© Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας η καθ΄οιονδήποτε τρόπο παράνομη χρήση/ιδιοποίηση του παρόντος, με βαρύτατες αστικές και ποινικές κυρώσεις για τον παραβάτη
Για τρίτη συνεχόμενη χρονιά η Ελλάδα αναλαμβάνει την προεδρία του Ευρωπαϊκού Δικτύου Ναυτιλίας Μικρών Αποστάσεων (European Shortsea Network – ESN), καταγράφοντας μια πρωτιά στην ιστορία του ευρωπαϊκού οργανισμού. Ο Χαράλαμπος Σημαντώνης, πρόεδρος του ESN και της Ενωσης Εφοπλιστών Ναυτιλίας Μικρών Αποστάσεων (ΕΕΝΜΑ) μιλώντας στο «business stories» εξηγεί τη σημασία αυτής της εξέλιξης, η οποία συμπίπτει το δεύτερο εξάμηνο του 2027 με την ελληνική προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ενωσης.
Στη συνέντευξή του αναδεικνύει την ανάγκη στενότερης συνεργασίας πλοίων, λιμανιών, σιδηροδρόμων και οδικών μεταφορών, ώστε να περιοριστεί το κόστος που τελικά επιβαρύνει τον καταναλωτή. Παράλληλα, ζητά ρεαλιστική χρηματοδότηση της πράσινης μετάβασης, με αξιοποίηση των εσόδων από το Ευρωπαϊκό Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (EU ETS), και προειδοποιεί ότι οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί συχνά λειτουργούν τιμωρητικά για τη ναυτιλία. Τονίζει επίσης τη σημασία ενίσχυσης των ευρωπαϊκών ναυπηγείων και καλεί τον ναυτιλιακό κλάδο να εγκαταλείψει την εσωστρέφεια επιδιώκοντας κοινές λύσεις με όλους τους φορείς των μεταφορών.
ΜΗΝΑΣ ΤΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ: Πρόεδρε, να αρχίσουμε τη συζήτησή μας από την ιστορική επιτυχία της Ελλάδας, στο πλαίσιο του θεσμού αυτού, αφού εξελέγη για τρίτη συνεχόμενη φορά στην προεδρία, την οποία ασκείτε εσείς. Πετύχατε το λεγόμενο στη διεθνή αθλητική ορολογία «three-peat».
ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΣΗΜΑΝΤΩΝΗΣ: Πράγματι. Η προεδρία είθισται να ασκείται κυκλικά για ένα έτος από κάθε εθνικό Κέντρο Ναυτιλίας Μικρών Αποστάσεων (SSC), μέλος του ESN. Μέχρι που πρόσφατα η Ελλάδα επελέγη ομοφώνως για την προεδρία για τρίτη συνεχή χρονιά. Η περίοδος της νέας προεδρίας μας αρχίζει τον Ιανουάριο του 2027 και ολοκληρώνεται στο τέλος του ίδιου έτους και έρχεται ως συνέχεια της διετούς θητείας που ήδη διανύει η χώρα μας. Είναι η πρώτη φορά από την ίδρυση του ESN που κάποια χώρα-μέλος του έχει για τρία χρόνια αυτή την αρμοδιότητα αποτελώντας ιστορική εξαίρεση. Πρόκειται για μια έμπρακτη αναγνώριση του έργου που έχουμε επιτελέσει κατά τη διάρκεια των δύο προηγούμενων θητειών για την ενίσχυση του ρόλου του ESN, την ισότιμη συμμετοχή του στα τραπέζια διαπραγματεύσεων, όπως στον Στρατηγικό Διάλογο για τη Ναυτιλία στις Βρυξέλλες πέρυσι τέτοια εποχή, στη συμπερίληψη των προτάσεων του Δικτύου στην Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τη Ναυτιλία και τους Λιμένες που δημοσιοποιήθηκε τον περασμένο Μάρτιο από τον Ευρωπαίο επίτροπο για τις Βιώσιμες Μεταφορές και τον Τουρισμό Απόστολο Τζιτζικώστα, όπως και άλλες παρόμοιες δράσεις. Η επερχόμενη ανανέωση της ελληνικής θητείας θα συμπέσει κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2027 με την προεδρία της χώρας μας στο Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ενωσης – ευτυχής συγκυρία που θα δώσει τη δυνατότητα σύμπραξης και ενίσχυσης της προσπάθειας για προώθηση θεμάτων κοινού ενδιαφέροντος στην ευρωπαϊκή ατζέντα.
