Σε μια κίνηση, που μέσα σε λίγες ώρες έχει ήδη πυροδοτήσει αντιδράσεις στο εσωτερικό της Τσεχίας, το Κρατικό Γεωργικό Παρεμβατικό Ταμείο της χώρας (SZIF) -το αντίστοιχο δηλαδή του ΟΠΕΚΕΠΕ- αποφάσισε να δώσει το πράσινο φως στην Agrofert, την εταιρεία που συνδέεται με τον Τσέχο πρωθυπουργό Αντρέι Μπάμπις, να συνεχίσει να λαμβάνει ευρωπαϊκές επιδοτήσεις. Έτσι, η συζήτηση περί σύγκρουσης συμφερόντων φουντώνει ξανά.
Η Agrofert είναι ένας από τους μεγαλύτερους επιχειρηματικούς ομίλους στην Τσεχία και στην Κεντρική Ευρώπη, με δραστηριότητες που εκτείνονται από τη γεωργία και τα τρόφιμα μέχρι τα χημικά, τα λιπάσματα, τα μέσα ενημέρωσης και τη δασοκομία. Ιδρύθηκε τη δεκαετία του 1990 από τον Αντρέι Μπάμπις, ο οποίος, προτού αναλάβει το πολιτικό τιμόνι της χώρας, ήταν ήδη γνωστός, ως ένας από τους ισχυρότερους επιχειρηματίες της χώρας και ένας από τους 10 πλουσιότερους Τσέχους, με το Forbes να εκτιμάει την περιουσία του κοντά στα 4,6 δισ. δολάρια.
Με το λαϊκιστικό κόμμα ANO, ο ”Τσέχος Τραμπ”, όπως τον αποκαλούν συχνά στον δημόσιο λόγο, διετέλεσε πρωθυπουργός της χώρας από το 2017 έως το 2021.
Μετά την ήττα του στις βουλευτικές εκλογές του 2021 δεν κατάφερε να εκλεγεί ούτε πρόεδρος της Τσεχίας το 2023, όταν επικράτησε ο Πετρ Πάβελ. Ωστόσο, το 2025, ο Μπάμπις κέρδισε τις εκλογές του Οκτωβρίου και ορκίστηκε ξανά πρωθυπουργός από τον Πάβελ.
Η σύγκρουση συμφερόντων
Το βασικό ζήτημα που είχε προκύψει ήδη από την πρώτη του θητεία, ήταν ότι, ως πρωθυπουργός, συμμετείχε έμμεσα στη διαχείριση και κατανομή ευρωπαϊκών κονδυλίων, την ώρα που η Agrofert συγκαταλεγόταν στους μεγαλύτερους αποδέκτες αγροτικών και αναπτυξιακών επιδοτήσεων της ΕΕ.
Για να αντιμετωπίσει την κριτική και τις κατηγορίες, ο Μπάμπις μετέφερε το 2017 την Agrofert σε καταπιστεύματα (trust funds), υποστηρίζοντας ότι δεν είχε πλέον έλεγχο στον όμιλο. Ωστόσο, έρευνες και ελέγχοι της Κομισιόν, κατέληξαν στο ότι συνέχιζε να είναι ο τελικός δικαιούχος και να διατηρεί επιρροή στην εταιρεία, γεγονός που θεωρήθηκε παραβίαση των κανόνων περί σύγκρουσης συμφερόντων.
Η υπόθεση πήρε μεγάλες διαστάσεις, τόσο στην Τσεχία, όσο και στις Βρυξέλλες. Η Κομισιόν πάγωσε ή αμφισβήτησε ορισμένες επιδοτήσεις προς την Agrofert, ενώ οργανώσεις όπως η Transparency International κατηγόρησαν επανειλημμένα τον Μπάμπις ότι χρησιμοποιεί την πολιτική του θέση προς όφελος του ομίλου.
Παράλληλα, ο Μπάμπις βρέθηκε στο επίκεντρο και άλλων υποθέσεων, όπως η «Stork’s Nest», που αφορούσε ευρωπαϊκές επιδοτήσεις για συνεδριακό κέντρο συνδεδεμένο με την Agrofert. Η υπόθεση εξελίχθηκε σε πολυετή δικαστική και πολιτική διαμάχη στην Τσεχία.
