Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει οικοδομήσει τη φήμη της πάνω στη συναίνεση, τη διαβούλευση και τη θεσμική σταθερότητα. Ωστόσο, σε έναν κόσμο όπου οι γεωπολιτικές ισορροπίες μεταβάλλονται με πρωτοφανή ταχύτητα, η αργή διαδικασία λήψης αποφάσεων μετατρέπεται ολοένα και περισσότερο σε στρατηγικό μειονέκτημα. Η γραφειοκρατία, που επί δεκαετίες θεωρούνταν τίμημα της δημοκρατικής νομιμοποίησης, σήμερα κατηγορείται ότι υπονομεύει την ικανότητα της Ευρώπης να ανταποκρίνεται έγκαιρα στις προκλήσεις.
Η εμπορική συμφωνία που χρειάστηκε έναν χρόνο
Ενδεικτική είναι η περίπτωση της εμπορικής συμφωνίας μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία συμφωνήθηκε τον Ιούλιο του 2025 στο γήπεδο γκολφ του Ντόναλντ Τραμπ στο Τέρνμπερι της Σκωτίας.
Στις ΗΠΑ οι απαραίτητες διαδικασίες ολοκληρώθηκαν μέσα σε λίγους μήνες. Αντίθετα, στις Βρυξέλλες ακολούθησε ένας μαραθώνιος θεσμικών διαδικασιών: δύο νομοθετικές προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, διαπραγματεύσεις μεταξύ των 27 κρατών-μελών, αλλεπάλληλες συνεδριάσεις και ο λεγόμενος «τρίλογος» μεταξύ Επιτροπής, Συμβουλίου και Κοινοβουλίου.
Μόλις τον Μάιο του 2026 επιτεύχθηκε προκαταρκτική συμφωνία, ενώ απομένουν ακόμη οι τελικές εγκρίσεις των υπουργών, η μετάφραση του κειμένου και στις 24 επίσημες γλώσσες της Ένωσης και οι τυπικές διαδικασίες πριν τεθεί σε ισχύ.
Οι μεταρρυθμίσεις χάνονται στη γραφειοκρατία
Η συγκεκριμένη περίπτωση δεν αποτελεί εξαίρεση αλλά χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου λειτουργίας της ΕΕ.
Η αναθεώρηση των δικαιωμάτων των αεροπορικών επιβατών χρειάστηκε 13 χρόνια για να ολοκληρωθεί νομοθετικά.
Η δημιουργία της Ένωσης Κεφαλαιαγορών, που αποσκοπεί στη διοχέτευση των ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων προς τις επιχειρήσεις, παραμένει ουσιαστικά στάσιμη, παρά το γεγονός ότι προτάθηκε ήδη από το 2015.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η προσπάθεια δημιουργίας ενιαίου ευρωπαϊκού μητρώου επιχειρήσεων. Η αρχική πρόταση κατατέθηκε το 1988, όμως εξακολουθεί να μην έχει υλοποιηθεί. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, επανέφερε την ίδια ακριβώς πρωτοβουλία τόσο τον Ιανουάριο του 2025 όσο και τον Ιανουάριο του 2026, ενώ ακόμη και στο καλύτερο σενάριο η εφαρμογή της δεν αναμένεται πριν από το 2028.
Οι καθυστερήσεις μειώνουν την αποτελεσματικότητα των πολιτικών
Η αργή λήψη αποφάσεων δεν αποτελεί μόνο διοικητικό πρόβλημα αλλά επηρεάζει και την αποτελεσματικότητα των ίδιων των ευρωπαϊκών πολιτικών.
Τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης που δημιουργήθηκαν για την αντιμετώπιση των οικονομικών συνεπειών της πανδημίας εξακολουθούν να εκταμιεύονται αρκετά χρόνια μετά την κορύφωση της κρίσης, την ώρα που στις περισσότερες χώρες του κόσμου τα αντίστοιχα προγράμματα είχαν ολοκληρωθεί μέσα σε λίγους μήνες.
