Σε ένα δωμάτιο με χωμάτινο δάπεδο και χαμηλούς ξύλινους πάγκους στο χωριό Καμάλα, στο νότιο Μαλάουι, ο 19χρονος Γιόνας Φότε έχει δημιουργήσει τη δική του μικρή κινηματογραφική αίθουσα. Με μια τηλεόραση και ένα ηχοσύστημα προβάλλει νιγηριανές ταινίες μεταγλωττισμένες στην τοπική γλώσσα και χρεώνει τους θεατές περίπου 12 σεντς. Η μικρή επιχείρησή του αποτελεί μέρος ενός πολύ μεγαλύτερου οικονομικού πειράματος, τι θα συμβεί εάν, αντί να αποφασίζουν οι οργανώσεις βοήθειας τι χρειάζονται οι φτωχότερες κοινότητες, τους δώσουν απλώς τα χρήματα και τους αφήσουν να αποφασίσουν μόνοι τους;
Ο Φότε είναι ένας από τους δικαιούχους ενός προγράμματος 198 εκατομμυρίων δολαρίων που υλοποιεί η μη κερδοσκοπική GiveDirectly και χαρακτηρίζεται ως η μεγαλύτερη δοκιμή μεγάλης κλίμακας άμεσων χρηματικών μεταβιβάσεων χωρίς όρους στον κόσμο. Έως και 230.000 ενήλικες σε δύο περιφέρειες του Μαλάουι λαμβάνουν περίπου 1,2 εκατομμύρια κουάτσα, δηλαδή σχεδόν 700 δολάρια ο καθένας, χωρίς κανέναν περιορισμό ως προς το πώς θα χρησιμοποιήσουν τα χρήματα.
Από ραπτομηχανές και ψυγεία μέχρι μικρές επιχειρήσεις
Σύμφωνα με το Bloomberg, τα πρώτα αποτελέσματα στην Καμάλα δείχνουν πώς τα χρήματα αρχίζουν να κυκλοφορούν μέσα στην τοπική οικονομία. Ο ράφτης Γουίλιαμ Μουάτσο αγόρασε ηλεκτρική ραπτομηχανή αξίας 500.000 κουάτσα για να ανταποκριθεί στην αύξηση των παραγγελιών. Όπως λέει, η νέα μηχανή δουλεύει ταχύτερα, βελτιώνει την ποιότητα των ρούχων και έχει αυξήσει σημαντικά τα έσοδά του.
Ένας καταστηματάρχης απέκτησε το πρώτο ψυγείο του χωριού και μαζί με τη σύζυγό του πουλά πλέον κρύο νερό. Άλλοι κάτοικοι γέμισαν τα καταστήματά τους με σαπούνι και αλάτι, ενώ η Σεσίλια Μαλιτάντι άρχισε να πουλά τηγανητές πατάτες και λάχανο. Από τότε που έφτασαν τα χρήματα τον Φεβρουάριο, αρκετές οικογένειες σοβάτισαν τα σπίτια τους ή αντικατέστησαν τις αχυρένιες στέγες με κυματοειδή μεταλλικά φύλλα. Άλλοι αγόρασαν κατσίκες, ενώ ένας δικαιούχος κατασκευάζει ξενώνα για ταξιδιώτες.
Σε μια ανεπτυγμένη οικονομία, τα 700 δολάρια αντιστοιχούν περίπου στην τιμή ενός βασικού iPhone. Στο Μαλάουι, όμως, είναι περίπου ίσα με την ετήσια κατά κεφαλήν οικονομική παραγωγή της χώρας. Η λογική του προγράμματος είναι ότι οι πολίτες μπορούν να χρησιμοποιήσουν αυτό το κεφάλαιο παραγωγικά, δημιουργώντας νέες οικονομικές δραστηριότητες και περιορίζοντας μακροπρόθεσμα την εξάρτησή τους από την εξωτερική βοήθεια.