Παρά τις αντιδράσεις και το πάγωμα ή ”κούρεμα” ευρωπαϊκών επιδοτήσεων όλα αυτά τα χρόνια, η Agrofert παραμένει οικονομικά ισχυρή, με τεράστια επιρροή στον αγροδιατροφικό τομέα της χώρας και σημαντική παρουσία σε πολλές ευρωπαϊκές αγορές.
Kάτω από την ομπρέλα του ομίλου βρίσκονται περίπου 230 εταιρείες στην Κεντρική Ευρώπη, με έντονη παρουσία σε Σλοβακία, Ουγγαρία, Γερμανία και Αυστρία και απασχολεί περίπου 29.000 εργαζόμενους. Το 2024 κατέγραψε έσοδα ύψους 212 δισ. κορωνών (περίπου 10,2 δισ. δολάρια), ενώ τα καθαρά κέρδη που αναλογούν στους μετόχους ανήλθαν σε 7 δισ. κορώνες, έναντι 2,1 δισ. το 2023. Παράλληλα, σύμφωνα με την έκθεση της Greenpeace «Who CAPtures the cash?», που εξετάζει τα διαθέσιμα στοιχεία πληρωμών της ΚΑΠ σε έξι χώρες της ΕΕ, η Agrofert φέρεται να έλαβε 16,6 εκατ. ευρώ ευρωπαϊκές ενισχύσεις το 2024.
Με την επιστροφή του Μπάμπις στην πρωθυπουργία το 2025, το ζήτημα της σύγκρουσης συμφερόντων επανήλθε και οι επιδοτήσεις πάγωσαν ξανά.
Ως λύση, προκρίθηκε το να μεταβιβαστούν οι μετοχές του στο Trust Fund RSVP, ώστε να μην υπάρχει ιδιοκτησιακή σχέση και η εν λόγω κίνηση ήταν όρος, προκειμένου να τον διορίσει πρωθυπουργό ο Πετρ Πάβελ. Εντός 30 ημερών, από τον διορισμό του ως πρωθυπουργό στις 9 Δεκεμβρίου 2025, ο Μπάμπις είχε την υποχρέωση να επιλύσει την σύγκρουση συμφερόντων. Στα τέλη Ιανουαρίου ωστόσο, εξακολουθούσε να φαίνεται ως μοναδικός μέτοχος της Agrofert, δηλώνοντας τότε, ότι περίμενε ακόμη την επιβεβαίωση εγγράφων για τη μεταβίβαση των μετοχών από τρεις χώρες της ΕΕ.
Τον Φεβρουάριο, στο πλαίσιο της κοινοβουλευτικής συζήτησης για πρόταση κατά της κυβέρνησής του, ο Μπάμπις, σύμφωνα με την Brno Daily, δήλωσε ότι «Η Agrofert δεν λαμβάνει επιδοτήσεις επειδή δεν έχω ακόμη ολοκληρώσει τη μεταφορά των μετοχών στο καταπίστευμα».
Τελικά, στις 20 Φεβρουαρίου, ανακοίνωσε ότι ολοκληρώθηκε η μεταφορά των μετοχών στο RSVP μετά την έγκριση των αρμόδιων αρχών σε τρία κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ότι, κατά συνέπεια, έχει πλέον συμμορφωθεί με τις νομικές απαιτήσεις που αφορούν τη σύγκρουση συμφερόντων. Παράλληλα, υποστήριξε ότι δεν ασκεί καμία επιρροή στην Agrofert και ότι δεν αποκομίζει κανένα οικονομικό όφελος από τη δραστηριότητα του ομίλου.
Το σκεπτικό για το ξεπάγωμα των επιδοτήσεων και οι φωνές της αντιπολίτευσης
Προχθές, το SZIF επιβεβαίωσε ότι θεωρεί τη μεταφορά του ομίλου στο καταπίστευμα RSVP Trust ως λύση συμβατή τόσο με το τσεχικό όσο και με το ευρωπαϊκό δίκαιο. Σύμφωνα με το Ταμείο, από τις 20 Φεβρουαρίου 2026 δεν υπάρχει πλέον νομικός λόγος που να δικαιολογεί τον αποκλεισμό του ομίλου από τη λήψη επιδοτήσεων.
Οι κρίσιμες νομικές γνωμοδοτήσεις αναμένονταν επί μήνες και, σύμφωνα με το Ταμείο, τα συμπεράσματά τους είναι σαφή: ο πρωθυπουργός Αντρέι Μπάμπις του κόμματος ANO έχει επιλύσει το ζήτημα σύγκρουσης συμφερόντων.
