Οι Ελληνες εργάζονται περισσότερο από τους περισσότερους Ευρωπαίους, αλλά σε κάθε ώρα δουλειάς παράγουν πολύ μικρότερη αξία. Η παραγωγικότητα ανά ώρα εργασίας βρίσκεται μόλις στο 43% του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ενωσης και ανά εργαζόμενο στο 54%, ενώ η συνολική επίδοση της χώρας παραμένει περίπου στα επίπεδα του 2000.
Πίσω από αυτούς τους δείκτες βρίσκονται οι λίγες παραγωγικές επενδύσεις, το χαμηλό κεφάλαιο ανά εργαζόμενο, η τεχνολογική υστέρηση, το μικρό μέγεθος των επιχειρήσεων και ένα μοντέλο που για χρόνια επιχείρησε να καλύψει το κενό με περισσότερη εργασία.
Η αύξηση της απασχόλησης και η υποχώρηση της ανεργίας στήριξαν την ανάπτυξη των τελευταίων ετών, αυτή η δεξαμενή όμως περιορίζεται.
Οι ελλείψεις προσωπικού διευρύνονται, το Δημογραφικό στενεύει τον διαθέσιμο πληθυσμό σε ηλικία εργασίας και η οικονομία δεν μπορεί να αυξάνει το ΑΕΠ προσθέτοντας διαρκώς εργαζομένους και ώρες. Η επόμενη φάση ανάπτυξης θα εξαρτηθεί από το εάν κάθε ώρα εργασίας και κάθε επένδυση δημιουργούν μεγαλύτερη αξία.
«Η απάντηση είναι μία και απλή: επενδύσεις. Η δεύτερη είναι η υιοθέτηση της Τεχνητής Νοημοσύνης», λέει στο «business stories» ο πρόεδρος του ΣΕΒ Σπύρος Θεοδωρόπουλος.
Προσθέτει, όμως, ότι η αλλαγή αρχίζει όταν η παραγωγικότητα αποκτήσει κεντρική θέση στη λειτουργία της επιχείρησης: «Οταν η παραγωγικότητα μπει μέσα σε μια επιχείρηση σαν νόημα, δημιουργείται μια νοοτροπία όπου όλες οι ενέργειες, τα πάντα, ελέγχονται κάτω από το πρίσμα τού αν βελτιώνουν ή όχι την παραγωγικότητα. Αυτό δημιουργεί μια κουλτούρα μέσα στην επιχείρηση σιγά-σιγά και οδηγεί σε επενδύσεις, στην υιοθέτηση της Τεχνητής Νοημοσύνης και στην παραγωγή προϊόντων υψηλότερης αξίας».
Την κυβερνητική πλευρά της προσπάθειας περιγράφει στο «business stories» ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης. «Η ενίσχυση της παραγωγικότητας είναι κεντρική προτεραιότητα του σχεδίου μας για τα επόμενα χρόνια – πρακτικά για την επόμενη τετραετία», τονίζει. Ως τρεις βασικούς μοχλούς προσδιορίζει «την παραγωγική αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης, την ουσιαστικότερη σύνδεση έρευνας και καινοτομίας με τις επιχειρήσεις και τη μεγέθυνσή τους μέσα από συνεργασίες, δικτυώσεις και συγχωνεύσεις».
Κωστής Χατζηδάκης, αντιπρόεδρος της κυβέρνησης «Προτεραιότητα το φιλικότερο επενδυτικό περιβάλλον, η ταχύτερη διείσδυση της Τεχνητής Νοημοσύνης, τα κίνητρα για τον ψηφιακό μετασχηματισμό, η βελτίωση των δεξιοτήτων και η πρόσβαση σε κεφάλαια, καθώς και παρεμβάσεις σε αδειοδοτήσεις, χωροταξία, βιομηχανικά πάρκα και υποδομές»Από την πλευρά των εργαζομένων, ο πρόεδρος της ΓΣΕΕ Γιάννης Παναγόπουλος απορρίπτει την ιδέα ότι η υστέρηση μπορεί να αντιμετωπιστεί με περισσότερη ή εντατικότερη εργασία. «Η παραγωγικότητα δεν εξαρτάται από το πόσες ώρες μένει ο εργαζόμενος στη δουλειά του, αλλά από το με τι μέσα, σε ποια παραγωγική δομή, με ποια οργάνωση και σε ποιο αναπτυξιακό υπόδειγμα εργάζεται», τονίζει.