Το στοίχημα των ιδρυτών της Canva
Το μεγαλύτερο μέρος του προγράμματος χρηματοδοτείται από τους συνιδρυτές της Canva, της αυστραλιανής εταιρείας design που αποτιμάται στα 42 δισεκατομμύρια δολάρια. Η δισεκατομμυριούχος συνιδρύτρια και CEO της Canva, Μέλανι Πέρκινς, εξηγεί ότι αναζητούσαν μια ειρηνική χώρα με υψηλά επίπεδα ακραίας φτώχειας, όπου θα μπορούσε να δοκιμαστεί η συγκεκριμένη προσέγγιση.
«Είναι τα καλύτερα χρήματα που έχω ξοδέψει», ανέφερε, υποστηρίζοντας ότι το πρόγραμμα αποδεικνύεται εξαιρετικά αποτελεσματικό στην κάλυψη βασικών ανθρώπινων αναγκών. Η Canva ξεκίνησε να συνεργάζεται με την GiveDirectly στο Μαλάουι το 2021. Αρχικά πραγματοποίησε μια μικρότερη συνεισφορά, στη συνέχεια δεσμεύτηκε για 50 εκατομμύρια δολάρια και πέρυσι πρόσθεσε ακόμη 100 εκατομμύρια δολάρια, χρηματοδοτώντας το πρόγραμμα για επιπλέον τρία χρόνια. Το βασικό πλεονέκτημα για την Πέρκινς είναι ότι τα χρήματα καταλήγουν απευθείας στους ανθρώπους για τους οποίους προορίζονται.
Ο μισός πληθυσμός ζει στη φτώχεια
Η επιλογή του Μαλάουι δεν είναι τυχαία. Περίπου 47% των 21 εκατ. κατοίκων της χώρας ζουν κάτω από το επίσημο όριο φτώχειας των 1.563 κουάτσα ημερησίως. Το ποσό αντιστοιχεί σε περίπου 90 σεντς με την επίσημη ισοτιμία και περίπου στο μισό με την ευρέως χρησιμοποιούμενη ισοτιμία της μαύρης αγοράς. Το Μαλάουι έχει λάβει περίπου 20 δισεκατομμύρια δολάρια διεθνούς βοήθειας κατά τις δύο δεκαετίες έως το 2023, σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα. Η κυβέρνηση εξακολουθεί να εξαρτάται από δωρητές για σημαντικό μέρος του προϋπολογισμού της, ενώ επισιτιστική βοήθεια φτάνει κάθε χρόνο στη χώρα. Παρ’ όλα αυτά, το ποσοστό φτώχειας έχει παραμείνει στάσιμο.
Η συζήτηση γύρω από τις απευθείας μεταβιβάσεις μετρητών έχει απασχολήσει οικονομολόγους εδώ και δεκαετίες. Το βασικό ερώτημα ήταν εάν οι δικαιούχοι θα χρησιμοποιούσαν παραγωγικά τα χρήματα ή αν θα ήταν αποτελεσματικότερα τα παραδοσιακά προγράμματα βοήθειας που παρέχουν εκπαίδευση, εξοπλισμό και συγκεκριμένες δραστηριότητες. Ο πρόεδρος και CEO της GiveDirectly, Νικ Άλαρνταϊς, αμφισβητεί την παραδοσιακή λογική ότι το βασικό πρόβλημα είναι η έλλειψη γνώσεων. Όπως υποστηρίζει, πολύ συχνότερα το πραγματικό εμπόδιο είναι η έλλειψη κεφαλαίου. Μια οικονομία, άλλωστε, δεν χρειάζεται όλοι οι κάτοικοί της να κάνουν το ίδιο επάγγελμα. Χρειάζεται αρτοποιούς, οδηγούς ταξί, μηχανικούς και διαφορετικές μικρές επιχειρήσεις.
