Η κλιματική αλλαγή δεν απειλεί μόνο τους οικοτόπους των ζώων, αλλά φαίνεται να επηρεάζει και τον τρόπο με τον οποίο σκέφτονται, μαθαίνουν και αντιδρούν στο περιβάλλον τους. Νέα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι οι υψηλές θερμοκρασίες μπορούν να αποδυναμώσουν τις γνωστικές λειτουργίες πολλών ειδών, να ενισχύσουν την επιθετικότητα και να μεταβάλουν συμπεριφορές κρίσιμες για την επιβίωσή τους.
Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι οι συνέπειες αυτών των αλλαγών ενδέχεται να επεκταθούν πολύ πέρα από το κάθε ζώο ξεχωριστά, επηρεάζοντας ολόκληρα οικοσυστήματα, σημειώνει το Live Science.
Όταν η ζέστη δυσκολεύει ακόμη και τις απλές αποφάσεις
Σε μια ιδιαίτερα θερμή ημέρα στη Νότια Αφρική, θηλυκά πουλιά του είδους southern pied babbler καλούνται να λύσουν ένα απλό πρόβλημα: να φτάσουν σκουλήκια που βρίσκονται πίσω από ένα διαφανές εμπόδιο. Τις ημέρες με ηπιότερες θερμοκρασίες, τα πουλιά αντιλαμβάνονται γρήγορα ότι αρκεί να παρακάμψουν το πλαστικό φράγμα για να φτάσουν την τροφή τους.
Όταν όμως ο υδράργυρος ανεβαίνει, η εικόνα αλλάζει εντυπωσιακά. Τα πτηνά συνεχίζουν να χτυπούν επανειλημμένα το εμπόδιο με το ράμφος τους, αδυνατώντας να βρουν τη λύση που υπό φυσιολογικές συνθήκες εντόπιζαν εύκολα.
Το συγκεκριμένο πείραμα εντάσσεται σε μια ολοένα διευρυνόμενη επιστημονική βιβλιογραφία, η οποία δείχνει ότι οι καύσωνες επηρεάζουν άμεσα τις γνωστικές λειτουργίες των ζώων. Η έντονη ζέστη συνδέεται με μειωμένη ικανότητα μάθησης στα πτηνά, συχνότερα δαγκώματα από σκύλους και αυξημένες συγκρούσεις σε ορισμένα είδη θηλαστικών.
Οι επιπτώσεις αυτές δεν αφορούν μόνο την ανθρώπινη ασφάλεια ή τη συμπεριφορά των ζώων. Όπως εξηγεί η συμπεριφορική οικολόγος Αμάντα Ρίντλεϊ από το Πανεπιστήμιο της Δυτικής Αυστραλίας, όταν τα ζώα δυσκολεύονται να βρουν τροφή ή να αποφύγουν τους θηρευτές, οι πιθανότητες επιβίωσής τους μειώνονται σημαντικά.
Καθώς η κλιματική αλλαγή αυξάνει τη συχνότητα και την ένταση των κυμάτων καύσωνα, οι συνέπειες αυτές ενδέχεται να επηρεάσουν ένα μεγάλο εύρος ειδών. Εάν οι επικονιαστές αδυνατούν να θυμηθούν ποια άνθη πρέπει να επισκέπτονται, οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στους ίδιους αλλά επεκτείνονται στη γεωργία και στα φυσικά οικοσυστήματα. Αντίστοιχα, όταν τα πουλιά δεν μπορούν να εξασφαλίσουν επαρκή τροφή, οι νεοσσοί τους κινδυνεύουν να μην επιβιώσουν.
Η θερμότητα αυξάνει την επιθετικότητα
Οι επιστήμονες γνωρίζουν εδώ και χρόνια ότι οι υψηλές θερμοκρασίες επηρεάζουν τη συμπεριφορά πολλών ειδών.
Τα πουλιά, για παράδειγμα, αφιερώνουν λιγότερο χρόνο στην αναζήτηση τροφής και στη φροντίδα των μικρών τους, ενώ μειώνουν και το τραγούδι τους. Αντί να αναζητούν τροφή, περνούν μεγάλο μέρος της ημέρας προσπαθώντας να αποβάλουν θερμότητα, κρατώντας τα φτερά ανοιχτά και αναπνέοντας με ανοιχτό ράμφος.
