέων διαγνωστικών μεθόδων και θεραπειών.

Η Ευρώπη επενδύει συστηματικά στη δημιουργία τέτοιων υποδομών, ενώ μικρότερες χώρες, όπως η Κύπρος, επιχειρούν να αποκτήσουν θέση σε ένα οικοσύστημα όπου συναντώνται η επιστημονική έρευνα, η φαρμακοβιομηχανία και η τεχνολογική καινοτομία.

Το προβάδισμα των δέκα χιλιομέτρων

«Όταν ένας γιατρός ή επιστήμονας ενδιαφέρεται να αρχίσει μια έρευνα για μια πάθηση, λέμε ότι αρχίζει έναν χρονοβόρο μαραθώνιο».

Η Δρ Μάριελ Βούτουνου, ερευνήτρια στο Κέντρο Αριστείας biobank.cy του Πανεπιστημίου Κύπρου, περιγράφει με αυτόν τον τρόπο τη δυσκολία συγκέντρωσης των κατάλληλων δειγμάτων και πληροφοριών.

«Κάποιος ο οποίος έχει στην εργαλειοθήκη του μια ολόκληρη βιοτράπεζα και αυτόν τον πλούτο πληροφορίας, λέμε ότι η αφετηρία του είναι 10 χιλιόμετρα μπροστά από όλους τους άλλους».

Για τις φαρμακοβιομηχανίες, οι βιοτράπεζες μπορούν να προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για τον εντοπισμό θεραπευτικών στόχων, την αναγνώριση βιοδεικτών και την κατανόηση της διαφορετικής ανταπόκρισης των ασθενών στις θεραπείες.

Η σημασία τους είναι ιδιαίτερα μεγάλη στην έρευνα για σπάνιες ασθένειες, όπου η συγκέντρωση επαρκών δειγμάτων αποτελεί από μόνη της σημαντική πρόκληση.

Αυτή είναι και η βάση της λεγόμενης ιατρικής ακριβείας (precision medicine): μιας προσέγγισης που επιδιώκει να προσαρμόζει την πρόληψη, τη διάγνωση και τη θεραπεία στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς, αξιοποιώντας μεταξύ άλλων τις γενετικές του πληροφορίες.

Στα εργαστήρια του biobank.cy έχουν συγκεντρωθεί βιολογικά δείγματα από περισσότερους από 12.000 εθελοντές.

 

Η ευρωπαϊκή επένδυση των 45 εκατ. ευρώ

Η στρατηγική σημασία των γενετικών δεδομένων αποτυπώνεται στο πρόγραμμα Genome of Europe, που φιλοδοξεί να δημιουργήσει μια κοινή γενετική βάση αναφοράς για τους ευρωπαϊκούς πληθυσμούς.

Συμμετέχουν 49 εταίροι από 27 ευρωπαϊκές χώρες, με συνολικό προϋπολογισμό 45 εκατ. ευρώ, από τα οποία 20 εκατ. προέρχονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Στόχος είναι η ανάλυση τουλάχιστον 100.000 ανθρώπινων γονιδιωμάτων, ώστε να αποτυπωθεί με μεγαλύτερη ακρίβεια η γενετική ποικιλομορφία της Ευρώπης και να υποστηριχθεί η ανάπτυξη νέων διαγνωστικών και θεραπευτικών εφαρμογών.

Παράλληλα, η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία Genomic Data Infrastructure αναπτύσσει υποδομές που θα επιτρέπουν στους ερευνητές να πραγματοποιούν αναλύσεις σε δεδομένα διαφορετικών χωρών, με ελεγχόμενη πρόσβαση, χωρίς να απαιτείται η συγκέντρωση όλων των πρωτογενών αρχείων σε ένα σημείο.

Η Κύπρος επενδύει στην οικονομία του DNA

Στο ευρωπαϊκό εγχείρημα συμμετέχει και η Κύπρος, μέσω του Κέντρου Αριστείας Βιοτραπεζών και Βιοϊατρικής Έρευνας biobank.cy του Πανεπιστημίου Κύπρου.

Η Βιοτράπεζα ξεκίνησε τη λειτουργία της το 2011, ενώ η ανάπτυξή της επιταχύνθηκε από το 2019, με ευρωπαϊκή, κρατική και πανεπιστημιακή χρηματοδότηση. Σήμερα διαθέτει περισσότερους από 12.000 εθελοντές και περίπου 123.000 βιολογικά δείγματα, από τα οποία 17.000 έχουν ήδη διατεθεί για ερευνητική χρήση.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Κέντρου, έχουν πραγματοποιηθεί 3.000 αναλύσεις γονιδιώματος, ενώ περίπου 50 εξειδικευμένοι επαγγελματίες στελεχώνουν την υποδομή, με 14 ερευνητικά έργα σε εξέλιξη το 2026.

«Αυτό που έλειπε ήταν οι υποδομές», εξηγεί η Κατερίνα Στρατή, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Βιολογικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κύπρου, αναφερόμενη στη σημασία της χρηματοδότησης για την ανάπτυξη της γονιδιωματικής έρευνας.

Ο κυπριακός πληθυσμός παρουσιάζει ιδιαίτερο ερευνητικό ενδιαφέρον, καθώς γενετικά χαρακτηριστικά του δεν αποτυπώνονται πάντα επαρκώς στις διεθνείς βάσεις δεδομένων.

Μέσω του προγράμματος CYPROME, 1.446 Κύπριοι υποβλήθηκαν σε ανάλυση αλληλούχησης ολόκληρου του εξώματος, δηλαδή των περιοχών του DNA που κωδικοποιούν πρωτεΐνες.

