Κυβερνοεπιθέσεις: Ο νέος πονοκέφαλος για τις τράπεζες – Πώς η AI ανεβάζει τον πήχη των κινδύνων (πίνακας)

Οι τράπεζες βρίσκονται αντιμέτωπες με έναν νέο, ολοένα πιο σύνθετο κίνδυνο: τις κυβερνοεπιθέσεις που γίνονται ταχύτερες, πιο εξελιγμένες και δυσκολότερες να εντοπιστούν, καθώς οι κακόβουλοι χρήστες αποκτούν πρόσβαση σε εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης. Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο την πιθανή κλοπή χρημάτων ή προσωπικών δεδομένων από τους πελάτες. Μια επιτυχημένη επίθεση μπορεί να διακόψει τη λειτουργία τραπεζικών συστημάτων, να μπλοκάρει συναλλαγές και να κλονίσει την εμπιστοσύνη των πολιτών, με επιπτώσεις που ενδέχεται να ξεπεράσουν τα όρια μιας μεμονωμένης τράπεζας.

Αυτό είναι το μήνυμα που εκπέμπει η Έκθεση Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας της Τράπεζας της Ελλάδος για τον Οκτώβριο του 2026, η οποία προειδοποιεί ότι η ταχεία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης δημιουργεί νέες απειλές για την ασφάλεια του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Οι τράπεζες διαχειρίζονται τεράστιους όγκους ευαίσθητων πληροφοριών και καθημερινά εκατομμύρια συναλλαγές, γεγονός που τις καθιστά ελκυστικό στόχο για οργανωμένες ομάδες κυβερνοεγκλήματος.

Τα μέχρι στιγμής στοιχεία για το 2026 είναι, πάντως, καθησυχαστικά για τις ελληνικές τράπεζες. Σύμφωνα με τις αναφορές σημαντικών περιστατικών που υποβάλλονται στην Τράπεζα της Ελλάδος, οι επιθέσεις κυβερνοασφάλειας που έχουν καταγραφεί αντιμετωπίστηκαν αποτελεσματικά από τις υποδομές προστασίας των τραπεζών, χωρίς να προκαλέσουν σημαντικές επιπτώσεις στη λειτουργία των κρίσιμων συστημάτων τους. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος υποχωρεί. Αντίθετα, οι νέες τεχνολογίες αλλάζουν τα δεδομένα, απαιτώντας διαρκή αναβάθμιση των συστημάτων ασφαλείας.

Όταν η τεχνητή νοημοσύνη γίνεται εργαλείο των χάκερ

Η μεγάλη αλλαγή συνδέεται με την ανάπτυξη προηγμένων μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης, τα οποία μπορούν να εκτελούν σύνθετες εργασίες με αυξημένο βαθμό αυτονομίας. Τα εργαλεία αυτά δεν χρησιμοποιούνται μόνο για νόμιμους σκοπούς, όπως η ταχύτερη εξυπηρέτηση πελατών ή η ανίχνευση ύποπτων συναλλαγών. Σε λάθος χέρια, μπορούν να βοηθήσουν τους επιτιθέμενους να εντοπίζουν αδυναμίες στα ψηφιακά συστήματα, να οργανώνουν πιο στοχευμένες επιθέσεις και να αυξάνουν την ταχύτητα και την πολυπλοκότητα των ενεργειών τους.

Με απλά λόγια, ένας χάκερ μπορεί να αξιοποιήσει την τεχνητή νοημοσύνη ως έναν ισχυρό ψηφιακό βοηθό, ο οποίος τον διευκολύνει να αναζητήσει κενά ασφαλείας και να προετοιμάσει επιθέσεις. Αντίστοιχα, οι επιθέσεις ηλεκτρονικής εξαπάτησης, μέσω πλαστών μηνυμάτων και ιστοσελίδων που εμφανίζονται ως αυθεντικές, μπορούν να γίνουν πιο πειστικές και δυσκολότερο να αναγνωριστούν από τους χρήστες.

Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αυξήσει την κλίμακα των επιθέσεων, επιτρέποντας στους δράστες να επιχειρούν περισσότερα και πιο σύνθετα χτυπήματα σε μικρότερο χρόνο. Η Τράπεζα της Ελλάδος επισημαίνει ότι η απειλή δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικά ένα μελλοντικό ενδεχόμενο, αλλά επηρεάζει ήδη το περιβάλλον κυβερνοασφάλειας. Μάλιστα, οι κίνδυνοι από τα προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης αναγνωρίζονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο ως πιθανή πηγή συστημικού κινδύνου για τον χρηματοπιστωτικό τομέα.

Δεν απειλούνται μόνο τα χρήματα, αλλά και η λειτουργία των τραπεζών

Μια κυβερνοεπίθεση δεν χρειάζεται να οδηγήσει σε άμεση κλοπή χρημάτων για να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα. Αρκεί να διακόψει τη λειτουργία ενός κρίσιμου συστήματος, να εμποδίσει την πρόσβαση σε τραπεζικές υπηρεσίες ή να δημιουργήσει προβλήματα στις πληρωμές. Εάν, μάλιστα, το περιστατικό αφορά έναν τεχνολογικό πάροχο που εξυπηρετεί πολλές τράπεζες, οι επιπτώσεις μπορεί να μεταφερθούν ταυτόχρονα σε μεγάλο μέρος του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η Τράπεζα της Ελλάδος δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη διασύνδεση των ψηφιακών υποδομών. Σε ένα σύστημα όπου τράπεζες, εταιρείες τεχνολογίας και πάροχοι υπηρεσιών εξαρτώνται ο ένας από τον άλλον, ένα μεμονωμένο πρόβλημα μπορεί να εξελιχθεί σε αλυσιδωτή διαταραχή.