Άλλα ζώα αναζητούν καταφύγιο σε σκιερές περιοχές ή παραμένουν σε λαγούμια και φωλιές, παραλείποντας συχνά γεύματα. Ακόμη και οι μέλισσες έχουν αναπτύξει μηχανισμούς αντιμετώπισης της ζέστης, μεταφέροντας σταγόνες νερού στο κεφάλι τους κατά την πτήση ώστε να ψύχονται.
Οι πρώτες ενδείξεις ότι η ζέστη μπορεί να επηρεάζει τη νοητική λειτουργία προήλθαν από μελέτες σε ανθρώπους. Ήδη από τον 19ο αιώνα, ο Βέλγος αστρονόμος Αντόλφ Κετελέ είχε παρατηρήσει ότι τα βίαια εγκλήματα στη Γαλλία αυξάνονταν κατά τους θερινούς μήνες.
Αργότερα, πολλές έρευνες συνέδεσαν τις υψηλές θερμοκρασίες με αύξηση της ένοπλης βίας, των ψυχιατρικών νοσηλειών, των αυτοκτονιών και των προβλημάτων συμπεριφοράς. Παράλληλα, μαθητές σε σχολεία χωρίς κλιματισμό παρουσίαζαν χαμηλότερες επιδόσεις όταν οι θερμοκρασίες ήταν υψηλότερες.
Παρόμοια φαινόμενα φαίνεται να εμφανίζονται και στο ζωικό βασίλειο. Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2023 και εξέτασε σχεδόν 70.000 περιστατικά δαγκωμάτων σκύλων σε οκτώ αμερικανικές πόλεις κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα περιστατικά ήταν συχνότερα τις ζεστές και ηλιόλουστες ημέρες. Όταν η θερμοκρασία άγγιζε τους 32 βαθμούς Κελσίου, ο κίνδυνος δαγκώματος ήταν περίπου 10% υψηλότερος σε σύγκριση με ημέρες όπου η θερμοκρασία βρισκόταν κοντά στους 15 βαθμούς.
Αντίστοιχη έρευνα στην Κίνα το 2025 έδειξε ότι πολλά ζώα, ανάμεσά τους φίδια και γάτες, παρουσίαζαν αυξημένη τάση να επιτίθενται ή να δαγκώνουν ανθρώπους κατά τις θερμές περιόδους.
Η ζέστη ενισχύει επίσης την επιθετικότητα μεταξύ ζώων του ίδιου είδους. Στα αγριόγιδα των Απεννίνων της Ιταλίας παρατηρήθηκε ότι η μείωση της διαθέσιμης βλάστησης λόγω των υψηλών θερμοκρασιών συνοδευόταν από περισσότερες απειλητικές συμπεριφορές και συγκρούσεις.
Παρόμοια εικόνα καταγράφηκε και στο τροπικό ψάρι golden julie. Σε πειράματα όπου τα ψάρια έβλεπαν το είδωλό τους σε καθρέφτη, η επιθετικότητα αυξανόταν αισθητά όταν το νερό ήταν θερμότερο από το φυσιολογικό.
Η ζέστη επηρεάζει τη μάθηση και τη μνήμη
Πέρα από τη συμπεριφορά, οι υψηλές θερμοκρασίες φαίνεται να υπονομεύουν και τις γνωστικές ικανότητες των ζώων.
Στα πειράματα με τα southern pied babblers, τα πτηνά χρειάζονταν περίπου διπλάσιες προσπάθειες για να εντοπίσουν το σωστό καπάκι που έκρυβε την τροφή όταν επικρατούσαν συνθήκες καύσωνα.
Ανάλογα προβλήματα εμφάνισαν και οι σπίνοι ζέβρες της Αυστραλίας. Σε υψηλές θερμοκρασίες συνέχιζαν να προσπαθούν να περάσουν μέσα από έναν διαφανή σωλήνα αντί να επιλέξουν την προφανή διαδρομή που οδηγούσε στην τροφή.
Παλαιότερες μελέτες σε ποντίκια έδειξαν επίσης ότι η έκθεση στη ζέστη δυσκολεύει τον προσανατολισμό σε λαβυρίνθους και επηρεάζει την ικανότητα ανάκλησης πληροφοριών, καθώς τα ζώα ξεχνούσαν αντικείμενα που είχαν αναγνωρίσει μόλις την προηγούμενη ημέρα.
