Αλλάζουν (ξανά) οι αγορές από Κίνα με το ψηφιακό τελωνείο

Η Ευρωπαϊκή Eνωση προχωρά σε βαθιά μεταρρύθμιση του τελωνειακού πλαισίου με στόχο να ελέγχει καλύτερα τα δισεκατομμύρια μικροδέματα που εισέρχονται από τρίτες χώρες. Ο νέος Ενωσιακός Τελωνειακός Κώδικας, ο Κανονισμός Ε.Ε. 2026/2108, καταργεί σταδιακά το καθεστώς που επέτρεπε την είσοδο μικρής αξίας δεμάτων χωρίς δασμούς και μεταφέρει τις ευθύνες από τον τελικό καταναλωτή στις διαδικτυακές πλατφόρμες και τους πωλητές. Η αλλαγή δεν είναι απλώς διοικητική. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο υπολογίζονται οι δασμοί, τον τρόπο συλλογής του ΦΠΑ, τον έλεγχο της ασφάλειας των προϊόντων και τον ρόλο που θα έχουν οι μεγάλες πλατφόρμες ηλεκτρονικού εμπορίου.

Τι αλλάζει

Με τα νέα δεδομένα, πλατφόρμες όπως το Temu, το Shein και το AliExpress αναλαμβάνουν από το 2028 τον ρόλο του εισαγωγέα. Το σταθερό τέλος των 3 ευρώ ανά προϊόν καταργείται και αντικαθίσταται από πέντε δασμολογικές κατηγορίες. Eτσι, όσοι είχαν συνηθίσει να γεμίζουν το ψηφιακό καλάθι με ρούχα χαμηλού κόστους και φθηνά gadgets από πλατφόρμες όπως οι προηγούμενες θα δουν το προσεχές διάστημα να αλλάζουν οι κανόνες. Στο επίκεντρο της μεταρρύθμισης βρίσκεται η δημιουργία της Ευρωπαϊκής Αρχής Τελωνείων (EU Customs Authority – EUCA), η οποία θα εδρεύει στη Λιλ.

Η Αρχή αναμένεται να ξεκινήσει την πλήρη λειτουργία της από τις αρχές του 2028. Η EUCA θα διαχειρίζεται τον νέο Τελωνειακό Κόμβο Δεδομένων της Ε.Ε. (EU Customs Data Hub), ένα ενιαίο ψηφιακό περιβάλλον για τις τελωνειακές διαδικασίες. Ο κόμβος θα συγκεντρώνει δεδομένα εισαγωγών και εξαγωγών, θα δίνει στις εθνικές αρχές πλήρη εικόνα των εφοδιαστικών αλυσίδων και θα υποστηρίζει κοινή ανάλυση κινδύνου σε επίπεδο Ε.Ε. Το σύστημα θα αντικαταστήσει σταδιακά τουλάχιστον 111 εθνικά τελωνειακά συστήματα πληροφορικής, τα οποία σήμερα λειτουργούν παράλληλα στα κράτη-μέλη.

Πότε μπαίνει σε ισχύ

Η μετάβαση είναι σταδιακή: ξεκινά από το 2026 και ολοκληρώνεται το 2034. Από την 1η Ιουλίου 2026 έχει ήδη καταργηθεί η απαλλαγή από δασμούς για δέματα αξίας έως 150 ευρώ και εφαρμόζεται προσωρινό τέλος 3 ευρώ ανά προϊόν στις εισαγωγές μέσω ηλεκτρονικού εμπορίου. Από 21 Σεπτεμβρίου 2027 εισάγεται για πρώτη φορά στον Ενωσιακό Τελωνειακό Κώδικα η έννοια του «εισαγωγέα εξ αποστάσεως πωλήσεων».

Με τον τρόπο αυτό μεταφέρεται η ευθύνη για τις τελωνειακές και κανονιστικές υποχρεώσεις από τον καταναλωτή στις επιχειρήσεις της εφοδιαστικής αλυσίδας. Η κρίσιμη ημερομηνία για τους καταναλωτές είναι η 1η Ιουλίου 2028. Από τότε, οι πλατφόρμες και οι πωλητές που πραγματοποιούν εξ αποστάσεως πωλήσεις από τρίτες χώρες υποχρεούνται να χρησιμοποιούν τον ευρωπαϊκό Τελωνειακό Κόμβο Δεδομένων.

Από την 1η Μαρτίου 2031 ο κόμβος θα είναι διαθέσιμος και σε άλλους εισαγωγείς και εξαγωγείς, ενώ από την 1η Μαρτίου 2034 η χρήση του θα γίνει υποχρεωτική για όλους. Μέχρι την 1η Ιουλίου 2028 ισχύει το προσωρινό τέλος των 3 ευρώ ανά προϊόν. Η χρέωση δεν αφορά το δέμα ως σύνολο, αλλά κάθε ξεχωριστό προϊόν που δηλώνεται στην τελωνειακή δήλωση. Αυτό σημαίνει ότι τρία ίδια μπλουζάκια μπορεί να θεωρηθούν μία κατηγορία προϊόντος και να επιβαρυνθούν με 3 ευρώ. Αν όμως στο ίδιο καλάθι μπουν ένα μπλουζάκι, ένα καλλυντικό και μια θήκη κινητού, πρόκειται για τρεις διαφορετικές κατηγορίες και το κόστος ανέρχεται σε 9 ευρώ. Από την 1η Ιουλίου 2028 το σταθερό τέλος των 3 ευρώ καταργείται. Αντικαθίσταται από πέντε δασμολογικές κατηγορίες, με συντελεστές 0%, 5%, 8%, 12% και 17%, ανάλογα με το είδος του προϊόντος.