Το όριο
Η μελέτη που εκπόνησε το ΙΟΒΕ για λογαριασμό του ΣΕΒ και παρουσιάστηκε τον περασμένο Μάιο κατέγραψε μια οικονομία η οποία αναπτύσσεται χωρίς να έχει αλλάξει παραγωγική ταχύτητα. Από το 2000 έως το 2024 το κατά κεφαλήν ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 22% και το ποσοστό απασχόλησης κατά 26%, αλλά η παραγωγικότητα της εργασίας παρέμεινε ουσιαστικά στάσιμη.
Κατά την παρουσίαση, ο κ. Θεοδωρόπουλος είχε προειδοποιήσει ότι το μοντέλο ανάπτυξης που βασίστηκε κυρίως στην αύξηση της απασχόλησης εξαντλείται. Ο γενικός διευθυντής του ΙΟΒΕ Νίκος Βέττας είχε αντίστοιχα εξηγήσει ότι η Ελλάδα αναπτύχθηκε ταχύτερα από την Ευρωζώνη επειδή μπήκαν περισσότεροι άνθρωποι στην αγορά εργασίας και όχι επειδή αυξήθηκε ανάλογα η αξία που παράγει κάθε εργαζόμενος.
Οι επιχειρήσεις συναντούν πλέον αυτό το όριο στην καθημερινή λειτουργία τους. Σύμφωνα με τα στοιχεία που είχε επικαλεστεί τότε ο πρόεδρος του ΣΕΒ, μόνο στη βιομηχανία υπήρχαν περίπου 90.000 κενές θέσεις εργασίας. Η διεύρυνση της δεξαμενής εργαζομένων μπορεί να περιορίσει τις πιέσεις, δεν αρκεί όμως απέναντι στη δημογραφική πρόκληση.
«Η Ελλάδα επιχείρησε για χρόνια να στηρίξει την ανταγωνιστικότητά της κυρίως στο χαμηλό κόστος και στις πολλές ώρες εργασίας παρά στην τεχνολογική και οργανωσιακή αναβάθμιση της παραγωγής. Αυτό το μοντέλο εξαντλεί τους εργαζομένους χωρίς να αυξάνει αντίστοιχα την αξία που παράγεται», επισημαίνει ο κ. Παναγόπουλος.
Ο κ. Χατζηδάκης παραπέμπει στους στόχους που έχουν ανακοινωθεί για αύξηση των επενδύσεων από 46 δισ. ευρώ σε 65 δισ. ευρώ και ενίσχυση της συμμετοχής της μεταποίησης στο 12% του ΑΕΠ, μέσα από παρεμβάσεις στην τεχνολογία, στην καινοτομία και στο μέγεθος των επιχειρήσεων.
Οι επενδύσεις
Ο εργαζόμενος στην Ελλάδα έχει στη διάθεσή του λιγότερα παραγωγικά μέσα. Το καθαρό απόθεμα παγίου κεφαλαίου ανά εργαζόμενο μειώθηκε σχεδόν κατά 30% από το 2000, καθώς η απασχόληση αυξήθηκε ταχύτερα από τις επενδύσεις. Ανάλογα με τον κλάδο, το κεφάλαιο ανά εργαζόμενο στην Ευρωπαϊκή Ενωση είναι από 1,3 έως 5,7 φορές υψηλότερο απ’ ό,τι στην Ελλάδα.
Η επιτάχυνση των επενδύσεων και οι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης έχουν αρχίσει να σταθεροποιούν την εικόνα, ενώ το σημερινό επενδυτικό μείγμα θεωρείται περισσότερο προσανατολισμένο στην παραγωγική οικονομία σε σχέση με εκείνο της δεκαετίας του 2000, όταν περίπου τα 2/3 των κεφαλαίων κατευθύνονταν στην κατοικία. Η επίδραση πολλών νέων έργων, πάντως, θα φανεί μεσοπρόθεσμα.