Μ.ΤΣ.: Ποιες είναι οι τελευταίες εξελίξεις με τις οποίες βρίσκεται αντιμέτωπο το ESN;
Χ.Σ.: Το ESN δεν αφορά μόνο τη ναυτιλία, παρότι επικρατεί αυτή η αντίληψη. Το ESN είναι ευρωπαϊκός φορέας και έχει στο κέντρο των δραστηριοτήτων του τη shortsea, δηλαδή τη μικρών αποστάσεων ναυτιλία, ως κύριο πυλώνα και αιχμή του δόρατος. Στην ουσία, όμως, είναι ο φορέας που λειτουργεί ως ομπρέλα για όλα τα μέσα μεταφοράς της ευρωπαϊκής ηπείρου, το πλοίο, το τρένο, το φορτηγό, το αεροπλάνο, τα λιμάνια και τα logistics. Ως εκ τούτου, λειτουργεί ως καταλύτης φέρνοντας στα φόρα των διαπραγματεύσεων όλους τους εμπλεκόμενους στην αλυσίδα μεταφορών και προωθώντας τη συνοχή και τη συνεργασία στο σύγχρονο περιβάλλον των διατροπικών μεταφορών. Αυτός είναι και ο λόγος που η Ευρωπαϊκή Ενωση με τον Κανονισμό 1679/2024 θέτει συγκεκριμένους στόχους με αυστηρά χρονοδιαγράμματα για όλους τους διατροπικούς φορείς, από τις χερσαίες μεταφορές έως τα πλοία και τα λιμάνια, ακόμη και τις πόλεις που δέχονται φορτία.
Μ.ΤΣ.: Κατανοητό. Αλλά ποιος είναι ο ρόλος και η ουσία ύπαρξης του ESN σε μια Ευρώπη που αυτή τη στιγμή έχει να αντιμετωπίσει πολλαπλά γεωπολιτικά προβλήματα, με δύο πολέμους στη γειτονιά της, ενεργειακή κρίση που ενισχύει τον πληθωρισμό και ρευστή πολιτική εικόνα σε αρκετά από τα κράτη της;
Χ.Σ.: Η κατάσταση στην Ευρώπη είναι ακριβώς όπως την περιγράφετε, συν μια στάση αναμονής, θα πρόσθετα, για τις αποφάσεις του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (ΙΜΟ) από την επερχόμενη σύνοδο σχετικά με το ρυθμιστικό πλαίσιο και την αναδιαμόρφωση της διεθνούς εικόνας μετά τις πρόσφατες ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, οι οποίες άλλαξαν το σκηνικό στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Σε αυτό το ευρύτερο διεθνές αλλά και στενότερο ευρωπαϊκό πλαίσιο, το ESN αποτελεί το δίκτυο συνεργασίας και ανταλλαγής πληροφοριών που προωθεί τη συνέργεια όλων των μέσων των διατροπικών μεταφορών (multimodality) για την επίτευξη του κοινού στόχου της παροχής υπηρεσιών βιώσιμης ποιοτικής μεταφοράς με το χαμηλότερο δυνατό κόστος για τον τελικό καταναλωτή, έχει το πρόσημο της πράσινης ναυτιλίας και στόχο την ανάπτυξη της shortsea ναυτιλίας με πρακτικά μέσα και την πλήρη ενσωμάτωσή της στην αλυσίδα συνδυασμένων μεταφορών. Να διευκρινίσω ότι αυτός είναι ο σύγχρονος ορισμός του ESN, καθώς την εποχή της ίδρυσής του, το 2000, δεν είχε αναπτυχθεί πλήρως η έννοια των διατροπικών μεταφορών, ούτε είχε γίνει κατανοητή η σημαντικότητά τους στην εύρυθμη λειτουργία της εφοδιαστικής αλυσίδας. Σταδιακά, όμως, ο ρόλος και η στρατηγική του ESN μετεξελίχθηκαν και μετατράπηκε σε στρατηγικό εταίρο του ευρωπαϊκού πλέγματος.
