«ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ»: Ο Γιώργος Νούνεσης μας ξεναγεί στην ελληνική… Silicon Valley

O πρόεδρος του μεγαλύτερου ελληνικού ερευνητικού της χώρας κέντρου και «σπιτονοικοκύρης» πλέον της Tesla, μας ξεναγεί στα όσα θαυμαστά και καινοτόμα συμβαίνουν στα ερευνητικά ινστιτούτα και στο τεχνολογικό της πάρκο

Του Γιώργου Χ. Παπαγεωργίου

Φανταστείτε ότι μπαίνετε στο ιατρείο της γειτονιάς σας ή στο κοντινό νοσοκομείο και αφού διεκπεραιώσετε τα γραφειοκρατικά σε… 20 δευτερόλεπτα, περνώντας τη μαγνητική κάρτα μπροστά από την οθόνη, εκπνέετε σε μια συσκευή με ένα ειδικό στόμιο και δίνετε και μια σταγόνα αίμα τσιμπώντας το δάχτυλό σας με την ειδική καρφίτσα. Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, το σύστημα έχει αναγνωρίσει τις δεκάδες χιλιάδες ουσίες που κυκλοφορούν στον οργανισμό σας (τους λεγόμενους βιοδείκτες) και έχει ανιχνεύσει αν υπάρχουν εκείνοι που συνδέονται με συγκεκριμένες ασθένειες, ακόμα και αν βρίσκονται σε απειροελάχιστες ποσότητες. Το αποτέλεσμα βγαίνει στην οθόνη και αναπνέετε με ανακούφιση, αφού δεν έχει ανιχνευτεί τίποτα το σοβαρό. Το σύστημα αυτό, πάντως, έχει φέρει επανάσταση στη διαγνωστική, αφού επιτρέπει τον εντοπισμό πολύ σοβαρών ασθενειών στα πολύ πρώιμα στάδια, οπότε θεραπεύονται πολύ πιο εύκολα. Μπορεί όλα αυτά να μοιάζουν με επιστημονική φαντασία, αλλά θα είναι η πραγματικότητα σε λίγα χρόνια. Το εντυπωσιακό είναι, όμως, ότι υπάρχουν ορισμένες ελληνικές εταιρείες οι οποίες ήδη δουλεύουν πάνω σε αυτά τα συστήματα, έχουν κάνει μάλιστα ορισμένες ανακαλύψεις και έχουν κατοχυρώσει και πατέντες. Μας μίλησε γι’ αυτές ο Γιώργος Νούνεσης. Ενας άνθρωπος που έχει επιτελέσει πολύ σημαντικό επιστημονικό και ερευνητικό έργο στην Ελλάδα και σε μερικά από τα καλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου. Σήμερα διοικεί το μεγαλύτερο ερευνητικό κέντρο της χώρας μας, τον «Δημόκριτο».

Ολα αυτά τα χρόνια ο «Δημόκριτος» δεν ήταν γνωστός παρά μόνο σε έναν κλειστό κύκλο ερευνητών και ακαδημαϊκών.

Τον μάθαμε, όμως, όλοι από τη στιγμή που έγινε ο «σπιτονοικοκύρης» της Tesla στην Ελλάδα, αφού η γνωστή αμερικανική εταιρεία κατασκευής ηλεκτρικών αυτοκινήτων ανακοίνωσε ότι θα μεταφέρει την «καρδιά» των ερευνών της για την ανάπτυξη νέων ηλεκτροκινητήρων στο τεχνολογικό πάρκο του Δημόκριτου. Εκεί στεγάζονται ήδη 32 ελληνικές και μια γαλλική εταιρεία, οι οποίες δραστηριοποιούνται στον χώρο της τεχνολογίας, της έρευνας και της καινοτομίας και ετοιμάζονται να υποδεχθούν και την 34η, την Tesla.