Παράλληλα, οι κίνδυνοι δεν προέρχονται μόνο από κακόβουλες επιθέσεις. Σύμφωνα με στοιχεία του Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού για το 2025, περίπου το 38% των σημαντικών περιστατικών τεχνολογίας και πληροφορικής στις τράπεζες της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνδεόταν με αλλαγές στα συστήματα. Πρόκειται, μεταξύ άλλων, για προβλήματα κατά τις αναβαθμίσεις, τις ρυθμίσεις ή τη συντήρηση εφαρμογών. Αντίστοιχα ποσοστά καταγράφηκαν και το 2026 στα ελληνικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, σύμφωνα με τις αναφορές τους στην Τράπεζα της Ελλάδος.

Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η ψηφιακή ασφάλεια δεν εξαρτάται μόνο από την αντιμετώπιση των χάκερ, αλλά και από την ορθή διαχείριση των αλλαγών που πραγματοποιούν οι ίδιες οι τράπεζες στα συστήματά τους.

Ο επόμενος κίνδυνος έρχεται από τους κβαντικούς υπολογιστές

Στην έκθεση αναδεικνύεται και μια δεύτερη, μακροπρόθεσμη πρόκληση: η κβαντική υπολογιστική. Η τεχνολογία αυτή, εφόσον εξελιχθεί σε επίπεδο που θα επιτρέπει την εκτέλεση συγκεκριμένων υπολογισμών με πολύ μεγαλύτερη ισχύ από τους σημερινούς υπολογιστές, θα μπορούσε να απειλήσει μελλοντικά ορισμένες από τις μεθόδους κρυπτογράφησης που προστατεύουν τις ηλεκτρονικές συναλλαγές.

Η κρυπτογράφηση είναι ουσιαστικά η ψηφιακή κλειδαριά που προστατεύει τις πληροφορίες και διασφαλίζει ότι οι συναλλαγές πραγματοποιούνται με ασφάλεια. Εάν οι σημερινές μέθοδοι αποδειχθούν ευάλωτες σε ισχυρούς κβαντικούς υπολογιστές, θα χρειαστεί να αντικατασταθούν από νέες, ανθεκτικότερες τεχνικές.

Για τον λόγο αυτό, οι ευρωπαϊκές αρχές προωθούν τη μετάβαση στη λεγόμενη μετακβαντική κρυπτογραφία. Ο σχετικός ευρωπαϊκός οδικός χάρτης προβλέπει τη μετάβαση εφαρμογών υψηλού κινδύνου έως το 2030 και την ολοκλήρωση της διαδικασίας έως το 2035.

Το στοίχημα της θωράκισης και ο ρόλος του DORA

Για την αντιμετώπιση των νέων απειλών, το 2026 είναι ο δεύτερος χρόνος εφαρμογής του ευρωπαϊκού κανονισμού DORA, ο οποίος θέτει αυστηρότερες απαιτήσεις για την ψηφιακή επιχειρησιακή ανθεκτικότητα των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Οι τράπεζες καλούνται να ενισχύσουν τους ελέγχους τους, να δοκιμάζουν συστηματικά την αντοχή των υποδομών τους, να αναφέρουν σημαντικά περιστατικά και να παρακολουθούν στενά τους εξωτερικούς τεχνολογικούς παρόχους από τους οποίους εξαρτώνται.

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και η Τράπεζα της Ελλάδος έχουν, επίσης, απευθύνει συστάσεις προς τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα για την αξιολόγηση των νέων απειλών που συνδέονται με τα προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης και την επανεξέταση των μέτρων ψηφιακής προστασίας τους.

Παράλληλα, η αντιμετώπιση μιας μεγάλης κυβερνοεπίθεσης απαιτεί συνεργασία μεταξύ τραπεζών, εποπτικών αρχών και αρμόδιων φορέων σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Στο πλαίσιο αυτό, στις 22 Σεπτεμβρίου 2026 πραγματοποιήθηκε ευρωπαϊκή άσκηση προσομοίωσης για την ενίσχυση του συντονισμού σε περίπτωση σοβαρής κυβερνοκρίσης.

Το συμπέρασμα της Τράπεζας της Ελλάδος είναι σαφές: οι ελληνικές τράπεζες έχουν ενισχύσει τις άμυνές τους, όμως η τεχνολογική εξέλιξη δεν επιτρέπει εφησυχασμό. Καθώς η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τις δυνατότητες των επιτιθέμενων και η κβαντική υπολογιστική δημιουργεί νέες προκλήσεις για την ασφάλεια των δεδομένων, η προστασία του χρηματοπιστωτικού συστήματος μετατρέπεται σε μια διαρκή διαδικασία αναβάθμισης, ελέγχου και συνεργασίας.