Ο όγκος των επενδύσεων δεν αρκεί. Σημασία έχουν η ποιότητά τους και ο τρόπος με τον οποίο ενσωματώνονται στην επιχείρηση. Ο κ. Θεοδωρόπουλος επιμένει ότι η παραγωγικότητα στη βιομηχανία βελτιώνεται συνεχώς και συνδέει την επόμενη κίνηση με τη δημιουργία προϊόντων μεγαλύτερης αξίας: «Αλλο να πουλάς το λάδι στο εξωτερικό χύμα και άλλο να το πουλάς τυποποιημένο».
Η εμπειρία της Vitex δείχνει τι μπορεί να προσφέρει μια παραγωγική επένδυση, αλλά και γιατί η αξιολόγησή της δεν μπορεί να περιορίζεται στην ταχύτητα ενός μηχανήματος. Ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας Αρμόδιος Γιαννίδης εξηγεί ότι η νέα γραμμή παραγωγής σοβάδων θερμοπρόσοψης Granikot, η οποία τέθηκε σε λειτουργία το 2022, παράγει 33 τόνους ανά οκτάωρο με πέντε εργαζομένους. Η προηγούμενη εγκατάσταση παρήγαγε έξι τόνους με τρία άτομα. Η παραγωγή ανά εργαζόμενο αυξήθηκε έτσι από δύο σε 6,6 τόνους.
Η κατανάλωση ενέργειας διπλασιάστηκε, επιμερίζεται όμως σε επταπλάσια παραγωγή. Στην εξίσωση μπαίνουν επίσης οι πρώτες ύλες, η αποθήκευση, οι μεταφορές και η δυνατότητα της αγοράς να απορροφήσει την πρόσθετη ποσότητα. Στη Vitex, η ανεπαρκής τροφοδοσία ορυκτών υλών στη Νότια Ελλάδα αυξάνει το κόστος μεταφοράς από τη Μακεδονία ή οδηγεί σε εισαγωγές από την Τουρκία.
«Μια εγκατάσταση μηχανολογικού εξοπλισμού μπορεί να απαιτεί σχεδόν ισόποση επένδυση, άμεση ή έμμεση, σε υποστηρικτικά συστήματα, ψηφιοποίηση διαδικασιών και εκπαιδεύσεις για την επιτυχή λειτουργία της», επισημαίνει ο κ. Γιαννίδης.
Η μέτρηση
Το έλλειμμα συστηματικής μέτρησης επιχειρεί να καλύψει ο πρακτικός Οδηγός που εκπόνησε το ΙΟΒΕ για τα μέλη του ΣΕΒ. Κάθε επιχείρηση καλείται να υπολογίσει την προστιθέμενη αξία, την απασχόληση και τις πραγματικές ώρες εργασίας και να συγκρίνει την παραγωγικότητά της διαχρονικά και με τον κλάδο της.
Η άνοδος της παραγωγής ανά εργαζόμενο δεν σημαίνει αυτομάτως ότι βελτιώθηκε η αποτελεσματικότητα. Μπορεί να προήλθε από περισσότερο κεφάλαιο, από μείωση του προσωπικού, από αύξηση των τιμών ή από συγκυριακή ενίσχυση της ζήτησης. Στο παράδειγμα που παραθέτει ο οδηγός για τη βιομηχανία τροφίμων, η παραγωγικότητα αυξήθηκε κατά 5,1%, αλλά η βελτίωση προήλθε από την αύξηση του κεφαλαίου, ενώ η αποτελεσματικότητα υποχώρησε. Στο αντίστοιχο παράδειγμα για το λιανικό εμπόριο, η άνοδος κατά 2,9% αποδόθηκε σε καλύτερη αποτελεσματικότητα.
Στην ίδια λογική κινείται και η θέση του κ. Χατζηδάκη για τις δημόσιες ενισχύσεις. «Είναι χρήσιμο να εξετάζουμε, όπου είναι εφικτό, όχι μόνο την επιτυχή υλοποίηση ενός έργου, αλλά και την πραγματική οικονομική επίδρασή του», επισημαίνει, αναφέροντας ως κριτήρια την προστιθέμενη αξία ανά ώρα εργασίας, το κόστος παραγωγής, τις εξαγωγές και τη δημιουργία καλύτερα αμειβόμενων θέσεων. Προτείνει επίσης σύγκριση των επιδόσεων πριν και μετά την επένδυση και, όπου είναι δυνατόν, με αντίστοιχες επιχειρήσεις που δεν ενισχύθηκαν.
