Νέο γύρο μέτρων στήριξης ετοιμάζεται να ανακοινώσει η κυβέρνηση για την ανακούφιση των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων από τις επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Στο οικονομικό επιτελείο γνωρίζουν ότι η ενεργειακή κρίση δεν έχει λήξει, καθώς οι καταστάσεις ανατρέπονται από τη μια στιγμή στην άλλη, ενώ η επαναφορά στην ομαλότητα θα απαιτήσει μήνες, ακόμα κι αν λήξει σήμερα οριστικά ο πόλεμος.

Οι αποφάσεις κλειδώνουν μέσα στην εβδομάδα. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης  έχει πάρει στα χέρια του τα τελικά σχέδια για τις παρεμβάσεις που θα χρηματοδοτηθούν από το υπερπλεόνασμα που διαμορφώθηκε το 2025. Οι ανακοινώσεις από τη Eurostat αναμένονται αμέσως μετά, την Τετάρτη. Πληροφορίες κάνουν λόγο για πρωτογενές πλεόνασμα που αγγίζει ή ξεπερνά το 4,8% του ΑΕΠ. Αν αυτό επιβεβαιωθεί, εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί δημοσιονομικό περιθώριο 400 εκατ. ευρώ για νέα μέτρα, τα οποία, πάντως, θα ληφθούν σε συνάρτηση και με τα σενάρια για την εξέλιξη και την ένταση της διεθνούς κρίσης.

Αν και όλα παραμένουν ρευστά, ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης τονίζει σε δήλωσή του στο «ΘΕΜΑ» ότι «το πλεόνασμα που θα ανακοινωθεί στις 22 Απριλίου αναμένεται να είναι υψηλότερο από τον στόχο», επιβεβαιώνοντας ότι «υπεραπόδοση της οικονομίας σημαίνει περισσότερη στήριξη για την κοινωνία». Οπως υπογραμμίζει, «τα έσοδα που δημιουργούν οι επενδύσεις, η μείωση της ανεργίας και η μάχη κατά της φοροδιαφυγής πρέπει να επιστρέφουν στην κοινωνία» και «η κυβέρνηση θα εντείνει τις παρεμβάσεις της» για όσο διαρκεί η κρίση, ξεκαθαρίζοντας παράλληλα όμως ότι «ο δημοσιονομικός χώρος που δημιουργείται δεν είναι απεριόριστος».

Τα σενάρια

Στο πλαίσιο αυτό, τα μέτρα που θα αποφασίσει η κυβέρνηση έχουν σχεδόν οριστικοποιηθεί. Ωστόσο δεν θα έχουν τη στόχευση που είχαν πέρυσι, όταν δηλαδή τον Απρίλιο επιβεβαιώθηκε το υπερπλεόνασμα του 2024 και ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε πακέτο με μόνιμες παροχές 590 εκατ. ευρώ, οι οποίες ενεργοποιήθηκαν τον Νοέμβριο -αλλά θα δοθούν και φέτος και για κάθε χρόνο- ως «ένα ενοίκιο δώρο» για ενοικιαστές και 250 ευρώ σε χαμηλοσυνταξιούχους.

Η λογική τότε ήταν να ενισχυθούν περισσότερο ευπαθείς ομάδες με μέτρα που δεν είχαν περιληφθεί στο πακέτο της ΔΕΘ. Παρότι ο δημοσιονομικός χώρος είναι και πάλι μισό δισ. ή και κάτι παραπάνω, η συγκυρία τώρα είναι διαφορετική. Απαιτεί άμεσες παρεμβάσεις, με έκτακτα και στοχευμένα μέτρα για όσους πλήττονται περισσότερο.

