Η μεγαλύτερη μεταρρύθμιση στο κληρονομικό δίκαιο των τελευταίων δεκαετιών μπαίνει πλέον στην τελική της φάση, αλλάζοντας κανόνες που παρέμεναν σχεδόν αμετάβλητοι επί περίπου 80 χρόνια. Το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης, που εισάγεται προς ψήφιση στη Βουλή, φιλοδοξεί να προσαρμόσει ένα παρωχημένο θεσμικό πλαίσιο στις σύγχρονες κοινωνικές και οικονομικές ανάγκες, επηρεάζοντας άμεσα νοικοκυριά, επιχειρήσεις, οικογενειακές περιουσίες και τη συνολική λειτουργία της οικονομίας.
Η εφαρμογή των νέων ρυθμίσεων αναμένεται να ξεκινήσει στα μέσα Σεπτεμβρίου, με την έναρξη του νέου δικαστικού έτους, ώστε να υπάρξει επαρκής χρόνος προσαρμογής για δικαστικές αρχές, συμβολαιογράφους, δικηγόρους και πολίτες. Η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Δικαιοσύνης υποστηρίζει ότι οι αλλαγές κρίθηκαν αναγκαίες, καθώς η υφιστάμενη νομοθεσία δεν ανταποκρινόταν πλέον στις πραγματικές συνθήκες της κοινωνικής και οικονομικής ζωής.
Το ισχύον πλαίσιο, όπως επισημαίνεται και στην αιτιολογική έκθεση, άφηνε σημαντικά κενά προστασίας, όπως για παράδειγμα την απουσία πρόβλεψης για συντρόφους που συμβιώνουν χωρίς γάμο ή την αδυναμία σύναψης κληρονομικών συμβάσεων αιτία θανάτου. Παράλληλα, δημιουργούσε σοβαρές δυσλειτουργίες στη διαχείριση κληρονομιαίων περιουσιών και στην αποπληρωμή χρεών.
Νέα εποχή για διαθήκες και κληρονομικές συμβάσεις
Κεντρικός πυλώνας της μεταρρύθμισης είναι η καθιέρωση της κληρονομικής σύμβασης αιτία θανάτου. Η νέα δυνατότητα θα επιτρέπει σε πρόσωπα να ρυθμίζουν συμβατικά τη διάθεση της περιουσίας τους ενώπιον συμβολαιογράφου, με αυτοπρόσωπη παρουσία των συμβαλλομένων. Μάλιστα, με την ίδια πράξη θα μπορούν περισσότεροι να διαθέτουν από κοινού περιουσιακά στοιχεία.
Ταυτόχρονα, απλοποιείται η διαδικασία σύνταξης δημόσιας και μυστικής διαθήκης, μέσω μείωσης των απαιτούμενων μαρτύρων. Προβλέπονται επίσης ειδικές διαδικασίες για πρόσωπα με σοβαρές αναπηρίες λόγου, ενώ εισάγεται ενιαίος τύπος διαθήκης για έκτακτες περιπτώσεις.
Σύμφωνα με το υπουργείο, στόχος είναι να ενισχυθεί η ασφάλεια δικαίου και να περιοριστούν τα προβλήματα που προκαλούσε η έλλειψη επαρκών δικλίδων ασφαλείας στις ιδιόγραφες διαθήκες. Οι νέες ρυθμίσεις επιχειρούν επίσης να αποσαφηνίσουν κρίσιμα ζητήματα που αφορούν την αποποίηση κληρονομιάς και το κληρονομικό δικαίωμα.
Αλλαγές στη νόμιμη μοίρα και στα δικαιώματα συγγενών
Σημαντικές μεταβολές επέρχονται και στους κανόνες της εξ αδιαθέτου διαδοχής. Μεταξύ άλλων, αυξάνεται η μερίδα του επιζώντος συζύγου όταν υπάρχει ένα παιδί, ενώ ο σύζυγος μετακινείται στην τρίτη τάξη κληρονόμων αντί της πέμπτης που ισχύει σήμερα. Παράλληλα, αναγνωρίζεται υπό προϋποθέσεις δικαίωμα κληρονομικής συμμετοχής σε πρόσωπα που ζούσαν σε ελεύθερη ένωση με τον κληρονομούμενο.
