Καθοριστικό για την πορεία της κρίσης στα Στενά του Ορμούζ αναμένεται το προσεχές Σαββατοκύριακο, καθώς η στρατιωτική πίεση κορυφώνεται, τα διπλωματικά περιθώρια στενεύουν και τα δεδομένα στο πεδίο δείχνουν έναν αποκλεισμό που λειτουργεί με απόλυτη αποτελεσματικότητα αλλά και αυξανόμενο ρίσκο. Το χρονικό περιθώριο είναι περιορισμένο. Η κατάπαυση πυρός λήγει στις 22 Απριλίου και οι επόμενες ημέρες θεωρούνται κρίσιμες για την επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων. «Το Σαββατοκύριακο λειτουργεί ως σημείο καμπής», εκτιμά η Μαρία Μπερτζελέτου.
«Είτε θα υπάρξει διπλωματική κινητικότητα είτε θα μπούμε σε πιο επικίνδυνη φάση κλιμάκωσης». Όπως καταλήγει, «παραμένει το βασικό σενάριο μια περίοδος περίπου 45 ημερών έντασης πριν από νέα διαπραγμάτευση. Αλλά όσο αυξάνεται η πίεση στο πεδίο και στην οικονομία, τόσο αυξάνεται και ο κίνδυνος ένα μεμονωμένο γεγονός να αλλάξει ριζικά την πορεία της κρίσης».
Σύμφωνα με την ανάλυση της, η επιχείρηση που ξεκίνησε στις 13 Απριλίου έχει ήδη αποδώσει μετρήσιμα αποτελέσματα. Πάνω από 10.000 στρατιωτικοί, πολεμικά πλοία και αεροσκάφη έχουν αναπτυχθεί στην περιοχή, ενώ τουλάχιστον 10 πλοία έχουν αναγκαστεί να επιστρέψουν, χωρίς καμία επιτυχημένη διάσπαση του αποκλεισμού μέχρι στιγμής.
«Το ποσοστό επιβολής αγγίζει το 100%, κάτι που αποτυπώνει όχι μόνο στρατιωτική ισχύ αλλά και εξαιρετικά υψηλό επίπεδο επιτήρησης», σημειώνει, επισημαίνοντας ότι κάθε απόπειρα παράκαμψης εντοπίζεται άμεσα. Ενδεικτική είναι η περίπτωση του USS Spruance (DDG 111), που αναχαίτισε ιρανικό φορτηγό πλοίο το οποίο επιχείρησε να κινηθεί μέσω παράκτιας διαδρομής.
Παρά τη στοχευμένη φύση του αποκλεισμού, τα δεδομένα δείχνουν ευρύτερη επίδραση στη ναυτιλία. Στα Στενά καταγράφονται 253 δεξαμενόπλοια άνω των 25.000 DWT (+1,2%) και 219 πλοία ξηρού φορτίου (-0,5%), ωστόσο οι πραγματικές διελεύσεις έχουν υποχωρήσει δραματικά, με τους επταήμερους μέσους όρους να περιορίζονται σε περίπου 2 διελεύσεις ανά κατεύθυνση.
«Αυτό σημαίνει ότι, αν και τυπικά τα Στενά παραμένουν ανοιχτά, στην πράξη έχουμε μια ευρεία επιβράδυνση της ναυτιλιακής δραστηριότητας σε όλα τα φορτία», εξηγεί η ίδια: «Η επίδραση ξεπερνά το ιρανικό εμπόριο και αρχίζει να αγγίζει τη συνολική ροή της περιοχής».
Η στρατηγική των ΗΠΑ παραμένει διπλή. Αποκλεισμός μόνο των ιρανικών λιμανιών και ταυτόχρονη διατήρηση της ροής προς άλλες χώρες του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ, το Κουβέιτ και το Κατάρ. «Ο στόχος είναι σαφής. Μέγιστη οικονομική πίεση στο Ιράν, με ελάχιστη διαταραχή στο παγκόσμιο εμπόριο», τονίζει η Μπερτζελέτου.
