Μας άλλαξαν τον πάτο

Α, η κρίση της ευρωπαϊκής αυτοκινητοβιομηχανίας! Ή μάλλον η κρίση της γερμανικής αυτοκινητοβιομηχανίας, διότι, πώς να το κάνουμε, φτερνίζεται η Γερμανία και συναχώνεται η Ευρώπη.

Εκεί λοιπόν που για δεκαετίες εταιρείες όπως η VW, η Mercedes-Benz, η BMW αποτελούσαν συνώνυμο της γερμανικής τεχνολογικής υπεροχής, της ποιότητας και της βιομηχανικής ισχύος, ξαφνικά βρίσκονται ν’ αντιμετωπίζουν -ας μη γελιόμαστε- υπαρξιακή κρίση με έναν ανταγωνισμό που έρχεται πλέον όχι μόνο από την Ιαπωνία ή την Κορέα, αλλά από την Κίνα.

Το ενδιαφέρον είναι γιατί άντεξαν τον ανταγωνισμό από τις άλλες χώρες της Ανατολής και όχι από τους Κινέζους. Στην ουσία διότι οι τελευταίοι αρνήθηκαν να είναι τα κορόιδα που θα συντηρούν τους μεγάλους μισθούς των Γερμανών αγοράζοντας τα αυτοκίνητά τους – και έτσι έφτιαξαν τα δικά τους. Και κυρίως επειδή δεν παίζουν με ίσους όρους. Αν θέλουμε να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, οι κομμουνιστές Κινέζοι εφαρμόζουν την πιο άγρια μορφή του Καπιταλισμού.

Αυτό όμως το ξέρει εδώ και πολλά χρόνια ο πεθερός μου, αλλά παραδόξως κανείς δεν τον ρώτησε και ουδείς ενδιαφέρθηκε. Γιατί το ξέρει; Ο πεθερός μου, που λέτε, είχε μια βιοτεχνία που έφτιαχνε πάτους για γυναικεία παπούτσια. Ουσιαστικά για γόβες. Για πολλά χρόνια πήγαινε τρένο. Και επειδή ήταν καλός στη δουλειά του και διότι η ελληνική βιοτεχνία παπουτσιών ήταν ανθηρή.

Αλλά μετά ήρθαν τα φτηνά κινέζικα και φυσικά δεν έγινε καμία συζήτηση για το πώς θα προστατευτούν τα πιο ακριβά (και πολύ ποιοτικότερα, αλλά ποιος νοιάζεται) ελληνικά.

Το ίδιο έγινε και με τον πατέρα του κολλητού μου που εργαζόταν στην Πειραϊκή Πατραϊκή σε ένα εργοστάσιο στο Καρπενήσι, που συντηρούσε επί της ουσίας τον μισό νομό (τον Νομό Ευρυτανίας που σήμερα έχει 50% μείωση στις γεννήσεις…).

Η κλωστοϋφαντουργία και η παραγωγή ενδυμάτων και λευκών ειδών πήγαινε επίσης τρένο στην Ελλάδα μέχρι που, μαντέψτε, ήρθαν οι Κινέζοι, οι Ινδοί, οι Πακιστανοί και πρόσφεραν ένα αντικειμενικά κατώτερης ποιότητας προϊόν σε πολύ χαμηλότερη τιμή.

Τα παραδείγματα μπορούν να συνεχιστούν με πολλούς μεταποιητικούς κλάδους, και φυσικά με τους κλάδους των ηλεκτρονικών αλλά και με βαριές βιομηχανίες, όπως του χάλυβα, των χημικών κ.λπ. Τώρα όμως το παιχνίδι έχει αναβαθμιστεί σε «Τσου Λου»: αυτοκίνητα, μπαταρίες, φωτοβολταϊκά, Τεχνητή Νοημοσύνη.

Τώρα ξαφνικά δεν είναι μόνο ο Έλληνας «πατάς» και εργάτης σεντονιών, τώρα είναι ο Γερμανός εξειδικευμένος εργάτης στο γερμανικό εργοστάσιο αυτοκινήτων, ο Γάλλος ερευνητής, ο Σουηδός μηχανοδηγός.