Με άλλα λόγια, ορισμένα φθηνά μικροαντικείμενα μπορεί να επιβαρυνθούν με χαμηλότερο δασμό από τα σημερινά 3 ευρώ. Αντίθετα, ρούχα και παπούτσια, που αποτελούν σημαντικό μέρος των πωλήσεων πλατφορμών όπως το Shein, ενδέχεται να υπαχθούν σε υψηλότερες κατηγορίες. Η σημαντικότερη νομική αλλαγή αφορά την ευθύνη. Μέχρι σήμερα, σε πολλές περιπτώσεις ο καταναλωτής βρισκόταν αντιμέτωπος με τελωνειακές ή κανονιστικές εκπλήξεις μετά την παραγγελία.

Με τη νέα ρύθμιση, οι πλατφόρμες και οι πωλητές μπορούν να θεωρούνται εισαγωγείς για τις εξ αποστάσεως πωλήσεις. Αναλαμβάνουν έτσι υποχρεώσεις για τις τελωνειακές διατυπώσεις, την καταβολή δασμών και τη συμμόρφωση με την ευρωπαϊκή νομοθεσία για την ασφάλεια των προϊόντων. Αυτό σημαίνει ότι ο ΦΠΑ και οι δασμοί μπορούν να εισπράττονται κατά τη διαδικασία της παραγγελίας, στο checkout, και όχι όταν το δέμα φτάσει στο ελληνικό τελωνείο. Ο καταναλωτής ενδέχεται να βλέπει αυξημένη τελική τιμή, αλλά λιγότερες εκπλήξεις κατά την παράδοση.

Ο ρόλος της ΑΑΔΕ

Για την Ελλάδα, η εφαρμογή της μεταρρύθμισης περνά από την ΑΑΔΕ. Η Ανεξάρτητη Αρχή προχωρά στην αναβάθμιση των εθνικών τελωνειακών συστημάτων ώστε να συνδεθούν με τον ευρωπαϊκό Τελωνειακό Κόμβο Δεδομένων. Παράλληλα, ενισχύονται τα συστήματα ανάλυσης κινδύνου. Στόχος είναι οι ελληνικές αρχές να εντοπίζουν ταχύτερα παραβάσεις, επικίνδυνα προϊόντα και παραβάσεις τελωνειακών κανόνων χωρίς να δημιουργούν περιττές καθυστερήσεις για νόμιμες επιχειρήσεις και καταναλωτές. Η ΑΑΔΕ θα έχει έτσι διπλό ρόλο: αφενός να διασφαλίζει τα δημόσια έσοδα και την προστασία της υγείας και του περιβάλλοντος και αφετέρου να διασφαλίζει ότι το ελληνικό εμπόριο θα προσαρμοστεί ομαλά στο νέο ευρωπαϊκό σύστημα.

Τι σημαίνει στην πράξη

Η εποχή των ανεξέλεγκτων, σχεδόν μηδενικού κόστους, αγορών από τρίτες χώρες σταδιακά τελειώνει. Οι πλατφόρμες αναλαμβάνουν μεγαλύτερη ευθύνη, τα δεδομένα συγκεντρώνονται σε ενιαίο ευρωπαϊκό σύστημα και οι δασμοί υπολογίζονται με νέα λογική. Για τον καταναλωτή, η αλλαγή θα γίνει αισθητή κυρίως από την 1η Ιουλίου 2028, όταν καταργηθεί το σταθερό τέλος των 3 ευρώ και εφαρμοστούν οι πέντε δασμολογικές κατηγορίες. Για τις πλατφόρμες, η αλλαγή ξεκινά νωρίτερα, καθώς από το 2027 και ιδίως από το 2028 θα πρέπει να προσαρμοστούν σε νέες υποχρεώσεις δήλωσης, είσπραξης φόρων και ελέγχου προϊόντων. Με το βήμα αυτό το ηλεκτρονικό εμπόριο ενηλικιώνεται. Οι «τρύπες» που άφηναν να περνούν αδασμολόγητα τα χαμηλού κόστους πακέτα κλείνουν οριστικά. Οι καταναλωτές θα κληθούν σταδιακά να προσαρμοστούν σε πιο ομαδοποιημένες και διαφανείς αγορές, ενώ οι πλατφόρμες θα αναλάβουν το κόστος και την ευθύνη που έως τώρα βάρυνε σε μεγάλο βαθμό τον τελικό αγοραστή.