Το νομοσχέδιο προβλέπει ακόμη ειδική κληροδοσία υπέρ προσώπων που είχαν αναλάβει τη φροντίδα του αποθανόντος για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα πριν από τον θάνατό του, αναγνωρίζοντας για πρώτη φορά θεσμικά τη συμβολή φροντιστών και συνοδών στην καθημερινή ζωή ηλικιωμένων ή ευάλωτων ανθρώπων.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η αλλαγή στη φύση της νόμιμης μοίρας. Μέχρι σήμερα είχε εμπράγματο χαρακτήρα, γεγονός που συχνά δημιουργούσε εμπλοκές στη διαχείριση περιουσιών και στην οικονομική αξιοποίηση ακινήτων. Με το νέο πλαίσιο μετατρέπεται σε χρηματική αξίωση έναντι του κληρονόμου, ίση με το μισό της εξ αδιαθέτου μερίδας, ενώ καθορίζονται και σαφείς κανόνες παραγραφής.
Νέοι κανόνες για χρέη και διαχείριση κληρονομιάς
Μία από τις πιο σημαντικές παρεμβάσεις αφορά τη διάκριση ανάμεσα στην κληρονομιαία και στην προσωπική περιουσία του κληρονόμου. Το νομοσχέδιο ορίζει ρητά ότι ο κληρονόμος δεν θα ευθύνεται με την προσωπική του περιουσία για τα χρέη της κληρονομιάς, εκτός εάν επιλέξει ο ίδιος να διαχειρίζεται ελεύθερα την κληρονομία ή συντρέχουν ειδικές προϋποθέσεις.
Η αλλαγή αυτή επιχειρεί να αντιμετωπίσει τις αλυσιδωτές αποποιήσεις κληρονομιών που παρατηρούνταν τα τελευταία χρόνια, εξαιτίας υψηλών χρεών ή προβληματικών περιουσιακών στοιχείων. Σε πολλές περιπτώσεις, ακίνητα παρέμεναν αναξιοποίητα ή εγκαταλελειμμένα, ενώ τα χρέη δεν εξοφλούνταν ποτέ.
Παράλληλα, αλλάζει και το καθεστώς διορισμού εκκαθαριστών κληρονομιάς. Εκκαθαριστής θα μπορεί πλέον να διορίζεται μόνο δικηγόρος που περιλαμβάνεται σε ειδικό κατάλογο του αρμόδιου δικαστηρίου, ενώ αποκλείονται οι ίδιοι οι κληρονόμοι και συγγενικά πρόσωπα.
Επιπλέον, προβλέπεται ότι εκτελεστής διαθήκης που προχωρά σε πράξεις διαχείρισης χωρίς ενημέρωση ή συναίνεση του κληρονόμου θα ευθύνεται προσωπικά για τις σχετικές υποχρεώσεις της κληρονομίας.
Η μεταρρύθμιση διευρύνει και την προστασία της προσωπικότητας μετά θάνατον, παρέχοντας τη δυνατότητα αναγνώρισης σχετικών δικαιωμάτων σε κληρονόμους μέσω διάταξης τελευταίας βούλησης. Το υπουργείο Δικαιοσύνης εκτιμά ότι το νέο πλαίσιο θα συμβάλει σε πιο αποτελεσματική διαχείριση περιουσιών, μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου και περιορισμό πολυετών δικαστικών συγκρούσεων γύρω από κληρονομικά ζητήματα.
Διαβάστε ακόμη
Τι σηματοδοτεί για τη Jumbo το νέο μοντέλο ανάπτυξης και η απόβαση στις χώρες της πρώην ΕΣΣΔ
Tι χάνουν τα ελληνικά νοικοκυριά από τα χαμηλά επιτόκια καταθέσεων (πίνακες)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.