Μ.ΤΣ.: Ποια είναι η στρατηγική του ESN;
Χ.Σ.: Στόχος της ναυτιλίας είναι πάντα να παραδώσει το μεταφερόμενο φορτίο, στην οποιαδήποτε μορφή του, στον καταναλωτή με τον σωστό τρόπο, την αναμενόμενη ποιότητα και τον πιο οικονομικό τρόπο. Ακολουθώντας αυτό το μότο, η στρατηγική του ESN συνοψίζεται ως εξής: αποτελεσματική μεταφορά με εμπορικά ανταγωνιστικούς όρους και επίτευξη της πράσινης μετάβασης σε εφικτό χρονικό πλαίσιο. Χρειαζόμαστε και θέλουμε πράσινα πλοία, αλλά συγχρόνως απαιτείται και ένα ρεαλιστικό και εφαρμόσιμο σχέδιο χρηματοδοτικών εργαλείων, όχι απλώς φιλόδοξο, με αξιοποίηση των κεφαλαίων που θα προέρχονται από τα έσοδα EU-ETS (Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών της Ευρωπαϊκής Ενωσης), από χρήματα δηλαδή που ήδη καταβάλει ο ναυτιλιακός κλάδος αλλά δεν επιστρέφουν ακόμη με άλλη μορφή σε αυτούς που τα καταβάλλουν.
Μ.ΤΣ.: Η χρηματοδότηση στο πλαίσιο αυτό της πράσινης μετάβασης είναι που απασχολεί έντονα τόσο τα κράτη όσο και την ευρύτερη διεθνή ναυτιλιακή κοινότητα.
Χ.Σ.: Γενικότερα, πρέπει να εξεταστούν σοβαρά από τις εθνικές κυβερνήσεις αλλά και από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς οι όροι χρηματοδότησης. Εμείς προτείνουμε ένα μεικτό μοντέλο, π.χ., με σύμπραξη ιδιωτικών κεφαλαίων με τραπεζικά κεφάλαια και τα έσοδα από τα ETS. Είμαστε υπέρ των ευρωπαϊκών ναυπηγείων, αλλά δεν πρέπει το κόστος επισκευών, μετασκευών ή ναυπήγησης να είναι απαγορευτικό, όχι μόνο συγκρινόμενο με κινεζικά, κορεατικά ή ιαπωνικά ναυπηγεία, αλλά και σε απόλυτες τιμές, σημειώνοντας και την προστιθέμενη αξία για την ευρωπαϊκή οικονομία με την αξιοποίηση ευρωπαϊκού εξοπλισμού και τεχνογνωσίας. Δεν διατείνομαι ότι «ανακαλύπτουμε τον τροχό» με αυτές τις προτάσεις, απλώς τονίζω ότι αυτές είναι συνήθεις πρακτικές σε άλλους τομείς και πρέπει να τους ακολουθήσουμε κι εμείς. Αυτή τη στιγμή οι ευρωπαϊκές νομοθετικές ρυθμίσεις φαίνεται να λειτουργούν τιμωρητικά και όχι υποστηρικτικά προς τη ναυτιλία, με επιπτώσεις φυσικά σε όλη την αλυσίδα των διατροπικών μεταφορών.
