Για δεκαετίες, τα Στενά του Ορμούζ αποτελούσαν το ισχυρότερο στρατηγικό πλεονέκτημα του Ιράν. Η δυνατότητα της Τεχεράνης να απειλεί τη διέλευση ενός σημαντικού μέρους του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου λειτουργούσε ως μοχλός πίεσης απέναντι στις μεγάλες δυνάμεις και στις πετρελαιοπαραγωγές χώρες του Κόλπου. Όμως, σύμφωνα με το Bloomberg, η ίδια αυτή στρατηγική ενδέχεται σήμερα να επιταχύνει την αποδυνάμωση του συγκεκριμένου πλεονεκτήματος.
Η κλιμάκωση των επιθέσεων σε δεξαμενόπλοια και η αβεβαιότητα γύρω από την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας έχουν κινητοποιήσει τις χώρες της περιοχής και τους μεγαλύτερους εισαγωγείς πετρελαίου, οι οποίοι αναζητούν πλέον μόνιμες λύσεις για να μειώσουν την εξάρτησή τους από το Ορμούζ. Αν αυτή η τάση επιβεβαιωθεί, μέσα στα επόμενα χρόνια το πέρασμα ίσως πάψει να αποτελεί το μοναδικό «σημείο συμφόρησης» της παγκόσμιας αγοράς ενέργειας.
Το ισχυρότερο χαρτί της Τεχεράνης
Πριν από την έναρξη της σημερινής κρίσης, από τα Στενά του Ορμούζ διέρχονταν περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων ημερησίως. Από αυτά, περίπου 3 εκατομμύρια βαρέλια αντιστοιχούσαν στις ιρανικές εξαγωγές, ενώ τα υπόλοιπα προέρχονταν κυρίως από τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κουβέιτ και το Ιράκ.
Αυτό ακριβώς έδινε στο Ιράν τη γεωπολιτική του ισχύ. Ακόμη και χωρίς να κλείσει πλήρως τα Στενά, μπορούσε να αυξήσει το κόστος μεταφοράς, να προκαλέσει αναστάτωση στις αγορές και να οδηγήσει τις τιμές του πετρελαίου σε έντονες διακυμάνσεις.
Η πίεση αυτή γίνεται ακόμη πιο αποτελεσματική σε περιόδους στρατιωτικής έντασης, καθώς οι ασφαλιστικές εταιρείες αυξάνουν τα ασφάλιστρα, αρκετοί πλοιοκτήτες αποφεύγουν την περιοχή και οι αγορές προεξοφλούν πιθανές ελλείψεις στην προσφορά.
Οι ίδιοι οι Ιρανοί αναγνωρίζουν τον κίνδυνο
Το ενδιαφέρον είναι ότι οι προειδοποιήσεις για τον κίνδυνο απώλειας αυτού του πλεονεκτήματος δεν προέρχονται μόνο από δυτικούς αναλυτές.
Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, έχει επισημάνει δημόσια ότι η αξία του Ορμούζ εξαρτάται από τη συνεχή αύξηση της εμπορικής κίνησης και όχι από τη μείωσή της. Με άλλα λόγια, όσο περισσότερα πλοία χρησιμοποιούν το πέρασμα, τόσο μεγαλύτερη είναι και η στρατηγική σημασία του για την Τεχεράνη.
Εάν, αντίθετα, οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες αποκτήσουν αξιόπιστες εναλλακτικές διαδρομές, τότε η δυνατότητα του Ιράν να επηρεάζει την παγκόσμια αγορά ενέργειας θα περιοριστεί αισθητά.
Η μεγάλη στροφή στους αγωγούς
Ήδη η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα χρησιμοποιούν υφιστάμενους αγωγούς για να παρακάμπτουν μέρος των εξαγωγών τους από το Ορμούζ, μεταφέροντας περίπου 5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως προς λιμάνια εκτός του Περσικού Κόλπου.
Το επόμενο βήμα είναι η σημαντική αύξηση αυτής της δυναμικότητας.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα προωθούν την ολοκλήρωση νέων έργων που θα αυξήσουν τη δυνατότητα μεταφοράς αργού προς την ακτή του Ομάν, μειώνοντας περαιτέρω την ανάγκη διέλευσης από τα Στενά. Παράλληλα εξετάζεται και νέα επέκταση του δικτύου, η οποία θα μπορούσε να περιορίσει ακόμη περισσότερο τις ποσότητες που διέρχονται από το Ορμούζ.
Αντίστοιχα, η Σαουδική Αραβία μελετά την ενίσχυση του αγωγού Ανατολής–Δύσης και την επέκταση των εξαγωγικών της δυνατοτήτων μέσω της Ερυθράς Θάλασσας. Εφόσον προχωρήσουν τα σχετικά έργα, η χερσαία μεταφορική ικανότητα του βασιλείου μπορεί να αυξηθεί κατά ακόμη 2 έως 4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως πριν από το τέλος της δεκαετίας.