Η διαφορά ανάμεσα στην Καμάλα, όπου τα χρήματα έχουν ήδη διανεμηθεί, και στο χωριό Σαπάλι της γειτονικής περιφέρειας Φαλόμπε, όπου η GiveDirectly μόλις ξεκινά την εγγραφή των δικαιούχων, είναι έντονη. Μετά το τέλος της θερινής συγκομιδής, οι κάτοικοι του Σαπάλι περνούν τους ξηρούς χειμερινούς μήνες με ελάχιστη οικονομική δραστηριότητα και σχεδόν καθόλου χρήματα για ψυχαγωγία ή επενδύσεις. Η Άγκνες Καλόζα, 56 ετών, ζει σε ένα ημιτελές σπίτι. Το προηγούμενο καταστράφηκε από τον κυκλώνα Φρέντι το 2023, ενώ ο μικρότερος γιος της, που είχε αναλάβει να το ξαναχτίσει, αρρώστησε και πέθανε σε ηλικία 26 ετών.
Σήμερα επιβιώνει πουλώντας σακιά για την αποθήκευση καλαμποκιού και άλλων αγροτικών προϊόντων, αποκομίζοντας περίπου 50 δολάρια κέρδος τον μήνα. Με τα 700 δολάρια σκοπεύει να ολοκληρώσει το σπίτι της, τοποθετώντας παράθυρα και σοβά, και στη συνέχεια να αγοράζει μεγαλύτερες ποσότητες εμπορευμάτων σε χαμηλότερη τιμή ώστε να αυξήσει το περιθώριο κέρδους της. Άλλοι κάτοικοι έχουν εξίσου πρακτικά σχέδια. Ο 24χρονος Φράιντεϊ Τσιγουάουλα θέλει να ολοκληρώσει τις ιατρικές σπουδές του και να αγοράσει κοτόπουλα, ενώ ο 50χρονος Ντάνιελ Μισομάλι σχεδιάζει να αντικαταστήσει την αχυρένια στέγη του ώστε να προστατεύσει τα αποθέματα τροφίμων από τη βροχή και, εφόσον περισσέψουν χρήματα, να επενδύσει σε χοίρους ή βοοειδή.
Κάθε 1 δολάριο δημιουργεί οικονομική δραστηριότητα 2,5 δολαρίων
Τα διαθέσιμα ερευνητικά στοιχεία ενισχύουν το επιχείρημα υπέρ των άμεσων χρηματικών μεταβιβάσεων. Ο καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης Ντένις Έγκερ, ο οποίος έχει μελετήσει τα προγράμματα της GiveDirectly, αναφέρει ότι για κάθε 1 δολάριο που διανέμεται δημιουργούνται περίπου 2,50 δολάρια οικονομικής δραστηριότητας μέσα στους επόμενους 30 μήνες, ενώ η επίδραση στις τιμές είναι περιορισμένη.
Τα οφέλη δεν περιορίζονται στην οικονομία. Μελέτες έχουν καταγράψει ακόμη και μείωση της παιδικής θνησιμότητας, καθώς οι έγκυες γυναίκες αποκτούν τη δυνατότητα να πληρώσουν τη μετακίνησή τους προς κλινικές και να σταματήσουν να εργάζονται τις τελευταίες εβδομάδες πριν από τον τοκετό. Οι αρχικές ανησυχίες ότι οι δικαιούχοι θα εξαρτώνταν από τις πληρωμές ή θα ξόδευαν τα χρήματα σε αλκοόλ και άλλες μη παραγωγικές δραστηριότητες δεν φαίνεται, σύμφωνα με τον Έγκερ, να επιβεβαιώνονται. Όπως σημειώνει, πλέον υπάρχουν εκατοντάδες επιστημονικές εργασίες που καταλήγουν σε αντίθετα συμπεράσματα.
