Η κλιματική κρίση αναδιαμορφώνει πολλές από τις παραδοχές που επικράτησαν τις προηγούμενες δεκαετίες σχετικά με τη σύνδεση ανάμεσα στον πλούτο, την υγεία και την ποιότητα ζωής. Νέα ευρωπαϊκή έρευνα αποκαλύπτει ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό και εκ πρώτης όψεως αντιφατικό φαινόμενο: οι πλουσιότερες περιοχές της Ευρώπης φαίνεται να αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο θανάτων από ακραία ζέστη σε σύγκριση με αρκετές λιγότερο εύπορες περιοχές.
Η μελέτη, η οποία εκπονήθηκε από το ISGlobal Barcelona Institute for Global Health και δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Health, βασίζεται στην ανάλυση στοιχείων που αφορούν 161 εκατομμύρια θανάτους σε 32 ευρωπαϊκές χώρες μεταξύ 2000 και 2019. Οι ερευνητές εξέτασαν τον τρόπο με τον οποίο το ΑΕΠ, το εισόδημα των νοικοκυριών, οι κοινωνικές ανισότητες και το προσδόκιμο ζωής επηρεάζουν τη θνησιμότητα που συνδέεται τόσο με το ψύχος όσο και με τις υψηλές θερμοκρασίες.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι πλούσιες περιοχές καταγράφουν χαμηλότερη θνησιμότητα από το κρύο, αλλά αυξημένη θνησιμότητα από τη ζέστη. Πρόκειται για ένα συμπέρασμα που αμφισβητεί την παραδοσιακή αντίληψη ότι ο πλούτος αρκεί από μόνος του για να προστατεύσει τις κοινωνίες από τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής.
Η κυριότερη εξήγηση φαίνεται να σχετίζεται με τον τρόπο που αναπτύχθηκαν τα μεγάλα αστικά κέντρα. Οι πλουσιότερες περιοχές της Ευρώπης χαρακτηρίζονται συνήθως από υψηλά επίπεδα αστικοποίησης, μεγάλη πληθυσμιακή συγκέντρωση, εκτεταμένες τσιμεντοποιημένες επιφάνειες και περιορισμένο αστικό πράσινο. Οι συνθήκες αυτές ενισχύουν το λεγόμενο «φαινόμενο της θερμικής νησίδας», σύμφωνα με το οποίο οι πόλεις απορροφούν και διατηρούν περισσότερη θερμότητα σε σχέση με τις αγροτικές περιοχές.
Οι εκτεταμένες επιφάνειες από άσφαλτο, τσιμέντο και γυαλί, σε συνδυασμό με την έλλειψη επαρκούς βλάστησης, οδηγούν σε σημαντική άνοδο της θερμοκρασίας μέσα στα αστικά κέντρα, ειδικά κατά τη διάρκεια παρατεταμένων περιόδων καύσωνα. Ως αποτέλεσμα, ακόμη και περιοχές με υψηλά εισοδήματα, ανεπτυγμένες υποδομές και σύγχρονα συστήματα υγείας εκτίθενται σε εντονότερο θερμικό φορτίο.
Η επικεφαλής ερευνήτρια της μελέτης, Μπλάνκα Πανιέγιο-Καστίγιο, σημειώνει ότι οι οικονομικά ισχυρές περιοχές είναι καλύτερα προστατευμένες από το ψύχος χάρη στις ποιοτικότερες κατοικίες, τη μικρότερη ενεργειακή φτώχεια και τις πιο αποτελεσματικές υπηρεσίες υγείας. Ωστόσο, οι ίδιες περιοχές εμφανίζονται συχνά πιο εκτεθειμένες στις υψηλές θερμοκρασίες εξαιτίας της έντονης αστικής ανάπτυξης.
Παρά το συγκεκριμένο παράδοξο, η έρευνα επιβεβαιώνει ότι οι φτωχότερες κοινωνικές ομάδες εξακολουθούν συνολικά να είναι περισσότερο ευάλωτες απέναντι στα ακραία καιρικά φαινόμενα. Η εισοδηματική ανισότητα, οι δυσκολίες θέρμανσης των κατοικιών και η κοινωνική στέρηση συνδέονται άμεσα με υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητας που σχετίζονται με το κλίμα.
Οι θάνατοι που αποδίδονται στο ψύχος εξακολουθούν να είναι περισσότεροι στην Ευρώπη από εκείνους που σχετίζονται με τη ζέστη. Αυτό οφείλεται κυρίως στη μεγαλύτερη διάρκεια των ψυχρών περιόδων αλλά και στην αυξημένη εμφάνιση αναπνευστικών νοσημάτων, όπως η γρίπη, κατά τη χειμερινή περίοδο.
Παρ’ όλα αυτά, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η εικόνα αυτή μεταβάλλεται με ταχείς ρυθμούς. Μόνο την περίοδο 2022-2024 εκτιμάται ότι περισσότεροι από 180.000 θάνατοι στην Ευρώπη συνδέθηκαν με ακραία υψηλές θερμοκρασίες. Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι η κλιματική αλλαγή αυξάνει ήδη τους θανάτους από τη ζέστη χωρίς να οδηγεί σε ουσιαστική μείωση εκείνων που σχετίζονται με το ψύχος.
Η μελέτη παρουσιάζει επίσης ένα ιδιαίτερα δυσμενές σενάριο. Οι ερευνητές υπολόγισαν ότι αν όλες οι ευρωπαϊκές περιφέρειες βρίσκονταν στις χειρότερες δυνατές κοινωνικοοικονομικές συνθήκες, οι επιπλέον θάνατοι θα ξεπερνούσαν τους 301.000 μόνο εξαιτίας της αδυναμίας επαρκούς θέρμανσης των κατοικιών. Επιπλέον, περισσότεροι από 180.000 θάνατοι συνδέονται με την εισοδηματική ανισότητα και τη δημογραφική γήρανση.
Τα συμπεράσματα της έρευνας αναδεικνύουν ένα κρίσιμο πολιτικό και κοινωνικό ζήτημα: η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή δεν μπορεί να στηριχθεί αποκλειστικά στην οικονομική ανάπτυξη. Απαιτείται διαφορετικός σχεδιασμός των πόλεων, ενίσχυση του αστικού πρασίνου, αποτελεσματικότερη ενεργειακή πολιτική και στρατηγικές που θα περιορίζουν τις κοινωνικές ανισότητες.
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι η ενσωμάτωση κοινωνικών και οικονομικών παραμέτρων στις πολιτικές προσαρμογής μπορεί να προσφέρει διπλό όφελος, συμβάλλοντας τόσο στη μείωση των ανισοτήτων όσο και στον περιορισμό των συνεπειών των ακραίων θερμοκρασιών.
Η πραγματικότητα που διαμορφώνει η κλιματική κρίση δείχνει ότι η ακραία ζέστη εξελίσσεται σταδιακά σε μία από τις σημαντικότερες απειλές για τη δημόσια υγεία στην Ευρώπη. Το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι ο κίνδυνος αυτός δεν αφορά πλέον μόνο τις οικονομικά ασθενέστερες περιοχές, αλλά επεκτείνεται ολοένα περισσότερο στις μεγάλες, πλούσιες και έντονα αστικοποιημένες μητροπόλεις της ηπείρου.
Διαβάστε ακόμη
«Προσωπική διαφορά» στο Δημόσιο: Επεκτείνεται και στους προσληφθέντες
Μουντιάλ 2026 και χρηματιστήρια: Αρχίζει το ματς…
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.