«Το καταπίστευμα RSVP Trust πληροί τις προϋποθέσεις που προβλέπουν οι κανόνες περί σύγκρουσης συμφερόντων. Για τον λόγο αυτό, το SZIF επανεκκινεί τη διαχείριση των αιτήσεων που προέρχονται από τον όμιλο Agrofert και τις επαναφέρει στην κανονική διαδικασία», δήλωσε ο γενικός διευθυντής του Ταμείου, Πέτρ Ντλούχι.
Παράλληλα, το Ταμείο επιβεβαίωσε μία πληροφορία τoυ τσέχικου μέσου Hospodářské noviny, σύμφωνα με την οποία το κράτος δεν προτίθεται να απαιτήσει αναδρομικά την επιστροφή δισεκατομμυρίων κορωνών από υποχρεωτικές επιδοτήσεις, που είχαν καταβληθεί στην Agrofert την περίοδο 2017-2021.
Ωστόσο, η αντιπολίτευση επιμένει ότι το ζήτημα της σύγκρουσης συμφερόντων δεν έχει κλείσει, επικαλούμενη αναπάντητα ερωτήματα σχετικά με εταιρείες που βρίσκονται εκτός του ομίλου Agrofert, αλλά και το γεγονός ότι το καταστατικό του καταπιστεύματος δεν έχει δοθεί στη δημοσιότητα.
Παράλληλα, όπως μεταδίδει το Politico, η Transparency International Czechia υποστήριξε ότι μόνο η Κομισιόν έχει την αρμοδιότητα να αποφανθεί για το αν υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων, κατηγορώντας παράλληλα την Τσεχία ότι ακολουθεί στρατηγική «καθυστέρησης και υποβάθμισης του ζητήματος».
Θα περάσει η διαχείριση του Trust Fund στα παιδιά του;
Τον Δεκέμβριο, ο Μπάμπις είχε δηλώσει ότι δεν θα έχει καμία επιρροή στο RSVP Trust. Στα μέσα Ιανουαρίου υποστήριξε επίσης ότι ούτε η οικογένειά του θα ασκεί επιρροή. Τα περιουσιακά στοιχεία, σύμφωνα με τον ίδιο, θα μεταβιβαστούν στα παιδιά του μόνο μετά τον θάνατό του.
Ωστόσο, το μέσο Seznam Zpravy ισχυρίζεται σε ρεπορτάζ του ότι, σύμφωνα με το καταστατικό του καταπιστεύματος, η διαχείρισή του θα περάσει στα παιδιά του Μπάμπις όταν εκείνος αποχωρήσει από την κυβέρνηση ή παραιτηθεί.
«Πρόκειται για ένα καταπίστευμα που υποτίθεται ότι διαθέτει ανεξάρτητη διοίκηση, αλλά μετά το τέλος της κυβερνητικής παρουσίας του Μπάμπις θα περάσει στα χέρια των απογόνων, που ο ίδιος έχει επιλέξει», δήλωσε στο μέσο ο διευθυντής του τσεχικού παραρτήματος της Transparency International, Ντάβιντ Κοτόρα. «Αυτό θα μπορούσε να επιτρέψει ξανά στον πατέρα τους να διατηρεί δεσμούς και επιρροή πάνω στον όμιλο Agrofert».
Σύμφωνα με το καταστατικό, τα παιδιά του Μπάμπις θα πρέπει να ακολουθούν έναν «οικογενειακό κώδικα» στις αποφάσεις που αφορούν τη λειτουργία του καταπιστεύματος, ωστόσο ο συγκεκριμένος κώδικας δεν αποτελεί μέρος του επίσημου καταστατικού.
Σε δήλωσή του προς το Czech News Agency, ο Μπάμπις επέμεινε ότι δεν θα ανακτήσει ποτέ τις μετοχές της Agrofert, δεν θα αποκομίσει κανένα όφελος από αυτές και ότι ούτε ο ίδιος ούτε οι απόγονοί του θα τις κατέχουν για το υπόλοιπο της ζωής του.
Διαβάστε ακόμη
Πώς το bitcoin μπορεί σύντομα να ξεπεράσει και πάλι τα $80.000 (γράφημα)
ΔΕΗ: Το στοίχημα των €4 δισ., οι hyperscalers στην Κοζάνη και το νέο ευρωπαϊκό growth story
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.