Ένα ακόμη πλεονέκτημα του μοντέλου είναι το χαμηλότερο λειτουργικό κόστος. Σύμφωνα με την επικεφαλής της GiveDirectly στο Μαλάουι, Γκρέις Τζάκσον, περίπου 83 σεντς από κάθε δολάριο δωρεάς καταλήγουν στους ίδιους τους δικαιούχους. Για σύγκριση, η CharityWatch θεωρεί έναν οργανισμό «υψηλής οικονομικής αποδοτικότητας» όταν το αντίστοιχο ποσοστό ξεπερνά το 75%. Η GiveDirectly, που ιδρύθηκε το 2008 από μεταπτυχιακούς φοιτητές του Harvard και του MIT, έχει πραγματοποιήσει μικρότερα προγράμματα σε αρκετές χώρες, ξεκινώντας από την Κένυα. Στο Μαλάουι δραστηριοποιείται από το 2019.
Η διαδικασία ξεκινά με ενημέρωση των τοπικών αρχών και των κατοίκων. Στη συνέχεια εγγράφονται όλοι οι ενήλικες που πληρούν τις προϋποθέσεις και πραγματοποιείται μια μικρή δοκιμαστική πληρωμή μέσω κινητού τηλεφώνου. Μόλις επιβεβαιωθεί η παραλαβή, αποστέλλεται το υπόλοιπο ποσό. Περίπου 98% των δικαιούχων επιλέγουν να συμμετάσχουν. Έχουν υπάρξει, ωστόσο, και δυσκολίες, καθώς σε ορισμένες κοινότητες κυκλοφόρησαν φόβοι ότι το πρόγραμμα συνδέεται με μαγεία ή αποτελεί πολιτικό σχέδιο επηρεασμού των εκλογών. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό είναι ότι οι υπεύθυνοι του προγράμματος παρακολουθούν τι επίδραση έχουν τα χρήματα, χωρίς όμως να συμβουλεύουν τους κατοίκους πώς να τα ξοδέψουν.
Για τη Μέρια Ταμπάλα, 38χρονη μητέρα πέντε παιδιών στην Καμάλα, τα 700 δολάρια σημαίνουν αρχικά ηλεκτρικό ρεύμα. Χρησιμοποιεί τα χρήματα για να συνδέσει το σπίτι της με το δίκτυο ηλεκτροδότησης και στη συνέχεια σκοπεύει να δημιουργήσει έναν μικρό χώρο όπου θα κουρεύει πελάτες για να αποκτήσει εισόδημα. «Τα πράγματα έχουν αλλάξει προς το καλύτερο», δηλώνει χαρακτηριστικά. «Τα παιδιά έχουν πλέον καλή φροντίδα».
Καθώς οι ΗΠΑ περιορίζουν την εξωτερική βοήθεια και άλλοι παραδοσιακοί δωρητές μεταφέρουν περισσότερους πόρους προς την άμυνα και άλλες προτεραιότητες, το πείραμα του Μαλάουι αποκτά ευρύτερη σημασία. Οι απευθείας χρηματικές μεταβιβάσεις προσφέρουν στις φιλανθρωπικές οργανώσεις έναν σχετικά φθηνό τρόπο να διοχετεύσουν μεγαλύτερο μέρος των διαθέσιμων πόρων απευθείας στους ανθρώπους. Και η εικόνα που αρχίζει να διαμορφώνεται στα χωριά του Μαλάουι υποδηλώνει ότι μια μικρή εισροή κεφαλαίου μπορεί να κάνει περισσότερα από το να καλύψει άμεσες ανάγκες: μπορεί να δημιουργήσει νέες μικρές επιχειρήσεις, ζήτηση και οικονομική δραστηριότητα.
Διαβάστε ακόμη
Επιστροφή ενοικίου: Ποιοι θα πάρουν έως 800 ευρώ και ποιοι δικαιούνται διπλή ενίσχυση
Συντάξεις 2027: Οι χιλιάδες δικαιούχοι που ξεμπλοκάρουν και παίρνουν ολόκληρη την αύξηση
Η «Κιβωτός της Αποκάλυψης»: Ποιοι σπόροι θα επιβιώσουν αν ο πλανήτης καταρρεύσει
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.