Σε μια νέα πραγματικότητα εισέρχονται πλέον οι κληρονομιές, οι διαθήκες και η διαχείριση της περιουσίας μετά τον θάνατο, καθώς το νέο κληρονομικό δίκαιο φέρνει σημαντικές αλλαγές σε ζητήματα που για δεκαετίες προκαλούσαν γραφειοκρατία, καθυστερήσεις και προστριβές μεταξύ κληρονόμων. Μετά την ψήφιση του νομοσχεδίου από τη Βουλή και τη δημοσίευσή του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, το πλαίσιο προσαρμόζεται στις σύγχρονες ανάγκες, επιχειρώντας να κάνει πιο λειτουργική τη μετάβαση της περιουσίας από τον κληρονομούμενο στους δικαιούχους.
Μία από τις βασικότερες παρεμβάσεις αφορά τη δυνατότητα διανομής της κληρονομίας μεταξύ των εξ αδιαθέτου συγκληρονόμων ακόμη και μετά τον θάνατο του κληρονομουμένου. Η ρύθμιση αυτή υιοθετήθηκε μετά από παρεμβάσεις της ΠΟΜΙΔΑ προς την πολιτική ηγεσία του υπουργείου Δικαιοσύνης και επεκτείνει τη δυνατότητα σύναψης κληρονομικής σύμβασης διανομής, όχι μόνο όσο ζει ο κληρονομούμενος, αλλά και μετά τον θάνατό του.
Στόχος είναι να αντιμετωπιστεί μια παλιά και ιδιαίτερα κουραστική διαδικασία για τους συγκληρονόμους, οι οποίοι μέχρι σήμερα έπρεπε να προχωρούν σε αλλεπάλληλες φορολογικές δηλώσεις, συμβολαιογραφικές πράξεις και μεταγραφές αποδοχών, προκειμένου να αποφύγουν τον κατακερματισμό της περιουσίας σε εξ αδιαιρέτου ποσοστά.
Η νέα διάταξη ορίζει ρητά ότι σύμβαση μεταξύ συγκληρονόμων, με την οποία διανέμεται ολόκληρη ή μέρος της κληρονομίας, ισχύει ταυτόχρονα και ως αποδοχή της κληρονομίας από όσους συμμετέχουν σε αυτή. Πρόκειται για ρύθμιση που αναμένεται να επιταχύνει τη διαχείριση των περιουσιακών στοιχείων, αλλά και να διευκολύνει την τακτοποίηση των φορολογικών υποχρεώσεων κάθε κληρονόμου.
Οι αλλαγές στις διαθήκες
Το νέο πλαίσιο εισάγει σειρά διατάξεων που αφορούν τόσο τον κληρονομούμενο όσο και τους κληρονόμους. Κληρονόμος μπορεί να γίνει όποιος βρίσκεται στη ζωή κατά τον χρόνο της επαγωγής της κληρονομίας ή έχει τουλάχιστον συλληφθεί. Ρητά προβλέπεται ότι κληρονόμος μπορεί να είναι και τέκνο που γεννήθηκε μετά τον θάνατο του κληρονομουμένου μέσω μεταθανάτιας τεχνητής γονιμοποίησης.
Η διαθήκη εξακολουθεί να συντάσσεται μόνο αυτοπροσώπως και μόνο με τις διαδικασίες που προβλέπει ο νόμος. Η ιδιόγραφη διαθήκη μπορεί να κατατίθεται από τον διαθέτη σε συμβολαιογράφο για φύλαξη, σύμφωνα με τις γενικές διατάξεις για την κατάθεση εγγράφων.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ηλεκτρονική διάσταση της δημοσίευσης. Ο συμβολαιογράφος που έχει στην κατοχή του διαθήκη υποχρεούται, μόλις πληροφορηθεί τον θάνατο του διαθέτη, να τη δημοσιεύσει χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην ειδική ηλεκτρονική πλατφόρμα δημοσίευσης διαθηκών, το Μητρώο Διαθηκών, το οποίο τηρείται από τους συμβολαιογραφικούς συλλόγους της χώρας.
Όποιος κατέχει ιδιόγραφη διαθήκη οφείλει επίσης να την εμφανίσει σε συμβολαιογράφο για δημοσίευση μόλις πληροφορηθεί τον θάνατο του διαθέτη. Για τη διαδικασία αυτή συντάσσεται πρακτικό, στο οποίο καταχωρίζεται ολόκληρη η διαθήκη και περιγράφονται τυχόν εξωτερικά ελαττώματά της. Το κύρος της διαθήκης εξακολουθεί να κρίνεται από το δικαστήριο, ενώ τα πρωτότυπα φυλάσσονται στο αρχείο του συμβολαιογράφου.
Κληρονομικές συμβάσεις και νέες δυνατότητες
Το νέο κληρονομικό δίκαιο ρυθμίζει και την κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου. Ο κληρονομούμενος μπορεί, μέσω σύμβασης, να εγκαταστήσει κληρονόμο, να συστήσει καταπίστευμα ή κληροδοσία, να θέσει συγκεκριμένο τρόπο διάθεσης της περιουσίας του ή να επιλέξει το εφαρμοστέο δίκαιο στην κληρονομική του διαδοχή.