Νέες ισορροπίες στη Μέση Ανατολή
Οι τεχνικές δυσκολίες κατασκευής αγωγών δεν θεωρούνται πλέον το μεγαλύτερο εμπόδιο. Το βασικό ζήτημα ήταν πάντα η πολιτική συνεργασία μεταξύ των χωρών της περιοχής.
Σήμερα όμως το περιφερειακό σκηνικό μεταβάλλεται. Η σταδιακή αποκατάσταση των σχέσεων μεταξύ ορισμένων κρατών δημιουργεί συνθήκες που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν απίθανες. Η Σαουδική Αραβία εξετάζει νέες διαδρομές, το Κουβέιτ αναζητά λύσεις μέσω του σαουδαραβικού δικτύου, ενώ το Ιράκ επαναφέρει σχέδια εξαγωγών μέσω της Τουρκίας και της Συρίας προς τη Μεσόγειο.
Αν και αρκετά από αυτά τα έργα βρίσκονται ακόμη στο στάδιο του σχεδιασμού, η σημερινή κρίση λειτουργεί ως ισχυρό κίνητρο για την επιτάχυνσή τους. Η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού μετατρέπεται πλέον σε στρατηγική προτεραιότητα για ολόκληρη την περιοχή.
Βραχυπρόθεσμο κέρδος, μακροπρόθεσμο κόστος
Το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει σημαντική διαπραγματευτική ισχύ.
Οι επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια και η διατήρηση υψηλού κινδύνου στη ναυσιπλοΐα μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές αυξήσεις στις διεθνείς τιμές του πετρελαίου και να ασκήσουν πολιτική πίεση στις Ηνωμένες Πολιτείες και στους συμμάχους τους.
Όμως αυτή η στρατηγική έχει και ένα σοβαρό μειονέκτημα. Όσο περισσότερο παρατείνεται η αβεβαιότητα, τόσο μεγαλύτερα είναι τα κίνητρα για επενδύσεις σε υποδομές που παρακάμπτουν οριστικά το Ορμούζ.
Με άλλα λόγια, η σημερινή πίεση μπορεί να δημιουργεί βραχυπρόθεσμα οφέλη για την Τεχεράνη, αλλά ταυτόχρονα επιταχύνει έργα που θα μειώσουν τη στρατηγική της επιρροή μέσα στα επόμενα χρόνια.
Το Ορμούζ δεν θα χάσει τη σημασία του, αλλά θα πάψει να είναι μοναδικό
Οι αγωγοί δεν μπορούν να αντικαταστήσουν πλήρως τη θαλάσσια μεταφορά πετρελαίου. Και αυτοί αποτελούν κρίσιμες ενεργειακές υποδομές που μπορούν να δεχθούν επιθέσεις ή να επηρεαστούν από γεωπολιτικές εξελίξεις.
Ωστόσο, σύμφωνα πάντα με το Bloomberg, προσφέρουν ένα κρίσιμο πλεονέκτημα: διαφοροποιούν τις διαδρομές εξαγωγής και μειώνουν την εξάρτηση από ένα μόνο θαλάσσιο πέρασμα.
Εάν τα σχέδια της Σαουδικής Αραβίας, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του Κουβέιτ και του Ιράκ υλοποιηθούν μέσα στα επόμενα χρόνια, εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου θα μπορούν να φτάνουν στις διεθνείς αγορές χωρίς να περνούν από το Ορμούζ.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα Στενά θα πάψουν να έχουν σημασία. Σημαίνει όμως ότι το μεγαλύτερο γεωπολιτικό όπλο του Ιράν θα είναι λιγότερο αποτελεσματικό από ό,τι σήμερα. Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη μακροπρόθεσμη συνέπεια της σημερινής κρίσης: η προσπάθεια της Τεχεράνης να αξιοποιήσει στο έπακρο το πλεονέκτημα του Ορμούζ μπορεί τελικά να επιταχύνει τη σταδιακή αποδυνάμωσή του.
Διαβάστε ακόμη
Αδήλωτη εργασία: Οι εργαζόμενοι που κρύβονταν σε φέρετρα και η Mercedes του Μοχάμεντ
Μουντιάλ 2026: Ο τελικός Αργεντινή-Ισπανία είναι το ακριβότερο αθλητικό γεγονός στην ιστορία των ΗΠΑ
Ναταλί Βαγιωνή (FRESH LINE): Μαθαίνει σε όλο τον κόσμο τα made in Greece φυσικά καλλυντικά (pics)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.