Η Ευρωπαϊκή Ένωση αλλάζει σταδιακά το τοπίο στις συσκευασίες, βάζοντας στο στόχαστρο τόσο την υπερβολική χρήση πλαστικού όσο και τις χημικές ουσίες που μπορούν να παραμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα στο περιβάλλον. Το νέο κανονιστικό πλαίσιο φέρνει υποχρεώσεις για επιχειρήσεις και κατασκευαστές, ενώ τα επόμενα χρόνια θα επηρεάσει από τις συσκευασίες τροφίμων και τα προϊόντα takeaway έως τα μπουκάλια, τα μεταλλικά κουτάκια και τα δέματα του ηλεκτρονικού εμπορίου.
Στην πρώτη γραμμή των αλλαγών βρίσκονται τα λεγόμενα «παντοτινά χημικά» PFAS. Από την Τετάρτη τίθενται σε εφαρμογή σε επίπεδο ΕΕ ανώτατα επιτρεπόμενα όρια για PFAS στις συσκευασίες που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα, ενώ ενισχύονται παράλληλα οι απαιτήσεις ιχνηλασιμότητας.
Οι κατασκευαστές θα πρέπει να διαθέτουν επαρκή στοιχεία ώστε, εφόσον προκύψει ζήτημα με κάποια συσκευασία, οι αρμόδιες αρχές να μπορούν να παρακολουθήσουν τη διαδρομή της και να εντοπίσουν την προέλευσή της.
Οι συγκεκριμένες χημικές ουσίες χρησιμοποιούνται ευρέως λόγω της αντοχής τους στο νερό και στα λίπη. Για τον λόγο αυτό μπορούν να εντοπιστούν σε προϊόντα όπως συσκευασίες φαγητού για takeaway, χαρτιά αρτοποιίας και κουτιά πίτσας.
Το πρόβλημα είναι ότι οι PFAS χαρακτηρίζονται από μεγάλη ανθεκτικότητα και δεν αποδομούνται εύκολα στο περιβάλλον. Μπορούν έτσι να παραμένουν και να συσσωρεύονται στο νερό, στο έδαφος, στον αέρα αλλά και στην τροφική αλυσίδα. Η μακροχρόνια έκθεση σε ορισμένες από αυτές τις ουσίες έχει συσχετιστεί με προβλήματα υγείας, γεγονός που έχει ενισχύσει τις πιέσεις για αυστηρότερους περιορισμούς.
Το μεγάλο βάρος των συσκευασιών
Οι νέες παρεμβάσεις δεν περιορίζονται στις χημικές ουσίες. Βασικός στόχος είναι η αντιμετώπιση της συνεχούς αύξησης των απορριμμάτων συσκευασίας, καθώς μεγάλο μέρος των ευρωπαϊκών κανόνων που ίσχυαν μέχρι σήμερα είχε τις ρίζες του στη δεκαετία του 1990.
Μέσα στην τελευταία δεκαετία, τα απορρίμματα που προέρχονται από συσκευασίες έχουν αυξηθεί περισσότερο από 20%, με την ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου και τη διάδοση της κατανάλωσης προϊόντων «στο χέρι» να έχουν συμβάλει στην ενίσχυση του προβλήματος.
Η διάσταση του ζητήματος γίνεται ακόμη πιο εμφανής από τη συμμετοχή των συσκευασιών στη συνολική χρήση πλαστικού: εκτιμάται ότι αντιπροσωπεύουν περίπου το 40% της κατανάλωσης πλαστικών στην Ευρώπη.
Κατά μέσο όρο, κάθε Ευρωπαίος παράγει περίπου 180 κιλά απορριμμάτων συσκευασίας τον χρόνο. Από αυτά, 35,3 κιλά αντιστοιχούσαν σε πλαστικά που προέρχονται από ορυκτά καύσιμα, ενώ το 2023 ανακυκλώθηκε μόλις το 42% της συγκεκριμένης ποσότητας.
Η ΕΕ επιχειρεί πλέον να μετατοπίσει το βάρος από την απλή διαχείριση των απορριμμάτων στη μείωση της παραγωγής τους εξαρχής, στην επαναχρησιμοποίηση και στη δημιουργία συσκευασιών που μπορούν πράγματι να ανακυκλωθούν σε μεγάλη κλίμακα.
Οι αλλαγές από το 2028 έως το 2030
Οι σημαντικότερες παρεμβάσεις θα ξεδιπλωθούν σταδιακά τα επόμενα χρόνια. Από το 2028 προβλέπεται η καθιέρωση ενός ενιαίου ευρωπαϊκού συστήματος σήμανσης για τη διαλογή των απορριμμάτων. Στόχος είναι ο καταναλωτής να μπορεί να αναγνωρίζει ευκολότερα πού πρέπει να απορρίψει κάθε συσκευασία, ανεξάρτητα από τη χώρα της ΕΕ στην οποία βρίσκεται.
Η επόμενη σημαντική ημερομηνία είναι το 2030, έως το οποίο επιδιώκεται η μείωση των απορριμμάτων συσκευασίας κατά 5% σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2018. Σε βάθος χρόνου ο πήχης ανεβαίνει ακόμη περισσότερο, καθώς έως το 2040 η προβλεπόμενη μείωση φτάνει το 15%.