Οσον αφορά τη μορφή της αντίδρασης στην κρίση, ο κ. Πιερρακάκης ξεκαθαρίζει μιλώντας στο «ΘΕΜΑ» ότι «οι επιλογές μας πρέπει να είναι προσεκτικές και απολύτως στοχευμένες». Εξηγεί ότι «όταν οι συνθήκες δυσκολεύουν, η ευθύνη μας μεγαλώνει. Θα εντείνουμε τις παρεμβάσεις μας με μέτρα στήριξης και τα κατάλληλα εργαλεία για όσο διαρκεί η ενεργειακή κρίση. Με προτεραιότητα σε όσους έχουν μεγαλύτερη ανάγκη, χωρίς να διακινδυνεύουμε τη δημοσιονομική ισορροπία που έχει καταστήσει την ελληνική οικονομία πιο ισχυρή και πιο ανθεκτική από πολλές άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες».

Με δεδομένη την αβεβαιότητα για την εξέλιξη της κρίσης, αλλά και τα δημοσιονομικά όρια των περίπου 400 εκατ. ευρώ που διαμορφώνονται από το υπερπλεόνασμα του 2025, το οικονομικό επιτελείο προκρίνει στοχευμένα και προσωρινά μέτρα όπως:

1/ Παράταση της επιδότησης 20 λεπτών το λίτρο στην αντλία για το πετρέλαιο κίνησης και τον Μάιο. Η παρέμβαση έχει στόχο να απορροφήσει μέρος από την αύξηση του κόστους καυσίμων για την εφοδιαστική αλυσίδα (καθώς το diesel χρησιμοποιείται από φορτηγά, νταλίκες και στον αγροτικό κόσμο) προκειμένου να μη μεταφερθεί στις τιμές των προϊόντων και των υπηρεσιών για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις τους επόμενους μήνες. Το κόστος της επιδότησης για τον Απρίλιο, που ήδη εφαρμόζεται, εκτιμάται σε περίπου 51 εκατ. ευρώ, ενώ, αν το μέτρο επεκταθεί και τον Μάιο, το κόστος θα ανέλθει συνολικά σε 106 εκατ. ευρώ.

2/ Επέκταση της επιχορήγησης 15% του ύψους των παραστατικών αγοράς των αγροτών για τα λιπάσματα. Στόχος είναι η ανακούφιση του αγροτικού κόσμου, αλλά και να μη μεταφερθούν τα αυξημένα κόστη «από το χωράφι στο ράφι» και στο καλάθι του νοικοκυριού. Το μέτρο κοστίζει ήδη 20 εκατ. ευρώ έως τον Μάιο.

Ωστόσο, στο οικονομικό επιτελείο θεωρούν ότι πρέπει η κυβέρνηση να μην εξαντλήσει από τώρα τα περιθώρια στήριξης, αλλά να κρατήσει καύσιμα και για άλλες παρεμβάσεις που πιθανώς να χρειαστούν, αν οι εξελίξεις αποδειχθούν απρόβλεπτες. Τουλάχιστον στη φάση αυτή, όποιο επιπλέον μέτρο επιλεγεί και ανακοινωθεί θα έχει σχετικά ελέγξιμο δημοσιονομικό κόστος, της τάξεως των 30-50 εκατ. ευρώ το πολύ.

Στη βάση αυτή, εξετάζονται για μετά τον Μάιο το νέο Fuel Pass: Οι αιτήσεις της ενίσχυσης για την αγορά καυσίμων ή για χρήση στα μέσα μαζικής μεταφοράς ή ταξί μπορούν να υποβληθούν έως τις 30 Απριλίου. Το μέτρο κόστισε 130 εκατ. ευρώ και καλύπτει και τον Μάιο. Προς το παρόν, όμως, οι τιμές βενζίνης δείχνουν συγκρατημένες, καθώς σε αρκετά πρατήρια της Αθήνας έχουν πέσει και οριακά κάτω από 2 ευρώ. Ανάλογα με την πορεία τους όμως που θα έχουν το επόμενο διάστημα παραμένει στο τραπέζι και νέος γύρος. Κάθε μήνας παράτασης όμως αφαιρεί περίπου 60-65 εκατ. ευρώ από τον δημοσιονομικό χώρο του υπερπλεονάσματος.