Μ.ΤΣ.: Πώς κινείται η Ευρωπαϊκή Συμμαχία Βιομηχανικών Αλυσίδων Αξίας της Ναυτιλίας (EU Industrial Maritime Value Chains Alliance – EMA), πρωτοβουλία που αποσκοπεί στην ενίσχυση της ναυπηγικής και ναυτιλιακής βιομηχανίας της Ευρώπης;
Χ.Σ.: Κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση και δημιουργεί νέα δεδομένα για την ευρωπαϊκή ναυπηγική βιομηχανία, καθώς έτσι η Ευρώπη προσπαθεί να πετύχει τη στρατηγική αυτονομία της σε συγκεκριμένες επενδύσεις και να αυξήσει την παραγωγική δυναμικότητα για ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Η ΕΜΑ διατείνεται να αποτελέσει ένα νέο εργαλείο επιτυχούς υλοποίησης του ευρωπαϊκού Industrial Maritime Strategy και θέλω να ελπίζω ότι θα καταφέρει να ισχυροποιήσει τη σύνδεση των κρίκων της αλυσίδας ναυτιλιακών κατασκευών – πλοιοκτησία, κατασκευαστές ναυτιλιακού εξοπλισμού, επενδυτές, λιμένες, ερευνητικούς φορείς και εθνικούς ή ευρωπαϊκούς φορείς και Αρχές.
Μ.ΤΣ.: Πιστεύετε ότι στην Ευρώπη, αυτή τη στιγμή, βρίσκετε ευήκοα ώτα;
Χ.Σ.: Θα έλεγα ναι. Ή, για να είμαι ακριβής, αναπτύχθηκε μέσω της συνεργασίας ένα ευνοϊκό κλίμα. Είναι πολύ θετικό το γεγονός ότι ο επίτροπος, αρμόδιος για τις Βιώσιμες Μεταφορές και τον Τουρισμό, Απόστολος Τζιτζικώστας, είναι γνώστης του θεματικού πεδίου των μεταφορών, αντιλαμβάνεται τις ιδιαιτερότητες των συνθηκών και μπορεί να επιφέρει τις κατάλληλες τροποποιήσεις προς τη σωστή κατεύθυνση, συνεπικουρούμενος από τους Ελληνες ευρωβουλευτές, και ιδιαίτερα από την ευρωβουλευτή Ελίζα Βόζεμπεργκ, υπό τη θεσμική της ιδιότητα ως προέδρου της Επιτροπής Μεταφορών και Τουρισμού (TRAN) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Γενικώς, γίνονται πλέον αντιληπτά τα προβλήματα που ανακύπτουν από τους Κανονισμούς και προωθούνται ρεαλιστικές αλλαγές. Παραμένουμε σταθερός συνομιλητής με φορείς της Ε.Ε., καταφέραμε να καλλιεργήσουμε μια σχέση αμοιβαίας εμπιστοσύνης, διατηρούμε ανοιχτό δίαυλο επικοινωνίας και ευελπιστούμε σε καλύτερα αποτελέσματα. Δεν μπορώ να πω ότι η παρούσα κατάσταση είναι εύκολα διαχειρίσιμη και λόγω των γενικότερων προβλημάτων, όπως αναφέραμε, αλλά και λόγω του ρευστού διεθνούς σκηνικού. Απαιτούνται διαρκής εγρήγορση και επικαιροποίηση των στρατηγικών για να ακολουθούν τις εξελίξεις. Αλλά πιστεύω ότι όλοι μαζί θα τα καταφέρουμε.