Γιατί όμως φτάσαμε εδώ;

Η εύκολη απάντηση είναι ότι «οι Κινέζοι έχουν φθηνότερο εργατικό κόστος». Η Κίνα όμως δεν έγινε παγκόσμια βιομηχανική δύναμη μόνο επειδή ο Κινέζος εργάτης πληρώνεται λιγότερο από τον Γερμανό ή τον Έλληνα.

Εγινε επειδή επένδυσε μαζικά στην παραγωγή, στις υποδομές, στην τεχνολογία, στις εφοδιαστικές αλυσίδες και, κυρίως, στην κλίμακα. Και επειδή κατάφερε να χτίσει μια μεσαία τάξη που δεν χρειάζεται να καταναλώσει ξένα προϊόντα.

Εμείς, από την άλλη, πιστέψαμε ότι η παραγωγή των προϊόντων χαμηλού και μεσαίου κόστους μπορεί απλώς να φύγει από την Ευρώπη και ότι εμείς θα κρατήσουμε τα «καλά»: την έρευνα, τον σχεδιασμό, το branding, τις υπηρεσίες και τα προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Για ένα διάστημα αυτό φαινόταν να λειτουργεί.

Μόνο που υπάρχει μια λεπτομέρεια που ξεχάσαμε: όποιος εγκαταλείπει την παραγωγή, κάποια στιγμή χάνει και τη γνώση της παραγωγής. Και μαζί της χάνει προμηθευτές, τεχνίτες, μηχανικούς, τεχνογνωσία, οικονομίες κλίμακας και ολόκληρα οικοσυστήματα επιχειρήσεων.

Ισως εδώ βρίσκεται και ένα μέρος της απάντησης στο σημερινό πρόβλημα της Γερμανίας.

Δεν πρόκειται απλώς για αλαζονεία ούτε απλώς για έλλειψη οράματος. Υφίστανται και τα δύο. Υπήρξε όμως κυρίως μια βαθιά πεποίθηση ότι το ευρωπαϊκό μοντέλο θα μπορούσε να συνεχίσει επ’ αόριστον να παράγει ακριβά και να καταναλώνει φθηνά.

Ότι η Ευρώπη θα μπορούσε να επιβάλλει όλο και περισσότερους κανόνες στην παραγωγή, όλο και υψηλότερο κόστος εργασίας και ενέργειας, όλο και αυστηρότερες περιβαλλοντικές απαιτήσεις, ενώ ταυτόχρονα θα παρέμενε ανταγωνιστική απέναντι σε οικονομίες που λειτουργούν με εντελώς διαφορετικούς όρους.

Εγραφα τον προηγούμενο μήνα ότι ουσιαστικά η Κίνα εξάγει τον εαυτό της. Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, είναι αν μπορεί η Ευρώπη να διατηρήσει το κοινωνικό της μοντέλο και ταυτόχρονα να παραμείνει παραγωγική και τεχνολογικά πρωτοπόρος.

Θέλαμε ταυτόχρονα φθηνά προϊόντα, υψηλούς μισθούς, μικρό χρόνο εργασίας, αυστηρή περιβαλλοντική προστασία, αλλά φθηνή ενέργεια και ολοένα περισσότερη ρύθμιση. Και όταν ο υπόλοιπος κόσμος δεν ακολούθησε τους ίδιους κανόνες, με κάποιον τρόπο εκπλαγήκαμε.

Καλά όχι τόσο οι Ελληνες. Εμείς εδώ και χρόνια έχουμε βιώσει την αποβιομηχάνιση και επιπλέον την προτεσταντική τιμωρία επειδή δήθεν ζούσαμε πάνω από τις δυνάμεις μας. Τελικά όμως διαπιστώνουν και οι Γερμανοί ότι πάντα θα υπάρχει ένα μεγαλύτερο λιοντάρι στη ζούγκλα που λέγεται παγκοσμιοποίηση χωρίς κανόνες.