Παρά τη σταδιακή ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και τη μείωση της παγκόσμιας κατανάλωσης άνθρακα, ο πλανήτης συνεχίζει να επενδύει σε νέες μονάδες ηλεκτροπαραγωγής που βασίζονται στο πιο ρυπογόνο ορυκτό καύσιμο. Η εικόνα αυτή αποτυπώνει τις αντιφάσεις της ενεργειακής μετάβασης, με τις μεγάλες οικονομίες να προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στην ενεργειακή ασφάλεια, τη βιομηχανική ανάπτυξη και την πίεση για περιορισμό των εκπομπών.
Σύμφωνα με νέα ανάλυση του Global Energy Monitor (GEM), η παγκόσμια παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα μειώθηκε κατά 0,6% το 2025 σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Την ίδια στιγμή όμως, η συνολική εγκατεστημένη δυναμικότητα μονάδων ηλεκτροπαραγωγής με καύση άνθρακα αυξήθηκε κατά 3,5%, καθώς πολλές χώρες συνέχισαν να κατασκευάζουν και να θέτουν σε λειτουργία νέες μονάδες.
Η αντίφαση αυτή εξηγείται κυρίως από την ταχύτατη ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, κυρίως της ηλιακής και της αιολικής ενέργειας, οι οποίες χάρη στη μείωση του κόστους και στην αυξημένη διαθεσιμότητα μπορούν πλέον να καλύπτουν μεγάλο μέρος της αυξανόμενης παγκόσμιας ζήτησης ηλεκτρισμού.
Ωστόσο, σε αρκετές χώρες ο άνθρακας εξακολουθεί να θεωρείται κρίσιμο εργαλείο ενεργειακής ασφάλειας και βιομηχανικής σταθερότητας, ειδικά σε περιόδους γεωπολιτικής αβεβαιότητας ή προβλημάτων στις ενεργειακές υποδομές.
Κίνα και Ινδία οδηγούν τη νέα αύξηση
Σύμφωνα με την έκθεση του GEM, περίπου το 95% της αύξησης της παγκόσμιας παραγωγικής δυναμικότητας άνθρακα προήλθε από την Κίνα και την Ινδία.
Η Κίνα αύξησε το 2025 τη δυναμικότητα ηλεκτροπαραγωγής με άνθρακα κατά 6%, παρότι η πραγματική κατανάλωση άνθρακα μειώθηκε κατά 1,2%. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με τη θεαματική επέκταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στη χώρα, οι οποίες καλύπτουν όλο και μεγαλύτερο μέρος της ζήτησης.
Παρόμοια εικόνα καταγράφηκε και στην Ινδία, όπου η δυναμικότητα αυξήθηκε κατά σχεδόν 4%, ενώ η κατανάλωση άνθρακα αυξήθηκε πιο περιορισμένα, κατά 3%.
Η επικεφαλής του ερευνητικού προγράμματος Global Coal Plant Tracker του GEM, Κριστίν Σίρερ, εξήγησε ότι πολλές επαρχίες στην Κίνα και πολιτείες στην Ινδία που πρωταγωνιστούν στην ανάπτυξη νέων μονάδων άνθρακα παραμένουν έντονα εξαρτημένες από τη βιομηχανική παραγωγή και τα συμφέροντα βαριάς βιομηχανίας.
Όπως σημείωσε, σε πολλές περιοχές εξακολουθεί να θεωρείται αναγκαία η κατασκευή νέων μονάδων άνθρακα ώστε να διασφαλίζεται σταθερή παροχή ηλεκτρισμού.
Η Κίνα βλέπει τον άνθρακα ως «δίχτυ ασφαλείας»
Η Κίνα παραμένει ο μεγαλύτερος εκπομπός διοξειδίου του άνθρακα παγκοσμίως, ενώ η Ινδία βρίσκεται στην τρίτη θέση πίσω από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Παρότι το Πεκίνο επενδύει μαζικά στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, συνεχίζει να αντιμετωπίζει τον άνθρακα ως μια αξιόπιστη εφεδρική λύση απέναντι στις διακυμάνσεις παραγωγής από αιολικά και φωτοβολταϊκά συστήματα.
Η στάση αυτή ενισχύθηκε ιδιαίτερα μετά τις ενεργειακές ελλείψεις που αντιμετώπισε η χώρα τα προηγούμενα χρόνια, όταν η παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές δεν επαρκούσε για να καλύψει την αυξημένη ζήτηση.
Στην Ινδία, η εξάρτηση από τον άνθρακα παραμένει ακόμη μεγαλύτερη, καθώς η χώρα προσπαθεί να καλύψει τη ραγδαία αυξανόμενη κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας ενός τεράστιου πληθυσμού και μιας οικονομίας που συνεχίζει να αναπτύσσεται ταχύτατα.
