Στέγη για Όσους Υπηρετούν στα Νησιά: Η Μεγάλη Πρόκληση της Κατοικίας σε Μύκονο, Σαντορίνη και Πάρο (πίνακας)

Το γεγονός ότι η Ελλάδα διανύει μια βαθιά στεγαστική κρίση αποτελεί πλέον κοινή παραδοχή. Το σύνολο σχεδόν των δεικτών της Eurostat κατατάσσει τη χώρα μας μεταξύ των κρατών-μελών με το υψηλότερο κόστος στέγασης ως ποσοστό του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών, αναδεικνύοντας την ανάγκη υιοθέτησης ενός ολοκληρωμένου σχεδίου στεγαστικής πολιτικής.

Η πρόσβαση στην κατοικία δεν αποτελεί πλέον μόνο οικονομικό ζήτημα. Έχει εξελιχθεί σε κοινωνικό, αναπτυξιακό και δημογραφικό πρόβλημα, το οποίο επηρεάζει την κοινωνική συνοχή, την κινητικότητα των εργαζομένων και την αποτελεσματική λειτουργία του κράτους.

Τα νησιά στο επίκεντρο του προβλήματος

Η στεγαστική κρίση εμφανίζεται με ιδιαίτερη ένταση στους δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς της χώρας, όπως η Μύκονος, η Σαντορίνη και η Πάρος.

Τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί δεκάδες περιπτώσεις αναπληρωτών εκπαιδευτικών που αδυνατούν να βρουν κατοικία, ιατρών που αρνούνται την τοποθέτησή τους σε νησιωτικές περιοχές και εργαζομένων που αναγκάζονται να διαμένουν σε ακατάλληλους χώρους ή ακόμη και στα οχήματά τους.

Η πραγματικότητα αυτή δεν συνιστά μόνο στεγαστικό πρόβλημα. Συνιστά πρόβλημα λειτουργίας βασικών δημόσιων υπηρεσιών όπως η υγεία, η εκπαίδευση και η ασφάλεια.

Είναι αδιανόητο το ελληνικό κράτος να ζητά από εκπαιδευτικούς, γιατρούς, νοσηλευτές, λιμενικούς και αστυνομικούς να υπηρετήσουν σε περιοχές με υψηλό κόστος διαβίωσης, χωρίς να έχει εξασφαλίσει αξιοπρεπείς και προσιτές συνθήκες στέγασης.

Ακόμη πιο παράδοξο είναι το γεγονός ότι ένας αναπληρωτής εκπαιδευτικός που δεν αποδέχεται την τοποθέτησή του, λόγω αδυναμίας εξεύρεσης κατοικίας, αντιμετωπίζει αποκλεισμό δύο ετών από τους σχετικούς πίνακες προσλήψεων.

Όταν το ενοίκιο «καταπίνει» το εισόδημα

Σε αρκετές περιπτώσεις το κόστος στέγασης προσεγγίζει ή ακόμη και υπερβαίνει το διαθέσιμο εισόδημα ενός δημόσιου λειτουργού ή εποχικού εργαζομένου.

Η εικόνα που καταγράφεται στις αναρτημένες αγγελίες ακινήτων είναι ενδεικτική:

Μύκονος

• Κατοικία στη Χώρα Μυκόνου μισθώνεται προς 1.000€ τον μήνα.

• Κατοικία 50 τ.μ. στην Καλαφάτη κατασκευής 2020 ζητεί μίσθωμα 1.200€ μηνιαίως.

• Κατοικία μόλις 30 τ.μ. στην Άνω Μερά κατασκευής 2024 διατίθεται προς 680€ τον μήνα.

• Κατοικία 25 τ.μ. στον Κλουβά προσφέρεται για τη σεζόν προς 5.000€.

• Υπόγεια κατοικία 25 τ.μ. στην Ψαρρού μισθώνεται για τη σεζόν προς 6.500€.

Σαντορίνη

• Κατοικία 50 τ.μ. στη Μεσαριά μισθώνεται προς 550€ τον μήνα.

• Κατοικία 25 τ.μ. στο Εμπορείο διατίθεται προς 580€ τον μήνα.

• Ημιυπόγεια κατοικία 30 τ.μ. στα Περιβόλια μισθώνεται προς 600€ τον μήνα.

• Κατοικία 45 τ.μ. στην Περίσσα διατίθεται προς 700€ τον μήνα.

Πάρος

• Κατοικία 24 τ.μ. στον Κάμπο ζητεί 3.900€ για μίσθωση έξι μηνών.

• Κατοικία 50 τ.μ. στις Λεύκες μισθώνεται προς 700€ τον μήνα.

• Ημιυπόγεια κατοικία 29 τ.μ. στην Αλυκή διατίθεται προς 700€ τον μήνα.

• Κατοικία 20 τ.μ. στην Παροικιά μισθώνεται προς 800€ τον μήνα.

• Κατοικία 35 τ.μ. στη Νάουσα κατασκευής 1983 ζητεί μίσθωμα 1.500€ τον μήνα.

Τα παραπάνω ποσά καταδεικνύουν ότι ακόμη και πολύ μικρές κατοικίες, συχνά κάτω των 30 τ.μ., μισθώνονται σε επίπεδα που δυσκολεύονται να υποστηρίξουν ακόμη και νοικοκυριά μεσαίων εισοδημάτων.

Οι εποχικοί εργαζόμενοι: η «αόρατη» πλευρά του προβλήματος

Παρόμοια είναι η εικόνα και για τους εποχικούς εργαζομένους του τουρισμού.

Παρότι αρκετές επιχειρήσεις προσφέρουν στέγαση στο προσωπικό τους, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου εργαζόμενοι διαμένουν ανά τέσσερις, πέντε ή και έξι σε μικρούς χώρους, οι οποίοι πολλές φορές δεν πληρούν ούτε τις βασικές προδιαγραφές κατοικίας.