Επίσης την τσέπη των καταναλωτών αναμένεται να ανακουφίσουν μία παράταση στο πλαφόν στο περιθώριο κέρδους σε τρόφιμα και καύσιμα, κάτι που έχει αφήσει ανοιχτό το υπουργείο Ανάπτυξης. Προσώρας τουλάχιστον, δεν προκρίνονται άμεσα μέτρα επιδότησης αγορών και ρεύματος (Market Pass και Energy Pass), αν και η κυβέρνηση θέλει να διατηρεί δημοσιονομικά περιθώρια αν προκύψουν μελλοντικά τέτοιες ανάγκες.

Το πακέτο στήριξης μαζί με την αποζημίωση στις ακτοπλοϊκές εταιρείες για να συγκρατήσουν τις τιμές στα εισιτήρια πλοίων έχει ανέλθει ήδη σε 300 εκατ. ευρώ, ενώ μικρό μέρος του (50 εκατ. ευρώ για φέτος) θα καλυφθεί από τον νέο φόρο που επιβάλλεται από 1ης Ιουλίου στα κέρδη από ηλεκτρονικά παίγνια. Μαζί με τα νέα μέτρα αναμένεται να φτάσει στα 450-500 εκατ. ευρώ πριν από το τέλος του α’ εξαμήνου, αφήνοντας χώρο και για άλλες στοχευμένες παρεμβάσεις. Δεν αποκλείεται μάλιστα να πλησιάσει το 1 δισ. ευρώ μέχρι το τέλος της χρονιάς, αν παραταθεί ή κλιμακωθεί η κρίση.

Το χρονοδιάγραμμα

Στην κυβέρνηση έχουν ήδη έτοιμα τα εναλλακτικά σχέδια και θα τα ανακοινώσουν μόλις ανάψει το πράσινο φως για το πόσο δημοσιονομικό χώρο έχουν διαθέσιμο, προκειμένου να λάβουν περισσότερα εθνικά μέτρα στήριξης.
Το οικονομικό επιτελείο επιδίδεται σε αγώνα δρόμου για να μετατρέψει τους αριθμούς σε μέτρα στήριξης. Ημερομηνία-κλειδί θεωρείται η επόμενη Τετάρτη 22 του μήνα, οπότε η Eurostat ανακοινώνει τα δημοσιονομικά στοιχεία του έτους 2025.

Στη συνέχεια το παζάρι μεταφέρεται στις Βρυξέλλες. Ολα θα έχουν κριθεί πριν από τις 30 Απριλίου, καθώς τότε το υπουργείο Οικονομικών θα ανακοινώσει και θα καταθέσει στην Κομισιόν τους αναθεωρημένους στόχους του Προϋπολογισμού.

Το παιχνίδι παίζεται με αυστηρούς κανόνες. Αν η Eurostat επικυρώσει υπερπλεόνασμα της τάξεως του 4,7% ή 4,8% του ΑΕΠ (αντί 3,7% που προέβλεπε ο Προϋπολογισμός για το 2025), το παζάρι ξεκινά: η Αθήνα θα επιχειρήσει να πείσει την Κομισιόν ότι το υπερπλεόνασμα (η διαφορά 1% του ΑΕΠ μεταξύ προβλέψεων και τελικού αποτελέσματος που θα ανακοινωθεί) προκύπτει από παρεμβάσεις μόνιμης απόδοσης, οι οποίες μπορούν να αλλάξουν το όριο ετήσιας ανόδου καθαρών πρωτογενών δαπανών, ανεξάρτητα από το τι θα γίνει με τη ρήτρα διαφυγής.

Ο κανόνας δαπανών

Με βάση τους νέους κανόνες, η κυβέρνηση δεν μπορεί να ξοδέψει τα παραπάνω χρήματα του 2025, απλώς και μόνο επειδή τα έχει από πέρυσι. Αυτό θα παραβίαζε το ετήσιο όριο αύξησης κρατικών δαπανών που ισχύει πανευρωπαϊκά από το 2024.
Ο κανόνας δαπανών λέει ότι αν μια χώρα κάνει μεγαλύτερες δαπάνες, πρέπει να πάρει ισόποσα μόνιμα νέα μέτρα είσπραξης εσόδων ή να κόψει μόνιμα άλλες δαπάνες.

