Νέες διπλωματικές ισορροπίες διαμορφώνονται στην Ανατολική Μεσόγειο, με την Αθήνα να επιδιώκει την περαιτέρω εμβάθυνση της συνεργασίας της με το Κάιρο, μετά την απόφαση του λιβυκού κοινοβουλίου να κυρώσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Στο επίκεντρο βρίσκεται πλέον η προοπτική διεύρυνσης της ελληνοαιγυπτιακής συμφωνίας για τις θαλάσσιες ζώνες, μια εξέλιξη με ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία, καθώς θα μπορούσε να επηρεάσει τις ισορροπίες απέναντι στις τουρκικές διεκδικήσεις.
Η διπλωματική κινητικότητα αποτυπώθηκε στην τηλεφωνική επικοινωνία του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη με τον Αιγύπτιο ομόλογό του, Μπαντρ Αμπντελάτι, κατά την οποία οι δύο πλευρές συμφώνησαν να επιταχύνουν τις διαπραγματεύσεις για την επέκταση της οριοθέτησης της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ).
Παράλληλα, οι δύο υπουργοί εξέφρασαν την αντίθεσή τους στις ενέργειες της λιβυκής Βουλής, επαναλαμβάνοντας ότι η διευθέτηση των θαλάσσιων διαφορών οφείλει να βασίζεται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Η σημασία της πρωτοβουλίας δεν περιορίζεται στην επανέναρξη μιας διμερούς διαπραγμάτευσης. Συνδέεται με τη δυνατότητα Ελλάδας και Αιγύπτου να διαμορφώσουν ένα πιο ολοκληρωμένο πλαίσιο οριοθέτησης στην Ανατολική Μεσόγειο, τη στιγμή που η Τουρκία επιχειρεί να ενισχύσει την παρουσία και την επιρροή της στη Λιβύη.
Γιατί ο 28ος μεσημβρινός αποκτά ιδιαίτερη σημασία
Η ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία του 2020 αποτέλεσε σημαντικό διπλωματικό βήμα, καθώς καθόρισε μερικώς τις θαλάσσιες ζώνες μεταξύ των δύο χωρών, λειτουργώντας ως αντίβαρο στις διεκδικήσεις που αποτυπώνονται στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Ωστόσο, η συμφωνία δεν κάλυψε το σύνολο των περιοχών που θα μπορούσαν να αποτελέσουν αντικείμενο οριοθέτησης. Το ανατολικό της όριο βρίσκεται στον 28ο μεσημβρινό, αφήνοντας ανοιχτό ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο πεδίο διαπραγμάτευσης.
Το ενδεχόμενο να επεκταθούν οι συνομιλίες ανατολικότερα αποκτά πλέον νέα δυναμική, καθώς εκεί εντοπίζεται ένα από τα σημαντικότερα σημεία διαφοροποίησης μεταξύ των ελληνικών και των τουρκικών θέσεων.
Η Αίγυπτος είχε μέχρι σήμερα εμφανιστεί επιφυλακτική ως προς την προώθηση διαπραγματεύσεων στις συγκεκριμένες περιοχές, επιδιώκοντας να διατηρήσει ισορροπίες στις σχέσεις της με την Τουρκία.
Η Άγκυρα, από την πλευρά της, υποστηρίζει διαχρονικά μια οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών με το Κάιρο βάσει της μέσης γραμμής, χωρίς την αναγνώριση της επήρειας των ελληνικών νησιών στον βαθμό που υποστηρίζει η Αθήνα.
Η πιθανή διεύρυνση της ελληνοαιγυπτιακής οριοθέτησης θα αποκτούσε, συνεπώς, ιδιαίτερη σημασία, καθώς θα αποτύπωνε μια νέα διμερή συμφωνία σε περιοχή όπου υπάρχουν ανταγωνιστικές διεκδικήσεις.
Η επιτάχυνση των συνομιλιών, πάντως, δεν σημαίνει ότι έχει ήδη επιτευχθεί συμφωνία ούτε συνεπάγεται αυτομάτως την ακύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Η ανησυχία του Καΐρου για την τουρκική επιρροή στη Λιβύη
Καθοριστικό ρόλο στις εξελίξεις διαδραματίζει και η στάση της Αιγύπτου απέναντι στη Λιβύη, την οποία αντιμετωπίζει ως περιοχή ζωτικής στρατηγικής σημασίας.
Η αυξανόμενη προσπάθεια της Τουρκίας να εδραιώσει την επιρροή της στη λιβυκή επικράτεια, ιδιαίτερα στο ανατολικό τμήμα της χώρας, δημιουργεί νέα δεδομένα για το Κάιρο.
Κοινό μέτωπο των «27» απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο
Η κινητικότητα μεταξύ Αθήνας και Καΐρου συνοδεύεται από την τοποθέτηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τα 27 κράτη-μέλη να εκφράζουν την αντίθεσή τους στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Στην κοινή δήλωσή τους, υπογραμμίζουν ότι το μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Η ευρωπαϊκή θέση είναι ότι η συγκεκριμένη συμφωνία δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη, καθώς χαρακτηρίζεται άκυρη και ανυπόστατη.
Για την ελληνική διπλωματία, η κοινή στάση των «27» αποτελεί σημαντικό στοιχείο της προσπάθειας να καταδειχθεί ότι οι τουρκολιβυκές διεκδικήσεις δεν αποτελούν αποκλειστικά διμερές ζήτημα Ελλάδας και Τουρκίας, αλλά συνδέονται με την εφαρμογή των διεθνών κανόνων στις θαλάσσιες οριοθετήσεις.