Απειλή για επικονιαστές και θηράματα
Οι συνέπειες ενδέχεται να είναι ακόμη σοβαρότερες για τα είδη που δεν μπορούν να ρυθμίσουν αποτελεσματικά τη θερμοκρασία του σώματός τους.
Η νευροεπιστήμονας Έμιλι Μπερντ από το Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης εξηγεί ότι η αύξηση της θερμοκρασίας του περιβάλλοντος επηρεάζει άμεσα και τη θερμοκρασία του εγκεφάλου. Ένας θερμότερος εγκέφαλος μπορεί να δυσχεράνει τη λειτουργία των νευρικών κυττάρων, επηρεάζοντας την αίσθηση, τη μνήμη και τη μάθηση.
Τα ευρήματα από τις μέλισσες είναι χαρακτηριστικά. Σε θερμοκρασία 25 βαθμών Κελσίου, οι περισσότερες μπορούσαν να συσχετίσουν συγκεκριμένα χρώματα με γλυκές ή πικρές γεύσεις. Όταν όμως η θερμοκρασία ανέβαινε στους 32 βαθμούς, λιγότερες από τις μισές κατάφερναν να ολοκληρώσουν με επιτυχία το ίδιο τεστ.
Οι επιπτώσεις ενός τέτοιου φαινομένου θα μπορούσαν να είναι ιδιαίτερα σοβαρές. Εάν οι επικονιαστές δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν τα κατάλληλα άνθη ή να επιστρέψουν στις φωλιές τους, οι συνέπειες μεταφέρονται σε καλλιέργειες, άγρια φυτά και ολόκληρες τροφικές αλυσίδες.
Παράλληλα, η ζέστη φαίνεται να μειώνει την ικανότητα των ζώων να εντοπίζουν κινδύνους. Πειράματα στην έρημο Καλαχάρι έδειξαν ότι όταν η θερμοκρασία ξεπερνούσε τους 35 βαθμούς Κελσίου, τα southern pied babblers δυσκολεύονταν να ξεχωρίσουν έναν πραγματικό θηρευτή από ένα ακίνδυνο αντικείμενο παρόμοιου μεγέθους.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτό μπορεί να αυξήσει σημαντικά τον κίνδυνο θανάσιμων επιθέσεων από αρπακτικά.
Ένα πρόβλημα που μεγαλώνει μαζί με την κλιματική κρίση
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι οι επιπτώσεις αυτές δεν αποτελούν θεωρητικά σενάρια για το μέλλον, αλλά φαινόμενα που καταγράφονται ήδη σε πολλές περιοχές του πλανήτη.
Στην έρημο Καλαχάρι οι θερμοκρασίες αυξάνονται με ρυθμό σχεδόν διπλάσιο από τον παγκόσμιο μέσο όρο, ενώ στα τροπικά ποτάμια τα κύματα καύσωνα εμφανίζονται συχνότερα και με μεγαλύτερη ένταση.
Καθώς η υπερθέρμανση του πλανήτη επιταχύνεται, ολοένα περισσότερα είδη καλούνται να λειτουργήσουν υπό συνθήκες που επηρεάζουν άμεσα τη μνήμη, τη μάθηση, την κρίση και τη συμπεριφορά τους. Οι αλλαγές αυτές δεν απειλούν μόνο μεμονωμένα ζώα, αλλά ενδέχεται να επηρεάσουν τη σταθερότητα ολόκληρων οικοσυστημάτων.
Όπως επισημαίνει η Αμάντα Ρίντλεϊ, οι επιστήμονες πιθανότατα εξακολουθούν να υποτιμούν το πραγματικό μέγεθος της επίδρασης που ασκεί η αυξημένη θερμότητα στον εγκέφαλο και στη συμπεριφορά των ζώων.
Διαβάστε ακόμη
Morgan Stanley: Ψήφος εμπιστοσύνης στις ελληνικές τράπεζες – Βλέπει περιθώριο ανόδου έως 25%
Γιώργος Προκοπίου: Χωρίς ελεύθερες θάλασσες και φθηνή ενέργεια δεν υπάρχει παγκόσμια ανάπτυξη
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.