Εκεί παίζεται το παιχνίδι: με υπερπλεόνασμα-έκπληξη, η Αθήνα μπορεί να καταφέρει να πείσει πως είναι σαν να πήρε ήδη μόνιμα μέτρα εξοικονόμησης! Από την επόμενη Τετάρτη Κομισιόν και υπουργείο Οικονομικών θα μετρήσουν ξανά αν και κατά πόσο τουλάχιστον μέρος από το υπερπλεόνασμα είναι διατηρήσιμο και επαναλαμβανόμενο το 2026 και τα επόμενα χρόνια.

Το οικονομικό επιτελείο θα επιχειρήσει να αποδείξει ότι η υπέρβαση αυτή δεν ήταν συγκυριακή, αλλά δομική και μόνιμη, ως αποτέλεσμα της ψηφιοποίησης και της πάταξης της φοροδιαφυγής. Αν το πετύχει, ξεκλειδώνει αυτόματα το όριο των καθαρών πρωτογενών δαπανών. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι θα μπορεί να χρηματοδοτήσει νέα επιδόματα (pass), χωρίς να θεωρηθεί ότι παραβιάζει τους κανόνες.

Και τώρα ακούγεται το καμπανάκι του πληθωρισμού. Ο λόγος είναι προφανής: η ανακοίνωση των στοιχείων για τον πληθωρισμό του Μαρτίου στο 3,9%. Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση βρίσκεται μπροστά στο εξής παράδοξο: τα ταμεία του κράτους είναι πιο γεμάτα από ποτέ, σε μια εποχή όμως όπου τα στοιχεία του ΔΝΤ (Fiscal Monitor, Απρίλιος 2026) έδειξαν ότι οι προϋπολογισμοί ανατρέπονται, όλη η Ευρώπη παράγει ελλείμματα και οι τσέπες των πολιτών αδειάζουν.

Ταυτόχρονα, η Αθήνα δεν έχει εγκαταλείψει τον στόχο για τα πανευρωπαϊκά μέτρα και τη ρήτρα διαφυγής. Επιζητά να χτίσει συμμαχίες, καθώς τις επόμενες ημέρες αναμένονται στη χώρα μας ο αντιπρόεδρος της Κομισιόν Βλάντις Ντομπρόβσκις και ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν.

«Η μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση»

Την κρισιμότητα της κατάστασης και τις προθέσεις της κυβέρνησης αποκάλυψε εμμέσως ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, στις δημόσιες παρεμβάσεις του από την Ουάσινγκτον, όπου μετείχε στις συσκέψεις του G7 και την ετήσια Σύνοδο του ΔΝΤ.

Ο υπουργός επικαλέστηκε την εκτίμηση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA) ότι βρισκόμαστε ενώπιον της «ενδεχομένως μεγαλύτερης ενεργειακής κρίσης στην Ιστορία».

Ο κ. Πιερρακάκης έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου επισημαίνοντας τρία καίρια σημεία:

1/ Τα τελευταία φορτία καυσίμων που αναχώρησαν τέλη Φεβρουαρίου από τον Περσικό Κόλπο αναμένονται να παραδοθούν στις 20 Απριλίου. Ακόμη κι αν έχει βρεθεί διπλωματική λύση σήμερα, η εφοδιαστική αλυσίδα θα χρειαστεί τουλάχιστον δύο μήνες για να επαναλειτουργήσει – και σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα από τα προ κρίσης.
2/ Ηδη έχουν πληγεί 80 ενεργειακές εγκαταστάσεις στη Μέση Ανατολή. Το 1/3 έχει υποστεί σοβαρές ζημιές και θα χρειαστούν μήνες ή χρόνια για να τεθούν ξανά σε πλήρη λειτουργία.
3/ Αν προστεθούν και τα υπόλοιπα στοιχεία, όπως ότι το 1/3 των λιπασμάτων διέρχεται από τα Στενά (θείο, ήλιο, πετροχημικά), διανοίγεται τεράστιος κίνδυνος.
Στο υπουργείο Οικονομικών γνωρίζουν ότι τα εθνικά μέτρα δεν αρκούν για να αντιμετωπίσουν κρίσεις τέτοιου μεγέθους. Επιμένουν σε ευρωπαϊκό σχέδιο παρέμβασης.