«Εχουμε πλέον γεμίσει», λέει χαμογελαστός ο κ. Νούνεσης. «Χρειαζόμαστε νέους χώρους. Πιστεύω ότι η έλευση της Tesla θα ανοίξει τον δρόμο για να γίνουν πολλά καινούρια πράγματα εδώ». Το τεχνολογικό πάρκο έχει ονομαστεί «Λεύκιππος», από το όνομα του Ελληνα φιλοσόφου του 5ου π.Χ. αιώνα που ήταν δάσκαλος του Δημόκριτου και ο άνθρωπος που διατύπωσε πρώτος την ατομική θεωρία. Ο «Δημόκριτος» κινείται πλέον δραστήρια στον χώρο της καινοτόμου επιχειρηματικότητας αλλά και της σύνδεσης της επιστημονικής έρευνας με τη βιομηχανία. Ο «Λεύκιππος» παρέχει στις εταιρείες που εγκαθίστανται εκεί τις κτιριακές εγκαταστάσεις, τις υποδομές, συνεδριακούς χώρους και, κυρίως, το δυναμικό επιστημονικό οικοσύστημα. Εναν χώρο δηλαδή που σφύζει από επιστήμονες, ερευνητές και κάθε είδους συνέδρια και εκδηλώσεις και επιτρέπει στους συμμετέχοντες να επικοινωνούν και να αλληλεπιδρούν. Εχουν τη δυνατότητα να στήσουν πειράματα στα εργαστήρια του «Δημόκριτου» και να εκμεταλλευτούν αυτό το διεπιστημονικό περιβάλλον. Αυτό είναι και το κρίσιμο πλεονέκτημα για τις εταιρείες που κινούνται στον χώρο της τεχνολογίας και της έρευνας και προφανώς ένα από τα βασικά κριτήρια για την επιλογή της Tesla.

«Δείτε την Tesla», λέει ο κ. Νούνεσης. «Σκοπός τους είναι να προσελκύσουν εδώ ταλαντούχους μηχανικούς από όλο τον κόσμο, που είναι κορυφαίοι στην ηλεκτροκίνηση και δυσεύρετοι. Πιο εύκολο είναι για την Tesla να προσελκύσει έναν Ελληνα μηχανικό από τη Βοστόνη ή τη Στοκχόλμη προσφέροντάς του τη δυνατότητα να δουλέψει στην Αγία Παρασκευή. Είναι βασικό ζήτημα για την καινοτομία διεθνώς πώς θα προσελκύσει το ταλέντο. Πώς θα βρει και θα συνεργαστεί με εξαιρετικά μυαλά που οραματίζονται ένα πολύ διαφορετικό μέλλον».

Πώς όμως βρέθηκε η Tesla στον «Λεύκιππο»;

«Τις πρώτες επαφές με την Tesla τις έκανε ο αναπληρωτής υπουργός Ερευνας Κώστας Φωτάκης», λέει ο κ. Νούνεσης και συνεχίζει: «Κάποια στιγμή επικοινώνησε μαζί μας και μας είπε ότι διαφαίνεται η προοπτική να ιδρύσει στην Ελλάδα η Tesla μια θυγατρική για έρευνα. Μας ρώτησε λοιπόν αν θα μας ενδιέφερε, αλλά και αν είμαστε έτοιμοι να την υποδεχθούμε στο τεχνολογικό πάρκο. Τότε ήρθαμε σε μια πρώτη επαφή με τον Κώστα Λάσκαρη, τον Ελληνα επιστήμονα που είναι επικεφαλής του σχεδιασμού κινητήρων της Tesla. Στη συνέχεια κάναμε τις συνεννοήσεις με την εταιρεία και κλείσαμε τη συμφωνία».

Ο Κώστας Λάσκαρης είναι ο άνθρωπος-κλειδί της Tesla, καθώς είναι επικεφαλής για τον σχεδιασμό των ηλεκτροκινητήρων. Ο ίδιος είναι απόφοιτος του Eθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΕΜΠ) και υπήρξε ο πρώτος αρχηγός της ομάδας «Προμηθέας» του ΕΜΠ που κατασκευάζει ηλεκτρικά οχήματα από το μηδέν και συμμετέχει σε διεθνείς διαγωνισμούς με μεγάλη επιτυχία. Ο «Προμηθέας» αποδείχθηκε φυτώριο ταλέντων στον χώρο της ηλεκτροκίνησης, τα οποία διακρίνονται διεθνώς και έχουν δημιουργήσει μια ελληνική τεχνογνωσία υψηλού επιπέδου στην ηλεκτροκίνηση. Κι αυτό, όπως φαίνεται, το αναγνωρίζει η Tesla.

Ο Κωνσταντίνος Λάσκαρης, επικεφαλής Έρευνας και Σχεδιασμού των ηλεκτρικών κινητήρων της Tesla

Η Tesla, από την πλευρά της, ζήτησε να στεγαστεί σε ένα ανεξάρτητο κτίριο, όπως λέει ο κ. Νούνεσης και εξηγεί: «Χρειάστηκε να γίνουν ορισμένες μετακινήσεις για να υπάρξει η δυνατότητα να παραχωρηθεί ένα αυτόνομο κτίριο, αλλά οι άνθρωποι το είδαν θετικά. Είναι νέοι άνθρωποι, δυναμικοί και το είδαν ως μια ευκαιρία. Ηταν ευτυχείς να μετακινηθούν για να διευκολύνουν μια κατάσταση που θα αναβαθμίσει όλο το πάρκο».

«Εμείς, ως ερευνητικό κέντρο, λειτουργούμε σε νομοθετικό πλαίσιο που μας δίνει ευελιξία ως προς το να κάνουμε συμφωνίες με επιχειρήσεις και να ιδρύουμε εταιρείες spin-offs και spin-outs με ταχύτατες διαδικασίες. Τα πανεπιστήμια, αντιθέτως, κάνουν σπουδαίες επιστημονικές ανακαλύψεις αλλά αντιμετωπίζουν σήμερα μεγαλύτερες γραφειοκρατικές δυσκολίες. Ο,τι κάνουν πρέπει να περάσει από τη σύγκλητο, και άλλα συλλογικά όργανα».

Η βασική δραστηριότητα του «Δημόκριτου» είναι η παγκόσμιας εμβέλειας έρευνα που διεξάγεται από τα πέντε ερευνητικά ινστιτούτα του. Και μόνο το ονόματά τους δείχνουν ότι γίνεται δουλειά που βρίσκεται στην αιχμή των επιστημών: Ινστιτούτο Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών, Βιοεπιστημών και Εφαρμογών, Νανοεπιστήμης και Νανοτεχνολογίας, Πυρηνικών και Ραδιολογικών Επιστημών, Πυρηνικής και Σωματιδιακής Φυσικής. Από την έρευνα προκύπτουν τεχνολογίες που κατοχυρώνονται και όταν έχουν επιχειρηματικό ενδιαφέρον το ερευνητικό κέντρο μπορεί να παραχωρήσει την πατέντα έναντι δικαιωμάτων (royalties) ή να συμπράξει επιχειρηματικά σε μια νέα επιχείρηση της οποίας τις μετοχές θα έχουν ο «Δημόκριτος», οι ερευνητές και άλλες ιδιωτικές επιχειρήσεις.

«Εχουμε πολύ αξιόλογα παραδείγματα spin-offs σε αρκετούς τομείς. Κυρίως στη Νανοτεχνολογία και τα Νέα Υλικά, τη Γενετική, την Ιατρική τεχνολογία, τη Βιοηλεκτρονική. «Συνολικά από την έρευνα στο “Δημόκριτο” έχουν μέχρι σήμερα προκύψει 15 εταιρείες, από τις οποίες οι επτά είναι εγκατεστημένες εδώ», λέει ο κ. Νούνεσης.

«Ενα πολύ ενδιαφέρον παράδειγμα είναι η Nanometrisis. Είναι μια εταιρεία που γεννήθηκε μέσα στα εργαστήρια του “Δημόκριτου”, η οποία έχει αναπτύξει λογισμικό για εφαρμογές σε ηλεκτρονικά και οπτικά μικροσκόπια που αυξάνουν σημαντικά τη διακριτική ικανότητα του οργάνου. Oπως καταλαβαίνετε, είναι μια τεχνολογία με μεγάλο εμπορικό και επιχειρηματικό ενδιαφέρον στη διεθνή αγορά τόσο για κατασκευαστές όσο και για χρήστες».