Αν και πλέον περίπου το 50% της εγκατεστημένης παραγωγικής δυναμικότητας της χώρας προέρχεται από πηγές που δεν σχετίζονται με ορυκτά καύσιμα, σχεδόν τα τρία τέταρτα της ηλεκτροπαραγωγής εξακολουθούν να βασίζονται στον άνθρακα, κυρίως λόγω ελλείψεων στις υποδομές μεταφοράς και αποθήκευσης ενέργειας.
Οι ΗΠΑ η μόνη μεγάλη οικονομία με ισχυρή αύξηση χρήσης άνθρακα
Η πιο εντυπωσιακή μεταβολή καταγράφηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες αποτέλεσαν τη μοναδική μεγάλη οικονομία που αύξησε αισθητά την κατανάλωση άνθρακα.
Σύμφωνα με την έκθεση, η ηλεκτροπαραγωγή από άνθρακα στις ΗΠΑ αυξήθηκε κατά περισσότερες από 80 τεραβατώρες μέσα σε μόλις έναν χρόνο — επίπεδο που καμία άλλη χώρα δεν πλησίασε.
Η Κριστίν Σίρερ συνέδεσε την εξέλιξη αυτή άμεσα με την ενεργειακή πολιτική της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ, η οποία συνεχίζει να στηρίζει ενεργά τη χρήση άνθρακα.
Όπως τόνισε, η αύξηση δεν ήταν απλώς αποτέλεσμα υψηλότερης ζήτησης ηλεκτρισμού, αλλά αντανάκλαση μιας πολιτικής που ευνόησε συστηματικά την καύση άνθρακα και επιβράδυνε τον παροπλισμό παλαιών μονάδων.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι διαδικασίες κλεισίματος μονάδων άνθρακα επιβραδύνθηκαν αισθητά το 2025. Σύμφωνα με το GEM, σχεδόν το 70% των μονάδων που επρόκειτο να αποσυρθούν τελικά συνέχισαν να λειτουργούν.
Στην Ευρώπη, η καθυστέρηση αυτή συνδέεται κυρίως με την ενεργειακή κρίση του 2022-2023 μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η οποία ανάγκασε πολλές χώρες να διατηρήσουν ή να επαναφέρουν μονάδες άνθρακα για λόγους ενεργειακής ασφάλειας.
Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή επαναφέρει τον άνθρακα
Η νέα ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν ενίσχυσε ακόμη περισσότερο αυτή την τάση.
Αρκετές χώρες επέστρεψαν προσωρινά στον άνθρακα, είτε επαναφέροντας παροπλισμένες μονάδες είτε αναβάλλοντας προγραμματισμένα κλεισίματα εργοστασίων.
Στην Κίνα, η ηλεκτροπαραγωγή από άνθρακα αυξήθηκε έντονα τους πρώτους μήνες της χρονιάς λόγω χαμηλότερων επιδόσεων από την αιολική και την πυρηνική ενέργεια.
Ο συνιδρυτής του Centre for Research on Energy and Clean Air, Λάουρι Μιλιβίρτα, σημείωσε πάντως ότι πέρα από τα προβλήματα στις ανανεώσιμες πηγές, σημαντικό ρόλο παίζει και η «ευνοιοκρατία» υπέρ του άνθρακα, καθώς πολλές κυβερνήσεις και βιομηχανικά συμφέροντα συνεχίζουν να στηρίζουν τον συγκεκριμένο τομέα.
Όπως υπογράμμισε, παρότι τα στοιχεία του Μαΐου δείχνουν πιθανή νέα υποχώρηση της κινεζικής παραγωγής ηλεκτρισμού από άνθρακα, το πρόβλημα της υπερπροσφοράς και της βαθιά ριζωμένης στήριξης προς τον κλάδο παραμένει.
Παρά τις αντιφάσεις αυτές, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας συνεχίζουν να κερδίζουν έδαφος παγκοσμίως. Από τις αρχές του έτους, η παραγωγή ηλεκτρισμού από αιολική και ηλιακή ενέργεια αυξήθηκε κατά 10%, όταν η παραγωγή από άνθρακα αυξήθηκε μόλις κατά 0,3%.
Σύμφωνα με το GEM, οι καθαρές μορφές ενέργειας καλύπτουν πλέον το μεγαλύτερο μέρος της νέας παγκόσμιας ζήτησης ηλεκτρισμού, ενώ ο άνθρακας εμφανίζει πλέον ελάχιστα περιθώρια πραγματικής ανάπτυξης.
Διαβάστε ακόμη
ΔΝΤ: Ζητά δημόσια πλατφόρμα για τις τιτλοποιήσεις του Ηρακλή
Robeson Reeves: Μοναδική ευκαιρία για την Bally’s Intralot η διεκδίκηση της Evoke
Η νέα γενιά των μικρών κρουαζιερόπλοιων
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.