Προς την κατεύθυνση αυτή η ερχόμενη εβδομάδα ίσως αποδειχθεί καθοριστική και σε αυτό το πεδίο, καθώς η Αθήνα μετατρέπεται σε άτυπο κέντρο διπλωματικών και οικονομικών διεργασιών. Η έλευση και οι επικείμενες συναντήσεις στη χώρα μας (24-25 Απριλίου) με τον αντιπρόεδρο της Κομισιόν και τον Γάλλο πρόεδρο αποτελούν ευκαιρίες κορυφής, για να φανεί αν υπάρχει διάθεση για ρήτρα διαφυγής ή για δημιουργία μιας νέας ευρωπαϊκής εργαλειοθήκης που θα επιτρέψει στα κράτη-μέλη να στηρίξουν τους πολίτες τους χωρίς να θυσιάσουν τη δημοσιονομική τους σταθερότητα.

Δήλωση στο Πρώτο Θέμα του Κυριάκου Πιερρακάκη, υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών: «Η υπεραπόδοση της οικονομίας σημαίνει περισσότερη στήριξη στην κοινωνία»

«Η ελληνική οικονομία συνεχίζει να υπεραποδίδει. Αυτό είναι αποτέλεσμα της προσπάθειας των πολιτών και της σταθερής κυβερνητικής οικονομικής πολιτικής. Το πλεόνασμα που θα ανακοινωθεί στις 22 Απριλίου αναμένεται να είναι υψηλότερο από τον στόχο, επιβεβαιώνοντας τη σταθερή δυναμική της οικονομίας.

Ο δημοσιονομικός χώρος που δημιουργείται δεν είναι απεριόριστος. Οι ευρωπαϊκοί δημοσιονομικοί κανόνες θέτουν σαφή όρια και δεν μας επιτρέπουν να εξαντλήσουμε το σύνολο του πρόσθετου χώρου. Γι’ αυτό και οι επιλογές μας πρέπει να είναι προσεκτικές και απολύτως στοχευμένες. Ωστόσο, η υπεραπόδοση της οικονομίας σημαίνει περισσότερη στήριξη για την κοινωνία.

Οταν οι συνθήκες δυσκολεύουν, η ευθύνη μας μεγαλώνει. Θα εντείνουμε τις παρεμβάσεις μας με μέτρα στήριξης και τα κατάλληλα εργαλεία για όσο διαρκεί η ενεργειακή κρίση. Με προτεραιότητα σε όσους έχουν μεγαλύτερη ανάγκη, χωρίς να διακινδυνεύουμε τη δημοσιονομική ισορροπία που έχει καταστήσει την ελληνική οικονομία πιο ισχυρή και πιο ανθεκτική από πολλές άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες.

Τα έσοδα που δημιουργούν οι επενδύσεις, η μείωση της ανεργίας και η μάχη κατά της φοροδιαφυγής πρέπει να επιστρέφουν στην κοινωνία, να ενισχύουν κάθε οικογένεια και να χτίζουν μια στέρεη προοπτική για τη χώρα.
Η ανάπτυξη αποκτά αξία μόνο όταν βελτιώνει την καθημερινότητα των πολιτών».

Διαβάστε ακόμη

Κρίση στον χώρο της εστίασης: Γιατί κανείς δεν θέλει να πλύνει πιάτα

«Ψηφιακή» επιδρομή στο investment banking – Στο στόχαστρο οι εύποροι πελάτες (πίνακας)

Apple: Ο Τιμ Κουκ παραδίδει το δαχτυλίδι της διαδοχής στον Τζον Τέρνους – Νέα εποχή για την εταιρεία των $4 τρισ.

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα