Πριν από τρία καλοκαίρια, όταν η θερμοκρασία έξω από τη Μαδρίτη άγγιξε τους 42 βαθμούς Κελσίου, ο Χεσούς Αρέσο Σαλίνας κρέμασε από ένα πεύκο έναν μεγάλο υφασμάτινο σωλήνα μήκους περίπου 10 μέτρων.
Στην κορυφή του είχε τοποθετήσει σωλήνες που ψέκαζαν πολύ μικρές σταγόνες νερού. Μέσα σε λίγα λεπτά, δροσερός και ελαφρώς υγρός αέρας άρχισε να κατεβαίνει από τον σωλήνα και να απλώνεται στον κήπο. Σύμφωνα με τον ίδιο, ο αέρας έπεσε από τους 42 στους 19 βαθμούς Κελσίου. Ο 64χρονος συνταξιούχος εξεταστής πατεντών αποκαλεί την κατασκευή του «καταβατικό πύργο», από τους ψυχρούς καταβατικούς ανέμους που κατεβαίνουν από τις πλαγιές των βουνών.
Η ιδέα βασίζεται σε απλή φυσική, το νερό ψεκάζεται σε πολύ μικρές σταγόνες και εξατμίζεται γρήγορα στον ξηρό αέρα, απορροφώντας θερμότητα. Ο πιο ψυχρός και βαρύτερος αέρας κατεβαίνει στη συνέχεια μέσα στον σωλήνα. Για τον Σαλίνας, όμως, δεν πρόκειται απλώς για ένα πείραμα στον κήπο. Πιστεύει ότι μεγαλύτερες κατασκευές θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να δροσίζουν πλατείες, δρόμους και πάρκα.
Ο σχεδιασμός μπορεί θεωρητικά να μεγαλώσει αρκετά. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Σαλίνας, ένας πύργος διαμέτρου οκτώ μέτρων και ύψους περίπου δέκα ορόφων θα μπορούσε να επηρεάσει τη θερμοκρασία σε αρκετά οικοδομικά τετράγωνα. Το τίμημα θα ήταν η κατανάλωση νερού, περίπου 100 λίτρα το λεπτό. Για την ώρα δοκιμάζει πολύ μικρότερες εκδοχές, ύψους τριών μέτρων, σε θερμοκήπια στην Ισπανία και οπωρώνες στην Ολλανδία ώστε να προστατεύονται οι καλλιέργειες από τη θερμική καταπόνηση. Έχει επίσης υποβάλει πρόταση στον δήμο της Μαδρίτης για έναν πύργο ύψους 15 μέτρων, ο οποίος, όπως υποστηρίζει, θα μπορούσε να μειώσει τη θερμοκρασία μιας πλατείας έως και κατά 5 βαθμούς Κελσίου.
Οι πόλεις ψάχνουν λύσεις πέρα από το air condition
Οι καταβατικοί πύργοι είναι μόνο μία από τις ιδέες που εξετάζονται καθώς οι πόλεις προσπαθούν να προσαρμοστούν σε πιο θερμά καλοκαίρια. Το 2026, οι διαδοχικοί καύσωνες στην Ευρώπη συνδέθηκαν με τουλάχιστον 25.000 επιπλέον θανάτους. Την ίδια στιγμή, η αυξημένη χρήση κλιματιστικών επιβαρύνει τα ηλεκτρικά δίκτυα. Το air condition λύνει το πρόβλημα στο εσωτερικό των κτιρίων, αλλά αποβάλλει τη θερμότητα προς τα έξω, ενισχύοντας το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας. Γι’ αυτό πολλές πόλεις επενδύουν σε πιο απλές παρεμβάσεις, όπως περισσότερα δέντρα, σκίαση και ανακλαστικές επιφάνειες σε στέγες και δρόμους. Παράλληλα, όμως, αρχίζουν να δοκιμάζονται τεχνολογίες που επηρεάζουν άμεσα τον αέρα γύρω από τους ανθρώπους.
Τεχνητή ομίχλη στους δρόμους
Στην Κίνα, πόλεις όπως η Σαγκάη χρησιμοποιούν συστήματα ψεκασμού νερού σε πάρκα, στάσεις λεωφορείων, δρόμους και εργοτάξια. Η λογική δεν είναι καινούργια. Τα δέντρα δροσίζουν το περιβάλλον όχι μόνο με τη σκιά τους αλλά και μέσω της εξάτμισης νερού. Σιντριβάνια χρησιμοποιούνται εδώ και αιώνες σε περιοχές της Μέσης Ανατολής, ενώ οι παραδοσιακοί περσικοί ανεμόπυργοι, γνωστοί ως Badgir, αξιοποιούν τον αέρα και τις διαφορές πίεσης για φυσικό δροσισμό των κτιρίων.
