Η έντονη ξηρασία και οι παρατεταμένοι καύσωνες του φετινού καλοκαιριού αναμένεται να αφήσουν ισχυρό αποτύπωμα στην ευρωπαϊκή παραγωγή πατάτας, περιορίζοντας σημαντικά τις αποδόσεις σε ορισμένες από τις μεγαλύτερες παραγωγικές χώρες της ηπείρου. Σύμφωνα με νέα ανάλυση της Energy and Climate Intelligence Unit (ECIU), η οποία βασίζεται σε στοιχεία και εκτιμήσεις της βιομηχανίας, ιδιαίτερα μεγάλες απώλειες αναμένονται σε Γερμανία, Γαλλία, Βέλγιο και Ολλανδία.
Η συνολική απώλεια παραγωγής στις τέσσερις αυτές χώρες υπολογίζεται σε περίπου 3,1 εκατ. τόνους πατάτας. Εάν συνυπολογιστούν και οι επιπτώσεις στη Μεγάλη Βρετανία, το έλλειμμα ξεπερνά πλέον τα 3,5 εκατ. τόνους, αποτυπώνοντας το μέγεθος της πίεσης που άσκησαν οι ακραίες καιρικές συνθήκες στην καλλιέργεια.
Σε οικονομικούς όρους, η εικόνα είναι εξίσου επιβαρυμένη. Με βάση τις τρέχουσες τιμές, η αξία της παραγωγής που χάνεται εκτιμάται μεταξύ 498 εκατ. και 818 εκατ. ευρώ στις πέντε χώρες. Μόνο στις χώρες της Ευρωζώνης, οι απώλειες υπολογίζονται μεταξύ 405 και 622 εκατ. ευρώ, ενώ για τους βρετανούς παραγωγούς πατάτας το αντίστοιχο κόστος εκτιμάται από 80 έως 169 εκατ. λίρες.
Οι αποδόσεις υποχωρούν έως και 21%
Ο Tom Lancaster, αναλυτής γης, τροφίμων και γεωργίας στην ECIU, επισημαίνει ότι, καθώς η Ευρώπη περνά στο φθινόπωρο, αρχίζει πλέον να αποτυπώνεται με μεγαλύτερη σαφήνεια το κόστος που είχαν για τη γεωργία η ζέστη και η ξηρασία-ρεκόρ του καλοκαιριού.
Όπως εξηγεί, η πατάτα συγκαταλέγεται στις πλέον υδροβόρες καλλιέργειες της Ευρώπης, γεγονός που την καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτη σε παρατεταμένες περιόδους ανομβρίας και υψηλών θερμοκρασιών. Οι πρώτες εκτιμήσεις του κλάδου επιβεβαιώνουν ήδη την έκταση της ζημιάς, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις η μείωση των αποδόσεων προσεγγίζει ή και ξεπερνά το 20%.
Για τους παραγωγούς, σύμφωνα με τον Lancaster, η κατάσταση γίνεται ακόμη δυσκολότερη καθώς η πίεση στην πατάτα έρχεται να προστεθεί στις απώλειες εκατομμυρίων τόνων που έχουν ήδη καταγραφεί στη συγκομιδή σιτηρών εξαιτίας των καυσώνων. Η εξέλιξη επιβαρύνει περαιτέρω τους ευρωπαίους αγρότες σε μια ήπειρο που, όπως σημειώνει, θερμαίνεται με περίπου διπλάσιο ρυθμό από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Ο ίδιος υπογραμμίζει ότι οι ολοένα συχνότερες απώλειες παραγωγής ενισχύουν την ανάγκη περιορισμού των εκπομπών και σταθεροποίησης του κλίματος, καθώς η γεωργία χρειάζεται περισσότερο προβλέψιμες συνθήκες προκειμένου να συνεχίσει να παράγει βασικά προϊόντα της ευρωπαϊκής διατροφής χωρίς μη βιώσιμες οικονομικές απώλειες.
Πού καταγράφεται η μεγαλύτερη ζημιά
Οι εκτιμήσεις για τη φετινή απώλεια παραγωγής προκύπτουν από σύγκριση των αναμενόμενων αποδόσεων με τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας. Η μεγαλύτερη πτώση εντοπίζεται στο Βέλγιο, όπου οι αποδόσεις εκτιμάται ότι μειώνονται κατά 21%.