Σε άλλες περιπτώσεις ζητείται η προκαταβολική καταβολή ολόκληρου του μισθώματος της τουριστικής περιόδου, γεγονός που καθιστά την πρόσβαση στη στέγη πρακτικά αδύνατη για έναν εργαζόμενο που ξεκινά τη σεζόν.

Ο ρόλος της βραχυχρόνιας μίσθωσης

Δεν μπορεί να αγνοηθεί ότι η εκρηκτική ανάπτυξη της βραχυχρόνιας μίσθωσης έχει επηρεάσει σημαντικά τη διαθεσιμότητα κατοικιών προς μακροχρόνια μίσθωση.

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία της AirDNA για τον Ιούνιο του 2025, στη βραχυχρόνια μίσθωση καταγράφονταν:

• 3.352 εγγεγραμμένα ακίνητα στη Μύκονο

• 4.308 εγγεγραμμένα ακίνητα στη Σαντορίνη

• 2.725 εγγεγραμμένα ακίνητα στην Πάρο

Η δραστηριότητα αυτή συμβάλλει σημαντικά στην τοπική οικονομία και στα δημόσια έσοδα. Ωστόσο, δημιουργεί παράλληλα έντονες πιέσεις στη διαθεσιμότητα κατοικιών για μόνιμους κατοίκους, δημόσιους λειτουργούς και εργαζόμενους.

Η συζήτηση δεν πρέπει να είναι ιδεολογική ούτε τιμωρητική απέναντι στη βραχυχρόνια μίσθωση. Οφείλει όμως να αναγνωρίζει ότι σε συγκεκριμένες περιοχές η ανεξέλεγκτη ανάπτυξή της έχει επιδράσει καθοριστικά στην αύξηση των ενοικίων.

Από τα έσοδα του τουρισμού στη χρηματοδότηση της κατοικίας

Από τη στιγμή που ο κλάδος της βραχυχρόνιας μίσθωσης δημιουργεί σημαντικά φορολογικά έσοδα για το ελληνικό Δημόσιο (973 εκατ.€ μόνο το 2025), είναι εύλογο ένα μέρος αυτών των πόρων να επιστρέφει στις τοπικές κοινωνίες μέσω στοχευμένων στεγαστικών πολιτικών.

Η δημιουργία ειδικού στεγαστικού ταμείου για τουριστικές περιοχές θα μπορούσε να χρηματοδοτήσει:

• κατοικίες για εκπαιδευτικούς, ιατρούς και νοσηλευτές,

• κατοικίες για αστυνομικούς, λιμενικούς και πυροσβέστες,

• προγράμματα προσιτής κατοικίας για εποχικούς εργαζομένους,

• ανακαινίσεις κενών κατοικιών με αντάλλαγμα τη διάθεσή τους σε μακροχρόνια μίσθωση με προσιτό ενοίκιο,

• συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα για την ανάπτυξη νέου οικιστικού αποθέματος.

Η κατοικία ως προϋπόθεση λειτουργίας του κράτους

Η συζήτηση για τη στέγαση έχει πλέον ξεπεράσει τα στενά όρια της αγοράς ακινήτων και αναδεικνύεται σε ζήτημα ευρύτερης κοινωνικής, αναπτυξιακής και θεσμικής σημασίας. Η πρόσβαση σε αξιοπρεπή και οικονομικά προσιτή κατοικία συνδέεται άμεσα με την ποιότητα ζωής των πολιτών, τη βιωσιμότητα των τοπικών κοινωνιών, τη δημογραφική προοπτική της χώρας και την αποτελεσματική λειτουργία βασικών δημόσιων υπηρεσιών.

Η εμπειρία των τελευταίων ετών καταδεικνύει ότι η στεγαστική επάρκεια αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την προσέλκυση και διατήρηση ανθρώπινου δυναμικού σε κρίσιμους τομείς, όπως η υγεία, η εκπαίδευση, η ασφάλεια και ο τουρισμός. Η δυνατότητα ενός εκπαιδευτικού, ενός ιατρού, ενός νοσηλευτή ή ενός εποχικού εργαζομένου να βρει κατάλληλη κατοικία στον τόπο όπου καλείται να εργαστεί, επηρεάζει άμεσα την εύρυθμη λειτουργία των τοπικών κοινωνιών και την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών προς τους πολίτες.

Υπό αυτό το πρίσμα, η κατοικία δεν αποτελεί απλώς ένα καταναλωτικό αγαθό ή μια επενδυτική επιλογή. Αποτελεί βασική προϋπόθεση κοινωνικής συνοχής, ισόρροπης περιφερειακής ανάπτυξης και διατηρήσιμης οικονομικής προόδου. Για τον λόγο αυτό, η ενίσχυση της στεγαστικής πολιτικής οφείλει να ενταχθεί στον πυρήνα του αναπτυξιακού σχεδιασμού της χώρας, μέσα από στοχευμένες παρεμβάσεις που θα ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.

Ιδιαίτερα στις περιοχές με έντονη τουριστική δραστηριότητα, όπου η πίεση στην αγορά κατοικίας είναι αυξημένη, η διασφάλιση επαρκούς και προσιτής στέγης για τους εργαζόμενους και τους δημόσιους λειτουργούς συνιστά σημαντική προϋπόθεση για τη βιώσιμη ανάπτυξη.

Η αντιμετώπιση του στεγαστικού ζητήματος στις περιοχές αυτές δεν αφορά μόνο την κοινωνική πολιτική, αλλά αποτελεί αναπτυξιακή και θεσμική προτεραιότητα με μακροπρόθεσμο αποτύπωμα στην οικονομία και την κοινωνία.