Πολύ συχνά το ερευνητικό κέντρο κατοχυρώνει μια ανακάλυψη με πατέντα και στη συνέχεια προχωράει σε συμβάσεις παραχώρησης σε μεγάλες διεθνείς εταιρείες για την εκμετάλλευσή της (license agreements). Ετσι εισπράττει δικαιώματα από την εμπορική αξιοποίησή της.

«Ενα τέτοιο παράδειγμα είναι η συνεργασία μας, που σύντομα θα ανακοινωθεί και επίσημα, με διεθνή φαρμακευτική, στην οποία έχει παραχωρηθεί μια ανακάλυψη που έγινε εδώ από τους ερευνητές μας για το ρόλο συγκεκριμένων πρωτεϊνών στο ανοσοποιητικό σύστημα. Εάν η ανακάλυψη αυτή καταλήξει να γίνει φάρμακο θα κερδίσει και ο ερευνητής που έκανε την ανακάλυψη και ο Δημόκριτος», λέει ο κ. Νούνεσης.

«Ερευνητές μας έχουν αναπτύξει ένα νέο ραδιοφάρμακο που χρησιμοποιείται σε διαγνωστικές τεχνικές, όπως το σπινθηρογράφημα αλλά και για θεραπεία, το οποίο βασίζεται σε ένα βιομόριο με πολύ μεγάλη δυνατότητα στόχευσης και εξειδίκευσης. Η πατέντα έχει παραχωρηθεί σε ολλανδική φαρμακευτική εταιρεία και βρίσκεται σήμερα στο στάδιο τυχαιοποιημένων ευρωπαϊκών κλινικών δοκιμών». «Το πολύ καλό νέο είναι ότι αυτή τη στιγμή γίνεται μια μικρή κοσμογονία στον χώρο μας. Εχει δημιουργηθεί και λειτουργεί από τον Ιανουάριο του 2018 το νέο εργαλείο χρηματοδότησης, το Equifund, το οποίο σημαίνει ότι χρήματα από το ελληνικό κράτος, το European Investment Fund (EIF) αλλά και από ιδιώτες επενδυτές, συγκεντρώνονται και επενδύονται σε ελληνικές καινοτόμες επιχειρήσεις με προοπτικές για παγκόσμια ανάπτυξη. Ο “Δημόκριτος”, όπως και τα άλλα κέντρα ερευνών της χώρας το Ιδρυμα Τεχνολογίας Ερευνας στην Κρήτη, το Εθνικό Κέντρο Eρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης στη Θεσσαλονίκη, το Εθνικό Iδρυμα Ερευνών, το Φλέμινγκ, το Παστέρ, έχουμε ήδη ανοίξει τις πόρτες μας στα επενδυτικά σχήματα του Equifund που έχουν επιλεγεί», λέει ο κ. Νούνεσης.

Ο πρόεδρος του «Δημόκριτου», μάλιστα, είναι ιδιαίτερα αισιόδοξος: «Εκτιμώ ότι εάν αυτή τη φορά γίνουν τα σωστά βήματα, μπορεί να γίνει μια πραγματική επανάσταση στην Ελλάδα. Γιατί η χώρα μας εκεί πρέπει να βασιστεί, στην έρευνα, την τεχνολογία και την καινοτομία. Δεν μπορούμε να γίνουμε ανταγωνιστικοί απλά χαμηλώνοντας μισθούς. Οσο και αν χαλαρώσουμε τα εργασιακά μας θέματα, πάντα θα υπάρχει μια άλλη χώρα στην Αφρική ή την Ασία που θα προσφέρει περισσότερα. Είμαστε, όμως, πολύ ανταγωνιστικοί στον χώρο της επιστήμης και της τεχνολογίας και αυτό είναι μια αληθινή αξία ανεξάρτητη από οποιαδήποτε πολιτική απόφαση».

Ο ίδιος έχει σπουδάσει Φυσική και έχει εργαστεί πολλά χρόνια σε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα στις ΗΠΑ, ανάμεσα σε αυτά στο MIT: «Η Βοστόνη έχει υψηλή φορολογία και αυστηρή για τους εργοδότες εργασιακή νομοθεσία. Εχει όμως υψηλό διανοητικό κεφάλαιο και γι’ αυτό είναι παγκόσμιο κέντρο καινοτομίας».

