Το φθινόπωρο μπήκε με ένα μεγάλο πολιτικό ζήτημα για την Ευρωπαϊκή Ένωση: την αντιμετώπιση του δύσκολου –ως προς την επάρκεια και ως προς τις τιμές- ενεργειακού χειμώνα, που έγινε ακόμα δυσκολότερος με το ουσιαστικό «κόψιμο» της παροχής ρωσικού αερίου αλλά και τις δυσάρεστες, για τη Ρωσία, εξελίξεις στο πολεμικό μέτωπο, που μπορεί να ωθήσουν τον Πούτιν σε μια ακόμα πιο «επιθετική εργαλειοποίηση» του ενεργειακού. Στο πεδίο αυτό θα δοκιμαστούν οι αντοχές, η συνοχή και ίσως και το μέλλον της Ένωσης, όχι μόνο για τους μήνες αλλά και για τα χρόνια που ακολουθούν.
Με βάση τις μέχρι στιγμής ενέργειες που έχουν γίνει και τις πρωτοβουλίες που έχουν ληφθεί, σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Επιτροπής αλλά και Συμβουλίου, χωρούν δυο ειδών αντιδράσεις. Η μία, που θα μπορούσαμε να την ονομάσουμε «και μόνο που συζητάμε», εστιάζει στην κινητικότητα και παίρνει θάρρος από αυτήν: η Ευρώπη δεν έμεινε άβουλη απέναντι στο ενεργειακό πρόβλημα και, χωρίς να καμφθεί ως προς τη στήριξη της Ουκρανίας και την επιβολή κυρώσεων έναντι της Ρωσίας, πρώτον κήρυξε γενικό συναγερμό και δεύτερον πρότεινε και προωθεί μια σειρά από μέτρα. Η δεύτερη ματιά –«από τη συζήτηση στην αλλαγή»- κοιτάζει λίγο πιο πέρα, και είναι αναγκαστικά πιο συγκρατημένη: αυτή η μείζων κρίση, που αγγίζει με τρόπο πρωτόγνωρο τη ζωή και την ευημερία όλων των πολιτών της Ένωσης, αποτελεί μια επίσης μοναδική ευκαιρία –κάποιοι θα την έλεγαν αναγκαιότητα- για πολιτική εμβάθυνση της ενοποίησης, για συλλογική αντιμετώπιση και όχι για συρραφή επιμέρους μέτρων.
Οι δυο οπτικές δεν είναι αλληλοαποκλειόμενες: τα πρώτα μέτρα, που συζητούνται τον τελευταίο μήνα και πιθανώς να λάβουν συγκεκριμένη μορφή αυτές τις μέρες, μπορούν να αποτελέσουν βάση για τη σφαιρικότερη και δομικότερη αντιμετώπιση, η οποία, πάντως, δεν φαίνεται ακόμα στον ορίζοντα.
Το «πακέτο» για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης που έχει ήδη σκιαγραφήσει η Πρόεδρος της Επιτροπής, έχει τέσσερις βασικές συνιστώσες: εξοικονόμηση ενέργειας (που φαίνεται να περνά από εθελοντική σε υποχρεωτική και μετρήσιμη μορφή) σε όλες τις χώρες και συνολικά στην Ένωση’ φορολόγηση, υπό τη μορφή «εισφορών αλληλεγγύης», των «υπερβολικών κερδών» (που μένουν να βρεθούν και να μετρηθούν) επιχειρήσεων στο χώρο της ενέργειας΄ αναβίωση των κρατικών ενισχύσεων (η πιο προβληματική νομικά και ουσιαστικά πρόταση) για μικρομεσαίες επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν ειδικές δυσκολίες΄ επιβολή πλαφόν στην τιμή του ρωσικού αερίου (μοιάζει η πολιτικά πιο τολμηρή πρωτοβουλία, αλλά είναι εξαιρετικά δύσκολης εφαρμογής, τόσο γιατί αρκετές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της δικής μας, έχουν αντιρρήσεις, όσο και γιατί η Ρωσία, και οι εκτός Ευρώπης χώρες, μπορούν να την υπονομεύσουν). Αν εξαιρεθεί το πλαφόν, δύσκολα τα υπόλοιπα –κατά τα άλλα χρήσιμα, ίσως και αναγκαία- μέτρα μπορούν να χαρακτηριστούν ως θεμελιωτικά μιας νέας κοινής ευρωπαϊκής στάσης.
Η στάση αυτή, ωστόσο, είναι όχι απλώς χρήσιμη αλλά ακόμα πιο αναγκαία, ενόψει του είδους της πρόκλησης που η Ευρώπη έχει μπροστά της και του γεγονότος ότι ενέργεια και κλιματική αλλαγή θα μας συντροφεύουν, και θα διαμορφώνουν τη ζωή μας, ανεξαρτήτως της έκβασης του πολέμου στην Ουκρανία, ανεξαρτήτως ακόμα και των (μεταβαλλόμενων- και όχι προς το καλύτερο) πολιτικών συσχετισμών εντός της Ένωσης. Κοινή ενεργειακή πολιτική (προμήθειες, ειδικό ταμείο, μηχανισμοί «μεταφοράς» από κράτος σε κράτος), κοινή επικοινωνιακή εκστρατεία για συνειδητοποίηση της κατάστασης και μοίρασμα των θυσιών από όλους τους Ευρωπαίους πολίτες (τόσο για την εξοικονόμηση ενέργειας όσο και για το χτίσιμο της «πράσινης μετάβασης»), συμφωνημένη και εκσυγχρονισμένη επανασύνδεση με τις αρχές του «κοινωνικού φιλελευθερισμού» που αποτέλεσαν την καρδιά του «ευρωπαϊκού μοντέλου» για μια τουλάχιστον 50ετία (έμφαση στα δημόσια αγαθά, δίχτυ προστασίας στους πιο αδύναμους χωρίς καταφυγή σε επιδοματικά μπαλώματα) –αυτά είναι μερικά από τα μέτωπα του «ξυπνήματος» που έχουν καταστήσει αδήριτο οι περιστάσεις.
Ας ξεκινήσουμε με την καμπάνια προς τους πολίτες, ας γίνει η ανάγκη (πόλεμος και κρίση) φιλοτιμία (επικράτηση του ευρωπαϊκού δημοκρατικού υποδείγματος) και τα άλλα, με τα γνωστά πισωγυρίσματα, ίσως ακολουθήσουν.
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.