Στη Γαλλία η αντίστοιχη υποχώρηση υπολογίζεται στο 13%, στη Γερμανία στο 10% και στην Ολλανδία στο 7%. Τα στοιχεία βασίζονται σε δοκιμαστικές εκσκαφές παραγωγών, εθνικές στατιστικές και εκτιμήσεις από την αγορά και το εμπόριο.
Για τη Μεγάλη Βρετανία δεν υπάρχουν αντίστοιχα επίσημα δεδομένα, καθώς το Agriculture and Horticulture Development Board (AHDB) σταμάτησε να δημοσιεύει σχετικά στοιχεία το 2021.
Ωστόσο, το World Potato Markets εκτιμά ότι η φετινή βρετανική απόδοση βρίσκεται περίπου 11% χαμηλότερα από τον μέσο όρο της περιόδου 2021-2025, επίδοση που παραπέμπει στις συνθήκες του ιδιαίτερα ξηρού 2018.
Ο Cedric Porter, Editor στο World Potato Markets, επισημαίνει ότι οι παραγωγοί βρίσκονται αντιμέτωποι με ολοένα πιο ακραίες και απαιτητικές καιρικές συνθήκες. Από το 2018 έχουν καταγραφεί τέσσερις περίοδοι ξηρασίας, την ώρα που οι χειμώνες και οι ανοιξιάτικοι μήνες χαρακτηρίζονται σε αρκετές περιπτώσεις από πολύ μεγάλους όγκους βροχοπτώσεων.
Υπό αυτές τις συνθήκες, σύμφωνα με τον Porter, οι επενδύσεις στη διαχείριση των υδάτινων πόρων αποκτούν κρίσιμη σημασία. Η αποθήκευση νερού όταν υπάρχει περίσσεια και η αποτελεσματικότερη άρδευση κατά τη διάρκεια των ξηρών καλοκαιριών θεωρούνται πλέον απαραίτητες προϋποθέσεις για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της καλλιέργειας.
Μικρότερες εκτάσεις και νέα πίεση στην προσφορά
Οι απώλειες που προκάλεσαν φέτος η ξηρασία και οι καύσωνες δεν αποτελούν το μοναδικό πρόβλημα για την ευρωπαϊκή αγορά. Έρχονται να προστεθούν σε μια ήδη μειωμένη καλλιεργούμενη έκταση πατάτας, η οποία αποτελεί συνέπεια της υπερπαραγωγής της προηγούμενης χρονιάς και της μεγάλης υποχώρησης των τιμών που ακολούθησε.
Σε σύγκριση με τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας, η συρρίκνωση των καλλιεργούμενων εκτάσεων αντιστοιχεί σε επιπλέον απώλεια περίπου 3,6 εκατ. τόνων παραγωγής.
Ο συνδυασμός μικρότερων εκτάσεων και χαμηλότερων αποδόσεων δημιουργεί πλέον τις προϋποθέσεις για μία από τις μικρότερες συγκομιδές πατάτας που έχουν καταγραφεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με τις συνέπειες να αρχίζουν ήδη να γίνονται ορατές στις αγορές.
Από τα ιστορικά χαμηλά στην απότομη άνοδο των τιμών
Η αλλαγή των ισορροπιών στην προσφορά αποτυπώνεται ιδιαίτερα έντονα στην αγορά πατάτας που προορίζεται για μεταποίηση. Στο Βέλγιο, οι τιμές στο ελεύθερο εμπόριο, οι οποίες τον Απρίλιο είχαν ουσιαστικά μηδενιστεί, έχουν εκτιναχθεί πλέον στα 200 ευρώ ανά τόνο ή και υψηλότερα.
Ανάλογη είναι η εικόνα στη Γερμανία, όπου η τιμή έφθασε τα 240 ευρώ ανά τόνο, έναντι μόλις 15 ευρώ τον Ιούνιο. Στη Μεγάλη Βρετανία, οι μεταποιητές πληρώνουν πλέον πάνω από 300 λίρες ανά τόνο, όταν τον Φεβρουάριο η αντίστοιχη τιμή βρισκόταν κοντά στις 180 λίρες.