Η Αθήνα επιχειρεί, με αυτόν τον τρόπο, να ενισχύσει τη διεθνή διάσταση της υπόθεσης και να διατηρήσει το ζήτημα στην ευρωπαϊκή διπλωματική ατζέντα.
Το ελληνικό μήνυμα στον ΟΗΕ και το ενδεχόμενο νέων πιέσεων
Το θέμα τέθηκε και στο Συμβούλιο Ασφαλείας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, όπου η Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Ελλάδας επανέλαβε ότι η γεωγραφική πραγματικότητα δεν μπορεί να μεταβάλλεται μέσα από μονομερείς πολιτικές αποφάσεις.
Η ελληνική παρέμβαση επικεντρώθηκε στην ανάγκη σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, επισημαίνοντας ότι οι ενέργειες του λιβυκού κοινοβουλίου ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά τη σταθερότητα και την ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου.
Η Αθήνα επιδιώκει να αναδείξει τις συνέπειες που μπορεί να έχει η κύρωση του μνημονίου, τόσο για τα κυριαρχικά δικαιώματα των εμπλεκόμενων χωρών όσο και για την ευρύτερη περιφερειακή ασφάλεια.
Το επόμενο διάστημα η ελληνική πλευρά αναμένεται να εξετάσει την προώθηση ζητήματος συνεπειών για την Τουρκία και τη Λιβύη, τόσο σε ευρωπαϊκό επίπεδο όσο και στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών.
Η δυνατότητα μετατροπής της διπλωματικής καταδίκης σε συγκεκριμένες αποφάσεις αποτελεί, ωστόσο, ξεχωριστό ζήτημα, που θα εξαρτηθεί από τους συσχετισμούς και τις διαδικασίες των διεθνών οργανισμών.
Η Ουάσινγκτον επιμένει στον διάλογο Αθήνας και Άγκυρας
Διαφορετική ως προς την έμφαση είναι η προσέγγιση των Ηνωμένων Πολιτειών, οι οποίες προτάσσουν την ανάγκη διμερούς συνεννόησης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.
Εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ επισήμανε ότι οι δύο χώρες είναι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ και ότι η Ουάσινγκτον τις ενθαρρύνει να συζητήσουν απευθείας τις διαφορές τους.
Η αμερικανική τοποθέτηση δεν περιλαμβάνει ρητή αξιολόγηση της νομικής ισχύος του τουρκολιβυκού μνημονίου, αλλά επικεντρώνεται στη διαχείριση των εντάσεων μέσω της διπλωματικής οδού.
Η στάση αυτή αναδεικνύει και τις διαφορετικές προτεραιότητες των εμπλεκόμενων πλευρών: ενώ η Αθήνα επιδιώκει να ενισχύσει τη διεθνή αμφισβήτηση των τουρκολιβυκών διεκδικήσεων, η Ουάσινγκτον δίνει έμφαση στη διατήρηση διαύλων επικοινωνίας μεταξύ δύο συμμάχων της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας.
Το μήνυμα της κυβέρνησης για Κρήτη και στρατηγικά έργα
Στο εσωτερικό, η ελληνική κυβέρνηση επιχειρεί να καταστήσει σαφές ότι οι εξελίξεις στη Λιβύη δεν μεταβάλλουν τον σχεδιασμό της για την αξιοποίηση των θαλάσσιων περιοχών και την προώθηση στρατηγικών έργων.
Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Κωστής Χατζηδάκης, χαρακτήρισε δυσάρεστη την απόφαση του λιβυκού κοινοβουλίου, διευκρινίζοντας όμως ότι δεν αναιρεί τις διπλωματικές επιτυχίες που έχουν ήδη καταγραφεί.
Παράλληλα, διαβεβαίωσε ότι οι προγραμματισμένες έρευνες νοτίως της Κρήτης θα συνεχιστούν κανονικά, παρά τις διεκδικήσεις που εγείρονται μέσω του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Στην ίδια κατεύθυνση, ο υφυπουργός Εξωτερικών Τάσος Χατζηβασιλείου επισήμανε ότι η Ελλάδα έχει ήδη προκηρύξει θαλάσσια οικόπεδα νοτίως της Κρήτης και συνεχίζει τον σχεδιασμό έργων συνδεσιμότητας ακόμη και σε περιοχές που επικαλύπτονται από τις τουρκολιβυκές διεκδικήσεις.
Ο ίδιος αναφέρθηκε στη συμφωνία οριοθέτησης με την Αίγυπτο ως σημαντικό αντίβαρο στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, υπογραμμίζοντας τη στρατηγική αξία της διμερούς συνεργασίας.
Το επόμενο διπλωματικό στοίχημα της Αθήνας
Η νέα κινητικότητα στην Ανατολική Μεσόγειο φέρνει την Ελλάδα αντιμέτωπη με μια σύνθετη διπλωματική πρόκληση: να αξιοποιήσει την κοινή στάση με την Αίγυπτο, να διατηρήσει τη διεθνή πίεση απέναντι στις τουρκολιβυκές διεκδικήσεις και ταυτόχρονα να συνεχίσει την υλοποίηση του ενεργειακού και στρατηγικού της σχεδιασμού.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η σημερινή σύγκλιση Αθήνας και Καΐρου μπορεί να μετατραπεί σε νέα συμφωνία για τις θαλάσσιες ζώνες, ιδιαίτερα στην περιοχή ανατολικά του 28ου μεσημβρινού.
Μια τέτοια εξέλιξη θα αποτελούσε σημαντικό διπλωματικό βήμα, χωρίς όμως να καταργεί αυτομάτως τις διαφωνίες που εξακολουθούν να υφίστανται στην περιοχή.
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.