Παράλληλα, οι συσκευασίες θα πρέπει να σχεδιάζονται έτσι ώστε να είναι ανακυκλώσιμες με οικονομικά βιώσιμο τρόπο. Η απαίτηση αυτή αναμένεται να επηρεάσει τον σχεδιασμό, τα υλικά και τις παραγωγικές διαδικασίες πολλών επιχειρήσεων, οι οποίες θα κληθούν να προσαρμόσουν σταδιακά τα προϊόντα τους.
Στο νέο πλαίσιο περιλαμβάνονται επίσης στόχοι επαναχρησιμοποίησης, καθώς και περιορισμοί σε συγκεκριμένες κατηγορίες συσκευασιών μίας χρήσης. Η κατεύθυνση είναι σαφής: λιγότερο υλικό για την ίδια ποσότητα προϊόντος και μεγαλύτερη διάρκεια ζωής όπου αυτό είναι εφικτό.
Τέλος στα υπερβολικά μεγάλα κουτιά
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το λιανεμπόριο και κυρίως το ηλεκτρονικό εμπόριο παρουσιάζουν οι περιορισμοί στον κενό χώρο των συσκευασιών. Η πρακτική κατά την οποία ένα σχετικά μικρό προϊόν αποστέλλεται μέσα σε δυσανάλογα μεγάλο κουτί μπαίνει πλέον στο μικροσκόπιο.
Η λογική είναι να περιοριστεί η περιττή χρήση χαρτονιού, πλαστικού και υλικών πλήρωσης, αλλά και ο όγκος που καταλαμβάνουν τα δέματα κατά τη μεταφορά και την αποθήκευση. Η αλλαγή αυτή μπορεί να έχει ευρύτερες επιπτώσεις και στην εφοδιαστική αλυσίδα, καθώς μικρότερες συσκευασίες σημαίνουν περισσότερα προϊόντα ανά φορτίο και δυνητικά χαμηλότερες ανάγκες μεταφοράς.
Το νέο πλαίσιο προβλέπει ακόμη υποχρεωτικά συστήματα επιστροφής εγγύησης για μεταλλικά κουτάκια και πλαστικά μπουκάλια. Ο καταναλωτής θα καταβάλλει ένα μικρό πρόσθετο ποσό κατά την αγορά, το οποίο θα μπορεί να ανακτά όταν επιστρέφει τη συσκευασία στο προβλεπόμενο σημείο συλλογής.
Αυστηρότερο πλαίσιο και για τα πλαστικά απόβλητα
Παράλληλα με τις αλλαγές στις ίδιες τις συσκευασίες, η Ευρώπη αυστηροποιεί και την πολιτική της απέναντι στις εξαγωγές πλαστικών απορριμμάτων προς τρίτες χώρες.
Η επιδίωξη είναι να περιοριστούν περιπτώσεις στις οποίες ευρωπαϊκά πλαστικά απόβλητα μεταφέρονται εκτός ΕΕ χωρίς να υπάρχουν επαρκείς εγγυήσεις για το πώς τελικά διαχειρίζονται ή ανακυκλώνονται. Με τον τρόπο αυτό αυξάνεται η πίεση ώστε μεγαλύτερο μέρος του προβλήματος των αποβλήτων να αντιμετωπίζεται εντός της ίδιας της Ευρώπης.
Για τις επιχειρήσεις, πάντως, η μετάβαση δεν αναμένεται να γίνει από τη μία ημέρα στην άλλη. Προβλέπεται χρόνος προσαρμογής, ενώ για προϊόντα που δεν συμμορφώνονται άμεσα με τις νέες απαιτήσεις η αρχική αντιμετώπιση αναμένεται να βασίζεται περισσότερο σε προειδοποιήσεις και λιγότερο στην αυτόματη επιβολή κυρώσεων.
Μέσα στη χρονιά αναμένεται επίσης δημόσια διαβούλευση για τη δημιουργία ενιαίων ετικετών στις συσκευασίες, ώστε οι καταναλωτές να γνωρίζουν με μεγαλύτερη σαφήνεια σε ποιο ρεύμα ανακύκλωσης ανήκει κάθε υλικό.
Στην πράξη, το νέο ευρωπαϊκό μοντέλο επιχειρεί να αλλάξει ολόκληρο τον κύκλο ζωής μιας συσκευασίας: από τις χημικές ουσίες και τα υλικά που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή της έως το μέγεθος, την επαναχρησιμοποίηση, την ανακύκλωση και την τελική διαχείρισή της. Για επιχειρήσεις, λιανεμπόριο και καταναλωτές, οι αλλαγές θα γίνονται ολοένα πιο ορατές όσο πλησιάζουν οι κρίσιμες προθεσμίες της επόμενης δεκαετίας.
Διαβάστε ακόμη
ChatGPT: Διαφημίσεις στην Ευρώπη από 24 Αυγούστου – Τι αλλάζει για εκατομμύρια χρήστες
Τεύκρος: Ποιο είναι το ελληνικό anti-drone σύστημα που εξουδετέρωσε το drone στις φυλακές Λάρισας
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.