Η ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα περίοδο έντονων πιέσεων, καθώς διαφορετικοί παράγοντες που μέχρι πρότινος λειτουργούσαν μεμονωμένα συνδυάζονται πλέον σε ένα δυσμενές ενεργειακό μείγμα. Οι υψηλές θερμοκρασίες, η υποχώρηση της στάθμης μεγάλων ποταμών, η χαμηλότερη παραγωγή από αιολικά πάρκα και η παραμονή του φυσικού αερίου σε υψηλές τιμές έχουν οδηγήσει σε απότομη άνοδο της χονδρεμπορικής τιμής του ρεύματος σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης.
Οι ανατιμήσεις δεν περιορίζονται σε μία γεωγραφική ζώνη. Στη Γαλλία η τιμή στην αγορά επόμενης ημέρας διαμορφώθηκε στα 152,80 ευρώ ανά μεγαβατώρα, στη ζώνη Γερμανίας – Λουξεμβούργου στα 169,56 ευρώ, στην Ολλανδία στα 167,71 ευρώ και στο Βέλγιο στα 165,48 ευρώ. Χαμηλότερα, αλλά επίσης σε αυξημένα επίπεδα, κινήθηκε η Ισπανία, στα 113,98 ευρώ.
Στην Ελλάδα, η εικόνα είναι εξίσου επιβαρυμένη. Η χονδρεμπορική τιμή έφθασε στα 162,73 ευρώ ανά μεγαβατώρα, καταγράφοντας άνοδο 67,8% μέσα σε μόλις μία εβδομάδα, από 96,98 ευρώ. Η ταχύτητα της μεταβολής αποτυπώνει πόσο ευαίσθητη παραμένει η αγορά στις μεταβολές του ενεργειακού μείγματος και στις συνθήκες που επικρατούν στις γειτονικές χώρες.
Μόλις λίγες ημέρες νωρίτερα, γύρω από τον Δεκαπενταύγουστο, τα ισχυρά μελτέμια είχαν ενισχύσει σημαντικά την παραγωγή των αιολικών μονάδων, συγκρατώντας τη χονδρική στα 93,90 ευρώ ανά μεγαβατώρα. Με την εξασθένηση των ανέμων, όμως, η εικόνα αντιστράφηκε. Η τιμή πέρασε πάνω από τα 100 ευρώ και στη συνέχεια κινήθηκε διαδοχικά κοντά ή πάνω από τα 150 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
Ο καύσωνας «χτυπά» και τα πυρηνικά
Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες πίσω από το ευρωπαϊκό ράλι βρίσκεται σε έναν κλάδο που υπό κανονικές συνθήκες προσφέρει μεγάλες ποσότητες σταθερής ηλεκτροπαραγωγής: την πυρηνική ενέργεια.
Οι παρατεταμένα υψηλές θερμοκρασίες και η λειψυδρία δημιουργούν προβλήματα στη λειτουργία αντιδραστήρων, καθώς οι μονάδες χρειάζονται μεγάλες ποσότητες νερού για την ψύξη τους. Στη Γαλλία, όπου τα πυρηνικά εργοστάσια αποτελούν τον πυρήνα του ηλεκτρικού συστήματος, οι υψηλές θερμοκρασίες των ποταμών ανάγκασαν σειρά αντιδραστήρων να περιορίσουν την παραγωγή τους. Οι περικοπές ισχύος έφθασαν τις προηγούμενες ημέρες ακόμη και πάνω από 9,4 GW.
Ανάλογα προβλήματα εμφανίζονται ανατολικότερα. Στην Ουγγαρία, η εξαιρετικά χαμηλή στάθμη του Δούναβη περιόρισε σημαντικά τη λειτουργία του πυρηνικού σταθμού του Πακς, ενώ ακόμη εντονότερη είναι η πίεση στη Ρουμανία. Οι δύο μονάδες του Τσερναβόντα, που υπό φυσιολογικές συνθήκες καλύπτουν περίπου το 20% της ηλεκτροπαραγωγής της χώρας, τέθηκαν εκτός λειτουργίας.
Η εξέλιξη έχει σημασία και για την ελληνική αγορά. Όταν μία χώρα της διασυνδεδεμένης ευρωπαϊκής αγοράς χάνει μεγάλο μέρος της εγχώριας παραγωγής της, αυξάνει τις εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας. Με τον τρόπο αυτό απορροφά διαθέσιμες ποσότητες από γειτονικές αγορές και δημιουργεί ανοδική πίεση στις περιφερειακές τιμές.
Πρόσθετη ανησυχία προκαλεί το ενδεχόμενο οι δυσμενείς συνθήκες να επηρεάσουν και τον πυρηνικό σταθμό του Κοζλοντούι στη Βουλγαρία, ο οποίος αντιστοιχεί σε περισσότερο από το ένα τρίτο της ετήσιας ηλεκτροπαραγωγής της χώρας. Μια νέα απώλεια πυρηνικής ισχύος στα Βαλκάνια θα μπορούσε να περιορίσει περαιτέρω τις διαθέσιμες ποσότητες στην περιοχή.