Οι μικροί
Το μέγεθος των επιχειρήσεων αποτελεί έναν ακόμη δομικό περιορισμό. Οι πολύ μικρές επιχειρήσεις στην Ελλάδα παράγουν περίπου 14.000 ευρώ ανά εργαζόμενο, όταν ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός μέσος όρος βρίσκεται στα 42.000 ευρώ. Στις μεγάλες επιχειρήσεις η απόσταση περιορίζεται αισθητά, με παραγωγικότητα 72.000 ευρώ στην Ελλάδα έναντι 87.000 ευρώ στην Ευρωπαϊκή Ενωση.
Οι επιχειρήσεις με έως εννέα εργαζομένους συγκεντρώνουν το 24% της απασχόλησης στη χώρα, έναντι περίπου 15% στην Ευρώπη, ενώ μόλις 657 ελληνικές επιχειρήσεις απασχολούν περισσότερα από 250 άτομα. Οι μικρότερες μονάδες δυσκολεύονται να χρηματοδοτήσουν επενδύσεις σε αυτοματοποίηση, στελέχη και τεχνολογία.
«Δεν πρόκειται να πιάσουν ποτέ την παραγωγικότητα των μεγάλων. Αλλά αν και αυτοί βελτιωθούν 20% και οι μεγάλοι 10%, όλοι μαζί βελτιωνόμαστε», σημειώνει ο κ. Θεοδωρόπουλος.
Απαντώντας στην κριτική ότι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις έμειναν έξω από τις χρηματοδοτήσεις, ο κ. Χατζηδάκης αναφέρει ότι έχουν λάβει 1,66 δισ. ευρώ σε επιχορηγήσεις από το Ταμείο Ανάκαμψης και ότι το 60% των συμβάσεων του δανειακού σκέλους αφορούσε επενδυτικά σχέδιά τους, ύψους 5,9 δισ. ευρώ. Ακόμη 1,5 δισ. ευρώ κατευθύνεται μέσω της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας σε επιχειρήσεις με δυσκολία πρόσβασης στον τραπεζικό δανεισμό.
«Η επόμενη πρόκληση είναι να βοηθήσουμε 300.000 μικρομεσαίες επιχειρήσεις να υιοθετήσουν την Τεχνητή Νοημοσύνη και τις τεχνολογίες αυτοματισμού με τον παραγωγικότερο τρόπο. Με τον συνδυασμό χρηματοδότησης, τεχνικής υποστήριξης, αναβάθμισης δεξιοτήτων και συνεργασιών μεταξύ επιχειρήσεων», τονίζει ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης.
Η τεχνολογία
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να επιταχύνει την προσπάθεια, η υιοθέτησή της όμως παραμένει περιορισμένη. Ενα νέο σύστημα αποδίδει όταν συνοδεύεται από ανασχεδιασμό διαδικασιών, εκπαίδευση και συγκεκριμένο στόχο εξοικονόμησης χρόνου ή δημιουργίας μεγαλύτερης αξίας.
«Το κρίσιμο είναι η τεχνολογία να ενισχύει τις ικανότητες του εργαζομένου και όχι να μετατρέπεται σε εργαλείο υποκατάστασης, ελέγχου και εντατικοποίησης της εργασίας», τονίζει ο πρόεδρος της ΓΣΕΕ, ζητώντας κοινωνικό διάλογο για τις θέσεις και τον χρόνο εργασίας, την αλλαγή καθηκόντων και την αλγοριθμική διοίκηση.
Ο κ. Θεοδωρόπουλος τοποθετεί επίσης την κύρια ευθύνη στις επιχειρήσεις και στην Πολιτεία: «Εμείς πρέπει να δώσουμε στους εργαζομένους τα μέσα να γίνονται πιο παραγωγικοί. Αυτοί πρέπει να επιμορφώνονται διαρκώς και να μπορούν να παρακολουθούν τις εξελίξεις. Αλλά το κύριο βάρος δεν είναι σε αυτούς. Το κύριο βάρος είναι στην κυβέρνηση και στις επιχειρήσεις».