Ανάλογες καθυστερήσεις παρατηρούνται και στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, ο οποίος καταρτίζεται ανά επταετία αλλά απαιτεί πολυετείς διαπραγματεύσεις μέχρι να εγκριθεί, παρότι αντιστοιχεί μόλις περίπου στο 1% του ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Γιατί η ΕΕ κινείται τόσο αργά
Η βραδύτητα οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην ίδια τη θεσμική αρχιτεκτονική της Ένωσης.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαθέτει αρμοδιότητες αντίστοιχες μιας εθνικής κυβέρνησης, αλλά λειτουργεί με διαδικασίες διεθνούς οργανισμού. Τα δικαιώματα αρνησικυρίας, οι εκτενείς αξιολογήσεις επιπτώσεων και οι πολλαπλοί κύκλοι διαβουλεύσεων επιμηκύνουν σημαντικά κάθε νομοθετική διαδικασία.
Κατά μέσο όρο απαιτούνται σχεδόν δύο χρόνια από την πρώτη πρόταση μέχρι την οριστική υιοθέτηση ενός ευρωπαϊκού νόμου. Στη συνέχεια, οι περισσότερες οδηγίες πρέπει να ενσωματωθούν στις εθνικές νομοθεσίες, διαδικασία που συνήθως απαιτεί ακόμη δύο χρόνια.
Αργές παραμένουν και οι αποφάσεις των ευρωπαϊκών δικαστηρίων. Σε υποθέσεις ανταγωνισμού, για παράδειγμα, απαιτούνται κατά μέσο όρο 43 μήνες για την έκδοση πρωτοβάθμιας απόφασης, γεγονός που συχνά μειώνει την πρακτική αξία των κυρώσεων.
Το νέο γεωπολιτικό περιβάλλον αυξάνει την πίεση
Η αργή λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης ίσως ήταν ανεκτή σε μια περίοδο σχετικής διεθνούς σταθερότητας, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες εγγυούνταν την ευρωπαϊκή ασφάλεια, η Κίνα αποτελούσε βασική αγορά για τις ευρωπαϊκές εξαγωγές και η Ρωσία δεν θεωρούνταν άμεση απειλή.
Σήμερα, όμως, το περιβάλλον έχει αλλάξει ριζικά. Ο ανταγωνισμός με την Κίνα εντείνεται, οι εμπορικές σχέσεις γίνονται ολοένα πιο συγκρουσιακές και οι γεωπολιτικές κρίσεις απαιτούν άμεσες αποφάσεις.
Χαρακτηριστική ήταν και η ειρωνική αναφορά του Αμερικανού υπουργού Οικονομικών, Σκοτ Μπέσεντ, στην «περίφημη ευρωπαϊκή ομάδα εργασίας», υπονοώντας ότι η συνήθης απάντηση των Βρυξελλών απέναντι σε κάθε πρόβλημα είναι η δημιουργία ακόμη μίας επιτροπής.
Μπορεί να επιταχύνει η Ευρώπη;
Πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι η λύση βρίσκεται στην προώθηση μεταρρυθμίσεων από ομάδες κρατών-μελών που επιθυμούν να κινηθούν ταχύτερα, αντί να αναμένουν την πλήρη συναίνεση και των 27 χωρών. Η προσέγγιση αυτή ήδη εξετάζεται για την Ένωση Κεφαλαιαγορών.
Αντίθετα, μια συνολική αναθεώρηση των ευρωπαϊκών συνθηκών θεωρείται εξαιρετικά δύσκολη, καθώς θα απαιτούσε νέα πολυετή διαπραγμάτευση.
Το βασικό συμπέρασμα που διαμορφώνεται είναι ότι η προσεκτική και αργή διαδικασία λήψης αποφάσεων, η οποία άλλοτε θεωρούνταν ένδειξη θεσμικής ωριμότητας, κινδυνεύει πλέον να εξελιχθεί σε παράγοντα αποδυνάμωσης της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας σε έναν κόσμο που μεταβάλλεται πολύ ταχύτερα από όσο μπορεί να αντιδράσει η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Διαβάστε ακόμη
Ιστορικές επιδόσεις για το Πλαίσιο: Μία ανάσα από τα 500 εκατ. ευρώ με άλμα στην κερδοφορία
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.