Οι ερευνητές εντόπισαν 42 γενετικές παραλλαγές με δυνατότητα κλινικής αξιοποίησης, οι οποίες αφορούσαν περίπου το 5% των συμμετεχόντων. Η γνώση αυτή μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη πιο στοχευμένων στρατηγικών πρόληψης και διάγνωσης.

Η παγκόσμια αγορά της ιατρικής ακριβείας εκτιμάται στα 135 δισ. δολάρια το 2026, με προοπτική να ξεπεράσει τα 400 δισ. έως το 2033

Από τη γενετική έρευνα στη φαρμακοβιομηχανία

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της σύνδεσης της έρευνας με την ανάπτυξη φαρμάκων προέρχεται από τη μελέτη μιας σπάνιας κληρονομικής νευροπάθειας.

Όπως εξηγεί ο Δρ Γρηγόρης Παπαγρηγορίου, Chief Scientist στην biobank.cy, το Κέντρο παρακολουθεί συστηματικά ασθενείς με συγκεκριμένη γενετική μετάλλαξη, συγκεντρώνοντας δεδομένα για την εξέλιξη της νόσου.

Στο πλαίσιο της έρευνας εντοπίστηκε ένα μόριο με πιθανή θεραπευτική δράση, το οποίο έχει πλέον αναλάβει φαρμακευτική εταιρεία για περαιτέρω ανάπτυξη.

«Τώρα το ανέλαβε μια φαρμακευτική εταιρεία η οποία θα το αναπτύξει ως φάρμακο, κάτι το οποίο χρειάζεται πολύ μεγάλη εμπειρία και πολύ μεγάλο κεφάλαιο για να γίνει», αναφέρει.

Η δραστηριότητα αυτή έχει και ελληνική διάσταση. Στην Ελλάδα λειτουργεί το Ελληνικό Δίκτυο Βιοτραπεζών (BBMRI.gr), με συντονιστή το Ίδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών, το οποίο συμμετέχει στην αντίστοιχη ευρωπαϊκή υποδομή BBMRI-ERIC. Σημαντική παρουσία έχει και το Ινστιτούτο Εφαρμοσμένων Βιοεπιστημών του ΕΚΕΤΑ στη Θεσσαλονίκη, με δυνατότητες γενετικής ανάλυσης και μοριακής διάγνωσης.

Μια παγκόσμια αγορά εκατοντάδων δισεκατομμυρίων

Η ιατρική ακριβείας εξελίσσεται σε μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες αγορές στον τομέα της υγείας. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της αμερικανικής εταιρείας ερευνών αγοράς Grand View Research, η παγκόσμια αγορά της αναμένεται να φτάσει τα 135 δισ. δολάρια το 2026, με προοπτική να ξεπεράσει τα 400 δισ. έως το 2033.

Η στροφή προς τις εξατομικευμένες θεραπείες αποτυπώνεται ήδη στην ανάπτυξη νέων φαρμάκων. Σύμφωνα με την Personalized Medicine Coalition, το 38% των νέων θεραπευτικών μοριακών οντοτήτων που ενέκρινε ο αμερικανικός FDA το 2024 αφορούσε εξατομικευμένα φάρμακα.

Πρόκειται για μια αγορά που περιλαμβάνει από γενετικές διαγνωστικές εξετάσεις μέχρι στοχευμένες θεραπείες, με τις βιοτράπεζες να αποτελούν σημαντικό μέρος της ερευνητικής υποδομής της.

Η χρηματοδότηση και η προστασία των δεδομένων

Η συμμετοχή σε αυτή την αναπτυσσόμενη αγορά προϋποθέτει σημαντικές επενδύσεις. Στην περίπτωση του biobank.cy, ο ετήσιος προϋπολογισμός κυμαίνεται μεταξύ 2 και 2,5 εκατ. ευρώ, σύμφωνα με τη Μαρίνα Κωνσταντίνου, Chief Operating Officer του Κέντρου.

Για να εξασφαλίσει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά του, το Κέντρο εξετάζει συνεργασίες με φαρμακευτικές εταιρείες, πανεπιστήμια και άλλους ιδιωτικούς φορείς, επιδιώκοντας πρόσθετους πόρους για τη συνέχιση της έρευνας και τη διατήρηση του εξειδικευμένου προσωπικού.

Ωστόσο, η αξιοποίηση των γενετικών δεδομένων έχει και αυστηρές προϋποθέσεις. Το DNA περιέχει ευαίσθητες πληροφορίες όχι μόνο για τους ίδιους τους εθελοντές αλλά και για τους βιολογικούς συγγενείς τους.

«Το πρώτο πράγμα που κάνουμε είναι να παρέχουμε επαρκείς πληροφορίες» στους εθελοντές, εξηγεί η Γεωργία Χαραλαμπίδου, υπεύθυνη για τα ηθικά, νομικά και κοινωνικά ζητήματα στο biobank.cy. Οι συμμετέχοντες ενημερώνονται για τα δικαιώματά τους και υπογράφουν έντυπο συγκατάθεσης.

Για τις βιοτράπεζες, η εμπιστοσύνη των εθελοντών αποτελεί προϋπόθεση για την ανάπτυξη τόσο της επιστημονικής έρευνας όσο και των συνεργασιών με τη φαρμακοβιομηχανία.

Λεζάντα κεντρικής φώτο: Εργαστηριακή επεξεργασία βιολογικών δειγμάτων στο Κέντρο Αριστείας biobank.cy του Πανεπιστημίου Κύπρου, που διαθέτει περισσότερα από 123.000 δείγματα.