Η σύμβαση αυτή καταρτίζεται ενώπιον συμβολαιογράφου, με αυτοπρόσωπη παρουσία των συμβαλλομένων. Μπορεί να αφορά είτε τον αντισυμβαλλόμενο είτε τρίτο πρόσωπο, ενώ επιτρέπεται με την ίδια κληρονομική σύμβαση να διαθέτουν την περιουσία τους περισσότεροι από ένας.
Προβλέπεται επίσης ειδική ρύθμιση για την κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου έναντι ανταλλάγματος εν ζωή. Αν ο κληρονομούμενος διαθέτει την περιουσία του λόγω θανάτου με αντάλλαγμα παροχή του αντισυμβαλλομένου όσο ο ίδιος βρίσκεται στη ζωή, μπορεί να υπαναχωρήσει από τη σύμβαση σε περίπτωση μη εκπλήρωσης ή πλημμελούς εκπλήρωσης του ανταλλάγματος.
Αντίστοιχο δικαίωμα υπαναχώρησης έχει και ο αντισυμβαλλόμενος, εφόσον υπάρχει σπουδαίος λόγος. Τέτοιος λόγος μπορεί να είναι, για παράδειγμα, αν ο κληρονομούμενος διαθέσει εν ζωή την περιουσία του κατά τρόπο αντίθετο προς την κληρονομική σύμβαση ή αν με τη συμπεριφορά του κάνει αδύνατη ή ιδιαίτερα δύσκολη την εκπλήρωση του συμφωνημένου ανταλλάγματος.
Η υπαναχώρηση γίνεται με δήλωση προς τον αντισυμβαλλόμενο και πρέπει να έχει τον τύπο συμβολαιογραφικού εγγράφου.
Τα δικαιώματα συζύγων και συντρόφων
Σημαντικές είναι και οι ρυθμίσεις για τον επιζώντα σύζυγο. Ο επιζών σύζυγος καλείται ως εξ αδιαθέτου κληρονόμος μαζί με τους συγγενείς της πρώτης τάξης στο ένα τρίτο της κληρονομίας όταν συντρέχει με ένα τέκνο και στο ένα τέταρτο όταν συντρέχει με δύο ή περισσότερα τέκνα. Αν συντρέχει με συγγενείς δεύτερης τάξης, λαμβάνει το μισό της κληρονομίας.
Επιπλέον, ο επιζών σύζυγος λαμβάνει ως εξαίρετο τα έπιπλα, τα σκεύη, τα ενδύματα και άλλα οικιακά αντικείμενα που χρησιμοποιούσε μόνος του ή μαζί με τον κληρονομούμενο. Αν υπάρχουν τέκνα του κληρονομουμένου, λαμβάνονται υπόψη και οι δικές τους ανάγκες, εφόσον οι ειδικές περιστάσεις το επιβάλλουν για λόγους επιείκειας.
Αν στην κληρονομία περιλαμβάνεται ακίνητο που αποτελούσε την κύρια κατοικία του κληρονομουμένου και του συζύγου του, ο επιζών σύζυγος δικαιούται αποκλειστική χρήση του ακινήτου χωρίς αντάλλαγμα για έναν χρόνο από τον θάνατο.
Το νέο πλαίσιο αναγνωρίζει δικαιώματα και στο πρόσωπο που συζούσε μόνιμα με τον κληρονομούμενο σε ελεύθερη ένωση. Αν δεν υπάρχει σύζυγος, το εξαίρετο μπορεί να περιέλθει στο πρόσωπο με το οποίο ο κληρονομούμενος συζούσε τα τελευταία τρία χρόνια πριν από τον θάνατό του ή χωρίς χρονικό περιορισμό, εφόσον είχαν αποκτήσει κοινά τέκνα.
Υπό προϋποθέσεις, το ίδιο πρόσωπο μπορεί να έχει δικαίωμα αποκλειστικής χρήσης της κύριας κατοικίας για έναν χρόνο, εφόσον δεν υπάρχει σύζυγος. Αν στην κληρονομία δεν καλείται ούτε σύζυγος ούτε συγγενής, η κληρονομία μπορεί να περιέλθει στο πρόσωπο της μόνιμης ελεύθερης ένωσης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η νέα ρύθμιση για την ευθύνη του κληρονόμου. Ο κληρονόμος δεν ευθύνεται πλέον με την προσωπική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας, εκτός αν δηλώσει στον γραμματέα του δικαστηρίου της κληρονομίας ότι θα τη διαχειρίζεται και θα τη διαθέτει ελεύθερα.
Το νέο κληρονομικό δίκαιο επιχειρεί έτσι να απλοποιήσει διαδικασίες, να περιορίσει τις παγίδες για τους κληρονόμους και να προσαρμόσει τη διαχείριση της περιουσίας σε μια κοινωνία που έχει αλλάξει.
Διαβάστε ακόμη
Tα αμερικανικά funds προετοιμάζονται για τις mega-IPOs (γράφημα)
Πρώτο Θέμα ΑΕ και Google: Στρατηγική συνεργασία για την εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.