Η επιστροφή του φυσικού αερίου στο προσκήνιο
Η μειωμένη παραγωγή από πυρηνικά και ΑΠΕ αυξάνει αναγκαστικά τη συμμετοχή των μονάδων φυσικού αερίου. Και ακριβώς εκεί εντοπίζεται ένας δεύτερος κρίσιμος παράγοντας για την άνοδο των τιμών του ηλεκτρικού ρεύματος.
Τα συμβόλαια στον ευρωπαϊκό κόμβο αναφοράς TTF έχουν ξεπεράσει τα 65 ευρώ ανά μεγαβατώρα, καθώς η διεθνής αγορά LNG εξακολουθεί να λειτουργεί υπό συνθήκες στενότητας. Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ, μέσω των οποίων υπό κανονικές συνθήκες διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς LNG, έχει αυξήσει κατακόρυφα το γεωπολιτικό ασφάλιστρο στις τιμές.
Το πρόβλημα για την Ευρώπη είναι διπλό. Από τη μία πλευρά χρειάζεται περισσότερο αέριο για ηλεκτροπαραγωγή όταν υποχωρούν οι ΑΠΕ και τα πυρηνικά. Από την άλλη, πρέπει ταυτόχρονα να γεμίσει τις αποθήκες της ενόψει του χειμώνα, ανταγωνιζόμενη την Ασία για περιορισμένα διαθέσιμα φορτία LNG.
Εφόσον οι διαταραχές στις ροές από τον Περσικό Κόλπο διατηρηθούν, η αγορά δεν αποκλείεται να βρεθεί αντιμέτωπη με πολύ υψηλότερες τιμές. Σενάρια παρατεταμένης κρίσης ανεβάζουν τον πήχη ακόμη και πάνω από τα 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα για το φυσικό αέριο, εξέλιξη που θα μεταφερόταν γρήγορα και στο κόστος ηλεκτροπαραγωγής.
Από την κρίση του 2022 στη νέα ενεργειακή πραγματικότητα
Παρά τη σημερινή άνοδο, η κατάσταση απέχει ακόμη σημαντικά από τις ακραίες συνθήκες της ενεργειακής κρίσης του 2022. Τότε το TTF είχε ξεπεράσει ενδοσυνεδριακά ακόμη και τα 340 ευρώ ανά μεγαβατώρα, καθώς η Ευρώπη προσπαθούσε μέσα σε ελάχιστο χρόνο να αντικαταστήσει μεγάλο μέρος των ρωσικών ροών μέσω αγωγών.
Ωστόσο, ένα στοιχείο παραμένει ανησυχητικό: οι τιμές του φυσικού αερίου δεν επέστρεψαν ποτέ πραγματικά στην εποχή της φθηνής ενέργειας. Τον Αύγουστο του 2016, για παράδειγμα, το TTF κινούνταν κατά μέσο όρο κοντά στα 12 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ενώ τον Μάιο του 2020 είχε πέσει ακόμη και γύρω στα 3,5 ευρώ.
Η μεγάλη αλλαγή ξεκίνησε ήδη από το 2021, πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Η επανεκκίνηση της παγκόσμιας οικονομίας μετά την πανδημία συνάντησε προβλήματα στις αλυσίδες εφοδιασμού και ισχυρή ζήτηση για LNG, οδηγώντας το TTF πάνω από τα 80 ευρώ τον Οκτώβριο εκείνης της χρονιάς. Ο πόλεμος που ακολούθησε μετέτρεψε την ήδη προβληματική αγορά σε πλήρη ενεργειακή κρίση.
Σήμερα η Ευρώπη βρίσκεται σε καλύτερη θέση ως προς τις υποδομές. Έχει δημιουργήσει μεγαλύτερη δυναμικότητα εισαγωγής και επαναεριοποίησης LNG, έχει διαφοροποιήσει τους προμηθευτές της και διαθέτει περισσότερες επιλογές σε σχέση με το 2022.
Η νέα αρχιτεκτονική, όμως, έχει και κόστος. Η αντικατάσταση της σχετικά προβλέψιμης προμήθειας μέσω αγωγών με μεγαλύτερη εξάρτηση από το LNG σημαίνει ότι η ευρωπαϊκή οικονομία είναι περισσότερο εκτεθειμένη στις διεθνείς spot τιμές και στον παγκόσμιο ανταγωνισμό για φορτία.
Ένας τυφώνας, μια μεγάλη βλάβη σε εγκατάσταση υγροποίησης, μία παρατεταμένη συντήρηση ή μια γεωπολιτική κρίση στον Περσικό Κόλπο μπορούν πλέον να μεταφερθούν πολύ γρηγορότερα στις ευρωπαϊκές τιμές.
Το σημερινό «ηλεκτροσόκ» στη χονδρική αποτελεί έτσι περισσότερο από μια πρόσκαιρη καλοκαιρινή αναταραχή. Υπενθυμίζει ότι η ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια εξακολουθεί να έχει υψηλό τίμημα και ότι η πορεία του φυσικού αερίου, των αποθεμάτων και των διεθνών ροών LNG θα παραμείνει καθοριστική για τους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας καθώς πλησιάζει ο χειμώνας.
Διαβάστε ακόμη
«Βόμβα» για την COSCO: Καταγγελίες για κρυφό εξοπλισμό συλλογής στρατιωτικών πληροφοριών
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.