Ωστόσο, το γεωπολιτικό ρίσκο αυξάνεται. Το Ιράν χαρακτηρίζει τον αποκλεισμό πειρατεία και προειδοποιεί ότι μπορεί να προχωρήσει σε πλήρη διακοπή της ναυσιπλοΐας στον Περσικό Κόλπο, τη Θάλασσα του Ομάν και την Ερυθρά Θάλασσα, εάν συνεχιστεί η παρεμπόδιση των πλοίων του. Από την άλλη πλευρά, οι ΗΠΑ μιλούν για νόμιμη επιχείρηση ασφάλειας και αναλογική απάντηση.
«Η σύγκρουση δεν είναι μόνο επιχειρησιακή αλλά και λεκτική», επισημαίνει. «Όσο παγιώνονται αυτές οι θέσεις, τόσο μειώνεται η δυνατότητα αποκλιμάκωσης και αυξάνεται η πιθανότητα αντίδρασης».
Στο διεθνές επίπεδο, η πίεση μεταφέρεται στη διπλωματία. Η Κίνα, που απορροφά περίπου το 90% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου, ζητά αποκλιμάκωση, ενώ η Ευρώπη αναζητά εναλλακτική διπλωματική οδό χωρίς πλήρη στήριξη της αμερικανικής γραμμής. Παράλληλα, Πακιστάν και Ομάν επιχειρούν να επαναφέρουν τις συνομιλίες, μετά την αποτυχία του πρώτου γύρου στο Ισλαμαμπάντ. Οι οικονομικές πιέσεις εντείνονται. Οι τιμές πετρελαίου κινούνται ανοδικά, οι εναλλακτικές διαδρομές δείχνουν σημάδια κορεσμού και μεγάλες οικονομίες όπως η Ινδία βρίσκονται αντιμέτωπες με αυξημένο ρίσκο εφοδιασμού.
Σύμφωνα με την ανάλυση της Μαρίας Μπερτζελέτου, η παρούσα φάση χαρακτηρίζεται από συσσώρευση πιέσεων σε πολλαπλά επίπεδα, ενεργειακό, ναυτιλιακό, οικονομικό και γεωπολιτικό , που δύσκολα μπορούν να διατηρηθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς πολιτική διέξοδο.
«Τα στοιχεία δείχνουν ότι πλησιάζουμε σε μια κλασική φάση “έντασης πριν τη διαπραγμάτευση”», σημειώνει, τονίζοντας ότι η διάρκεια των περίπου 45 ημερών δεν είναι τυχαία αλλά αντανακλά ιστορικά μοτίβα σε παρόμοιες κρίσεις.
Καθοριστικός παράγοντας είναι η πίεση στις εναλλακτικές διαδρομές μεταφοράς ενέργειας. Το λιμάνι της Yanbu στη Σαουδική Αραβία, που λειτουργεί ως βασική εναλλακτική δίοδος, ήδη εμφανίζει σημάδια υπερφόρτωσης, ενώ η διαθέσιμη χωρητικότητα δεν επαρκεί για να υποκαταστήσει πλήρως τις ροές μέσω των Στενών. «Οι εναλλακτικές λύσεις υπάρχουν, αλλά δεν έχουν την κλίμακα για να καλύψουν το κενό», επισημαίνει η Μπερτζελέτου.
Στο επίκεντρο της εξίσωσης βρίσκεται η Κίνα, η οποία απορροφά περίπου το 90% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου. Η ενεργειακή της εξάρτηση την καθιστά τον ισχυρότερο παράγοντα πίεσης για αποκλιμάκωση. «Το Πεκίνο έχει το μεγαλύτερο οικονομικό κίνητρο να σταθεροποιήσει την κατάσταση, γεγονός που το καθιστά και βασικό διπλωματικό μοχλό», αναφέρει.
Την ίδια στιγμή, ενισχύεται η συντονισμένη προσέγγιση μεταξύ ΗΠΑ και Ινδίας, κυρίως μέσω εμπορικών διαβουλεύσεων που υποδηλώνουν αυξημένη διπλωματική κινητικότητα. Η Ινδία, ως μεγάλος εισαγωγέας ενέργειας, βρίσκεται σε ευάλωτη θέση, γεγονός που εντείνει την ανάγκη για σταθερότητα στις ροές.
Διαβάστε ακόμη
Mercosur: Πότε τίθεται σε προσωρινή εφαρμογή η συμφωνία με την ΕΕ
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.