Φαίνεται ότι η αισιοδοξία του κ. Νούνεση εδράζεται και στην εμπειρία που έχει από τα ερευνητικά κέντρα και την πορεία εταιρειών που είναι εγκατεστημένες στο τεχνολογικό πάρκο «Λεύκιππος». Τα παραδείγματα είναι αρκετά, αφού κάθε μία από τις 33 εταιρείες του «Λεύκιππου» είναι και ένα μικρό διαμάντι. Για την ακρίβεια, το αντικείμενό τους είναι τόσο πρωτοποριακό και εξειδικευμένο που χρειάζεται η επεξήγηση του κ. Νούνεση για να γίνει κατανοητό περί τίνος πρόκειται. Οπως η εταιρεία Scienomics, η οποία έχει έδρα το Παρίσι και έχει έρθει στον «Λεύκιππο» για να συνεργαστεί με τα εργαστήρια του «Δημόκριτου» στον τομέα των μοριακών προσομοιώσεων υλικών. Η εταιρεία παράγει λογισμικό και τεχνολογία που επιτρέπει την προσομοίωση υλικών και τη δοκιμή μοντέλων σε κάθε είδους υλικά, από βιομηχανικές εγκαταστάσεις μέχρι τα πετρελαϊκά προϊόντα και τα νανοϋλικά.

Ακόμα, η ελληνική Fasmatech, που δραστηριοποιείται στη φασματομετρία μάζας και αναπτύσσει όργανα και μηχανήματα μοναδικής ακρίβειας που ήδη χρησιμοποιούνται από εργαστήρια σε όλο τον κόσμο, σε πανεπιστήμια και στη βιομηχανία. Η εταιρεία αναπτύσσει νέα τεχνολογία για τη μελέτη της δομής των πρωτεϊνών, την ταυτοποίηση μικροβίων και άλλες τεχνικές που θα χρησιμοποιηθούν στον σχεδιασμό φαρμάκων και στις διαγνωστικές τεχνολογίες τού αύριο, όπως η ανακάλυψη παθογόνων ουσιών και βιοδεικτών-πρωτεϊνών που συνδέονται με συγκεκριμένες ασθένειες έτσι ώστε οι τελευταίες να εντοπίζονται νωρίς.

Στον τομέα της αναγνώρισης πρωτεϊνών και άλλων βιοδεικτών δραστηριοποιείται η ελληνική εταιρεία βιοτεχνολογίας ProtATonce, η οποία αναπτύσσει νέες μεθόδους σκαναρίσματος υλικών για εντοπισμό χιλιάδων πρωτεϊνών, τεχνολογίες αξιολόγησης αντισωμάτων, ανάλυσης και αξιολόγησης ουσιών που χρησιμοποιούνται σε νέα φάρμακα και μεθόδους ανίχνευσης υλικών σε απειροελάχιστες ποσότητες, με κύρια εφαρμογή διαγνωστικές μεθόδους που εντοπίζουν και ταυτοποιούν πρωτεΐνες οι οποίες συνδέονται με συγκεκριμένες ασθένειες στα πολύ πρώιμα στάδια. Η, επίσης, ελληνική εταιρεία Eventora έχει δημιουργήσει μια ηλεκτρονική πλατφόρμα διαχείρισης εκδηλώσεων την οποία αναπτύσσει παγκοσμίως. Η συγκεκριμένη πλατφόρμα μπορεί να διεκπεραιώσει τα πάντα: από το ραντεβού σας με τον οδοντίατρο και το πάρτυ σας μέχρι ένα πολυήμερο συνέδριο με χιλιάδες προσκεκλημένους. Ακόμη, η Future Intelligence, που δραστηριοποιείται στο Internet of Things, η Adamant σε νέα υλικά, η Give σε βιομηχανικό σχεδιασμό και άλλες και άλλες…
«Υπάρχει φοβερό δυναμικό και γίνεται εξαιρετική δουλειά», μας λέει εν κατακλείδι ο κ. Νούνεσης προσθέτοντας: «Νέοι άνθρωποι, επιστήμονες υλοποιούν ιδέες που βρίσκονται στην παγκόσμια πρωτοπορία. Λίγο να τους βοηθήσει το περιβάλλον θα απογειωθούν».