Το βασικό πρόβλημα είναι ότι η εξατμιστική ψύξη χρειάζεται νερό, κάτι που συχνά λείπει ακριβώς στις περιοχές που πλήττονται από ξηρασία και ακραία ζέστη. Επιπλέον, η τεχνική λειτουργεί πολύ καλύτερα σε ξηρό κλίμα. Σε υγρές τροπικές πόλεις η αποτελεσματικότητά της περιορίζεται σημαντικά. Όπως σημειώνει ο καθηγητής του University of Manchester Χιου Κόου, δεν υπάρχει μία λύση που να μπορεί να εφαρμοστεί παντού.
Θαλασσινό νερό αντί για πόσιμο
Για τις παράκτιες πόλεις, που περιλαμβάνουν περίπου το 75% των μεγαλύτερων μητροπολιτικών περιοχών του κόσμου, μία λύση θα μπορούσε να είναι το θαλασσινό νερό. Ο Σαλίνας πραγματοποίησε δοκιμή σε αλμυρό έλος στη νότια Ισπανία και διαπίστωσε ότι το αλμυρό νερό μπορεί να πλησιάσει αρκετά την απόδοση του γλυκού νερού στην ψύξη. Ο Χέρμαν Ρούσενμπεργκ, διευθυντής του Climate Institute στο TU Delft, εξετάζει κάτι ακόμη πιο φιλόδοξο: την τοποθέτηση αντλιών και ακροφυσίων σε υπεράκτιες ανεμογεννήτριες, ώστε να ψεκάζουν θαλασσινό νερό στην ατμόσφαιρα.
Οι άνεμοι θα μπορούσαν στη συνέχεια να μεταφέρουν τις ψυχρότερες αέριες μάζες προς τις πόλεις. Τα μοντέλα του δείχνουν ότι ένα offshore αιολικό πάρκο θα μπορούσε να μεταφέρει το αποτέλεσμα σε απόσταση άνω του ενός χιλιομέτρου. Το πρόβλημα είναι ότι όσο προχωρά ο αέρας, το φαινόμενο εξασθενεί και η κατεύθυνσή του εξαρτάται από τον άνεμο. Οι πιο ακραίες προτάσεις πλησιάζουν πλέον τη γεωμηχανική, την εσκεμμένη παρέμβαση στην ατμόσφαιρα με στόχο τη μείωση της θερμοκρασίας.
Μεγάλες παρεμβάσεις, όπως η απελευθέρωση σωματιδίων στη στρατόσφαιρα ώστε να αντανακλάται μέρος της ηλιακής ακτινοβολίας, δεν μπορούν εύκολα να περιοριστούν σε μία συγκεκριμένη πόλη. Υπάρχουν όμως προσπάθειες για πιο τοπικές παρεμβάσεις. Ο Λουκ Άιζμαν, συνιδρυτής της αμερικανικής startup Make Sunsets, υποστηρίζει ότι μικροσκοπικά σωματίδια ανθρακικού ασβεστίου θα μπορούσαν να απελευθερώνονται σε χαμηλότερα στρώματα της ατμόσφαιρας, στην κατεύθυνση του ανέμου πριν αυτός φτάσει σε μια πόλη, ώστε να περιορίζεται η ένταση της ηλιακής ακτινοβολίας κατά τις πιο θερμές ώρες.
Η εταιρεία σχεδιάζει δοκιμή στη Νεβάδα με στόχο να διαπιστώσει εάν η παρέμβαση μπορεί να προκαλέσει μετρήσιμη μεταβολή της θερμοκρασίας. Η συγκεκριμένη προσέγγιση, ωστόσο, είναι ιδιαίτερα αμφιλεγόμενη. Μετά από δοκιμές της Make Sunsets με διοξείδιο του θείου στο Μεξικό το 2023, η χώρα απαγόρευσε τα πειράματα ηλιακής γεωμηχανικής.
Μπορούν τα σύννεφα να γίνουν πιο φωτεινά;
Μία άλλη τεχνική που εξετάζεται είναι το marine cloud brightening. Η μέθοδος χρησιμοποιεί πολύ λεπτό ψεκασμό θαλασσινού νερού. Όταν το νερό εξατμίζεται, μένουν πίσω μικροσκοπικοί κρύσταλλοι αλατιού, γύρω από τους οποίους μπορούν να σχηματιστούν σταγονίδια νέφους. Έτσι τα χαμηλά θαλάσσια σύννεφα μπορούν θεωρητικά να γίνουν πυκνότερα και να αντανακλούν περισσότερη ηλιακή ακτινοβολία.