Οι διακυμάνσεις αυτές καταδεικνύουν πόσο γρήγορα μπορεί να αλλάξει η εικόνα της αγοράς. Η περσινή υπερπροσφορά είχε συμπιέσει δραστικά τις τιμές και οδήγησε αρκετούς παραγωγούς στη μείωση των καλλιεργούμενων εκτάσεων. Φέτος, όμως, η ξηρασία περιόρισε επιπλέον τις αποδόσεις, με αποτέλεσμα η αγορά να μετακινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Οι ακραίες θερμοκρασίες αλλάζουν τα δεδομένα
Η ένταση των φετινών καιρικών φαινομένων συνδέεται, σύμφωνα με τους επιστήμονες, με την κλιματική αλλαγή. Ανάλυση του World Weather Attribution καταλήγει ότι οι εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες που σημειώθηκαν στην Ευρώπη το φετινό καλοκαίρι θα ήταν «σχεδόν αδύνατες» πριν από περίπου 50 χρόνια.
Την πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν οι παραγωγοί περιγράφει ο Jean-Paul Dallene, καλλιεργητής πατάτας στο Pas-de-Calais της Γαλλίας. Όπως αναφέρει, πέρυσι είχε περίσσεια παραγωγής, την οποία αναγκάστηκε να διαθέσει στην αγορά με ζημία. Φέτος, αντίθετα, η ξηρασία περιόρισε τις αποδόσεις του κατά 12 τόνους ανά εκτάριο, προκαλώντας απώλεια εισοδήματος περίπου 4.300 ευρώ ανά εκτάριο, εξαιτίας τόσο της χαμηλότερης παραγωγής όσο και της πτώσης των τιμών των συμβολαίων.
Ο ίδιος έχει ήδη προσαρμόσει τις καλλιεργητικές πρακτικές του, υιοθετώντας μεταξύ άλλων καλλιέργεια χωρίς όργωμα, ώστε να περιορίσει τις επιπτώσεις της έλλειψης νερού. Όπως επισημαίνει, ωστόσο, ούτε ο ίδιος περίμενε τόσο σοβαρή ξηρασία και τόσο ακραίες θερμοκρασίες. Εκτιμά ότι, πέρα από την έκτακτη οικονομική στήριξη, απαιτούνται μακροπρόθεσμες και βιώσιμες πολιτικές για το κλίμα, ώστε οι παραγωγοί να μπορούν να προσαρμόζονται σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης αβεβαιότητας.
Το Βέλγιο στο επίκεντρο της κρίσης
Η έλλειψη νερού και οι υψηλές θερμοκρασίες δεν περιόρισαν μόνο τη συνολική παραγωγή, αλλά επηρέασαν και το μέγεθος και την ποιότητα των πατατών, παράγοντες ιδιαίτερα κρίσιμους για τη βιομηχανία μεταποίησης.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα καταγράφεται στο Βέλγιο, τον μεγαλύτερο εξαγωγέα κατεψυγμένων προϊόντων πατάτας στον κόσμο, όπου σημαντικό μέρος της φετινής παραγωγής δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις μεγέθους των μεταποιητών.
Η βασική ποικιλία Fontane απέδωσε στο τέλος Αυγούστου περίπου 32 τόνους ανά εκτάριο, επίπεδο κατά 30% χαμηλότερο σε σχέση με πέρυσι. Ακόμη πιο ανησυχητικό για τη βιομηχανία είναι ότι μόλις το 50% της συγκομιδής πληροί τις απαιτούμενες προδιαγραφές μεγέθους.
Οι βροχοπτώσεις που καταγράφηκαν το τελευταίο διάστημα μπορεί να προσφέρουν κάποια ανακούφιση, ωστόσο για μεγάλο αριθμό παραγωγών ήρθαν πολύ αργά για να ανατρέψουν τις ζημιές που προκάλεσαν μήνες υψηλών θερμοκρασιών και έλλειψης νερού. Για σημαντικό τμήμα της ευρωπαϊκής παραγωγής, οι απώλειες της φετινής καλλιεργητικής περιόδου θεωρούνται πλέον μη αναστρέψιμες.
Διαβάστε ακόμη
Πότε συμφέρουν οι 72 δόσεις και πότε ο Εξωδικαστικός Μηχανισμός (πίνακας)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.