Μ.ΤΣ.: Αναφέρατε αρκετές φορές στη συζήτησή μας τη λέξη «αλυσίδα». Τι σημαίνει αυτή η διασύνδεση για τις διατροπικές μεταφορές;
Χ.Σ.: Διασύνδεση στις διατροπικές μεταφορές σημαίνει ότι η αλλαγή μεταφορικού μέσου, από το πλοίο στο τρένο και από εκεί στο φορτηγό, για παράδειγμα, γίνεται με τρόπο απολύτως αυτοματοποιημένο, ενιαίο και χωρίς καθυστερήσεις. Δεν πρόκειται απλώς για τη διαδοχική χρήση διαφορετικών μέσων, αλλά για τη δημιουργία μιας ενιαίας γέφυρας μεταφοράς, χωρίς να διασπάται η ροή της τροφοδοσίας. Λόγω αυτής της αδιαμφισβήτητης διασύνδεσης μεταξύ των κρίκων των διατροπικών μεταφορών, κάθε νομοθεσία, κάθε ρυθμιστικό πλαίσιο που αφορά κάθε μέσο μεταφοράς, επηρεάζει άμεσα ή έμμεσα όλα τα άλλα. Δηλαδή, το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο που αφορά, για παράδειγμα, τα χερσαία μέσα μεταφοράς, το φορτηγό ή το τρένο, έχει επίπτωση και στη ναυτιλία, και αγγίζει μέχρι και το τελευταίο μίλι κάθε μεταφερόμενου φορτίου, είτε πρόκειται για πρώτη ύλη είτε για τελικό προϊόν. Κάθε αύξηση κόστους ή επιβάρυνση που επιβάλλεται σε κάθε μέσο μεταφοράς έχει επίπτωση και στη ναυτιλία, με αποτέλεσμα αυτό το κόστος να μετακυλίεται με προσαυξήσεις ή πολλαπλασιαστικά στην τιμή του προϊόντος που καταλήγει στον τελικό χρήστη ή καταναλωτή. Για παράδειγμα, αυτή τη στιγμή, το 40% του κόστους αγοράς του πετρελαίου προέρχεται από το κόστος μεταφοράς του συμβάλλοντας κατ’ επέκταση στις πληθωριστικές πιέσεις.
Μ.ΤΣ.: Εν κατακλείδι, ποια είναι, κατά τη γνώμη σας, η προσέγγιση που πρέπει να διαφοροποιήσει η ναυτιλία για καλύτερα αποτελέσματα;
Χ.Σ.: Πιστεύω ότι η ναυτιλία έχει μια αρχική προσέγγιση εσωστρέφειας σε όλα τα επίπεδα. Μιλά μόνο με δικούς της φορείς και έτσι θεωρεί τα ζητήματά της μόνο από μια σκοπιά εσωστρέφειας και όχι σε συνδυασμό με τους άλλους εμπλεκόμενους στην αλυσίδα των μεταφορών. Αυτό το modus operandi προσπαθούμε να αλλάξουμε με το ESN, επιδιώκοντας να εστιάζουμε στη μεγάλη εικόνα και να θεωρούμε κάθε πρόβλημα στη σωστή του διάσταση, όχι μέσα από μυωπικά γυαλιά περιορίζοντας την οπτική μας. Κοινοί στόχοι, σύμπλευση απόψεων, συμπερίληψη προβλημάτων, προώθηση κοινών θέσεων, συναγωνισμός έναντι ανταγωνισμού. Ξέρω ότι ακούγεται ως αλλαγή κουλτούρας, αλλά έτσι πρέπει να γίνει. Ποτέ ένας μόνος του, ακόμη κι αν είναι ηγέτης, δεν πέτυχε αυτά που έκαναν πολλοί μαζί, ακόμη κι αν ήταν μικρότεροι. Η ισχύς εν τη ενώσει είναι διαχρονικό ρητό και μάλιστα ελληνικής προέλευσης. Η παγκόσμια Ιστορία το επιβεβαίωσε πολλές φορές. Εμείς δεν έχουμε παρά να το εφαρμόσουμε άλλη μία φορά.
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.