Το κράτος
Η ταχύτητα της Δικαιοσύνης, οι αδειοδοτήσεις, η χωροταξία, το ενεργειακό κόστος, οι υποδομές και η λειτουργία της εφοδιαστικής αλυσίδας επηρεάζουν άμεσα τον χρόνο και το κόστος της παραγωγής. «Μόνο η βελτίωση της απονομής δικαιοσύνης θα βελτιώσει την παραγωγικότητα. Η μείωση της γραφειοκρατίας θα βελτιώσει την παραγωγικότητα των επιχειρήσεων», επισημαίνει ο κ. Θεοδωρόπουλος.
Ο κ. Γιαννίδης προσθέτει το μη μισθολογικό κόστος, το χωροταξικό, τις υπεραποσβέσεις και την ανάγκη επιτάχυνσης των σιδηροδρομικών εμπορευματικών μεταφορών.
«Εχουμε βεβαίως ακόμα δρόμο μπροστά μας», αναγνωρίζει ο κ. Χατζηδάκης, παραπέμποντας σε μια νέα γενιά μεταρρυθμίσεων για αποτελεσματικότερο κράτος.
Για τη Δικαιοσύνη θέτει στόχο η Ελλάδα να βρεθεί στις δέκα πρώτες ευρωπαϊκές χώρες, με μείωση του χρόνου τελεσιδικίας από περίπου 1.500 σε 650 ημέρες έως το 2027. Στις παρεμβάσεις περιλαμβάνει τον ψηφιακό δικαστικό φάκελο, την επέκταση του νέου δικαστικού χάρτη στη διοικητική δικαιοσύνη, εξειδικευμένα τμήματα και διπλασιασμό των εξωδικαστικών επιλύσεων.
Προαναγγέλλει, επίσης, εκπαίδευση όλου του ανθρώπινου δυναμικού του Δημοσίου στη χρήση εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης, κατάργηση περιττών διαδικασιών, ολοκλήρωση των τοπικών πολεοδομικών σχεδίων και ενσωμάτωση των πολεοδομιών στο Κτηματολόγιο.
Το μέρισμα
Η παραγωγικότητα συνδέεται τελικά με το επίπεδο των μισθών και τον τρόπο κατανομής της πρόσθετης αξίας.
Για τον κ. Θεοδωρόπουλο, η εξέλιξή της αποτελεί ήδη παράμετρο των διαπραγματεύσεων ανάμεσα σε εργοδοτικές οργανώσεις και συνδικάτα. «Η βελτίωση της παραγωγικότητας είναι ένας παράγων που βοηθάει στο να δοθούν καλύτεροι μισθοί», αναφέρει.
Η ΓΣΕΕ ζητεί σαφέστερη θεσμική σύνδεση με τις πραγματικές αποδοχές και τις συλλογικές συμβάσεις. «Η αύξηση της παραγωγικότητας πρέπει να έχει μετρήσιμο όφελος για τους εργαζομένους. Αυτό σημαίνει ότι μέρος της πρόσθετης αξίας που δημιουργείται πρέπει να κατευθύνεται σε αυξήσεις πραγματικών μισθών, σε μείωση του χρόνου εργασίας και σε βελτίωση των όρων απασχόλησης», τονίζει ο κ. Παναγόπουλος.
Παράλληλα προειδοποιεί ότι «η παραγωγικότητα δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως άλλοθι για τη συγκράτηση των μισθών όταν αυτή παραμένει χαμηλή», καθώς καθορίζεται πρωτίστως από την ποιότητα της επιχειρηματικότητας, τις επενδύσεις, την τεχνολογία και τη λειτουργία του κράτους.
Για μια χώρα όπου οι ώρες εργασίας είναι ήδη πολλές, η απάντηση δεν μπορεί να είναι ακόμη περισσότερη δουλειά. Η μάχη θα κριθεί στις επενδύσεις, στην οργάνωση, στην τεχνολογία και στην ικανότητα επιχειρήσεων και κράτους να μετατρέψουν την πρόσθετη αξία σε υψηλότερους πραγματικούς μισθούς και καλύτερες θέσεις εργασίας.
Διαβάστε ακόμη
Sold out η Αθήνα το Σαββατοκύριακο από τη συναυλία της Αννας Βίσση
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