Η τεχνική δοκιμάζεται ήδη στην Αυστραλία, στο πλαίσιο προσπαθειών για την προστασία του Great Barrier Reef από την υπερθέρμανση των θαλάσσιων υδάτων. Ερευνητές εξετάζουν πλέον αν κάτι αντίστοιχο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και για παράκτιες πόλεις. Ο περιβαλλοντικός γεωγράφος Στιβ Τέρτον του Central Queensland University επισημαίνει, πάντως, ότι η αποτελεσματικότητα εξαρτάται πολύ από τις τοπικές καιρικές συνθήκες. Η τεχνική χρειάζεται σταθερά, χαμηλά σύννεφα και λειτουργεί καλύτερα πάνω από καθαρό ωκεάνιο αέρα.
Μία πόλη που θεωρητικά θα μπορούσε να επωφεληθεί είναι το Λος Άντζελες, όπου εμφανίζονται συχνά σταθερά χαμηλά θαλάσσια νέφη. Ερευνητές του UC San Diego έχουν χρησιμοποιήσει υπολογιστικά μοντέλα για να εξετάσουν τι θα συνέβαινε αν εφαρμοζόταν εκεί cloud brightening. Τα μοντέλα δείχνουν πιθανότητα σημαντικής τοπικής ψύξης κοντά στην ακτή, αλλά ταυτόχρονα υποδεικνύουν ότι τέτοιες παρεμβάσεις μπορούν να επηρεάσουν τα καιρικά συστήματα πολύ μακριά από την περιοχή εφαρμογής, ακόμη και προς την Ιαπωνία.
Αντίθετα, πόλεις όπως η Σιγκαπούρη και το Μαϊάμι δεν θεωρούνται κατάλληλες. Η υψηλή υγρασία και η αστάθεια της ατμόσφαιρας δημιουργούν σύννεφα που αναπτύσσονται κατακόρυφα και εξελίσσονται σε καταιγίδες.
Μια άλλη ιδέα είναι το λεγόμενο sky brightening. Σε αυτή την περίπτωση δεν απαιτείται η ύπαρξη σύννεφων. Μικροσκοπικοί κρύσταλλοι αλατιού παραμένουν αιωρούμενοι στην ατμόσφαιρα και αυξάνουν ελαφρώς την ποσότητα φωτός που αντανακλάται. Η μέθοδος θεωρείται λιγότερο αποτελεσματική από το cloud brightening, αλλά μπορεί θεωρητικά να εφαρμοστεί σε περισσότερες συνθήκες. Υπάρχουν πάντως και πρακτικές ανησυχίες. Η αύξηση του αλατιού στον αέρα θα μπορούσε να επιταχύνει τη διάβρωση μεταλλικών επιφανειών. Οι μέχρι σήμερα προσομοιώσεις δείχνουν ότι η επίδραση μπορεί να είναι περιορισμένη, αλλά απαιτούνται δοκιμές σε πραγματικές συνθήκες. Ο Ρούσενμπεργκ ελπίζει να περάσει σε τέτοιες δοκιμές μέσα στην επόμενη χρονιά.
Οι πόλεις δεν ψάχνουν μία λύση, αλλά πολλές
Καμία από αυτές τις τεχνολογίες δεν πρόκειται να λειτουργεί παντού. Μια ξηρή πόλη μπορεί να αξιοποιήσει την εξάτμιση του νερού πολύ καλύτερα από μια υγρή. Μια παραθαλάσσια περιοχή μπορεί να χρησιμοποιήσει θαλασσινό νερό, ενώ το cloud brightening απαιτεί πολύ συγκεκριμένα είδη νεφών. Το βέβαιο είναι ότι όσο οι καύσωνες εντείνονται, ιδέες που πριν από λίγα χρόνια θα έμοιαζαν υπερβολικές αρχίζουν να εξετάζονται πιο σοβαρά. Και η προσπάθεια να «κλιματιστούν» ολόκληρα τμήματα μιας πόλης μπορεί τελικά να γίνει ένα ακόμη εργαλείο προσαρμογής σε έναν θερμότερο κόσμο.
Διαβάστε ακόμη
Η ζωή με το μήνα: Γιατί όλο και περισσότερα πράγματα τα νοικιάζουμε αντί να τα αγοράζουμε
Πληροφορική: Προς νέο κύμα εισαγωγών και μετατάξεων στο Euronext Athens – Οι 7 περιπτώσεις
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.