Ένας νέος, λιγότερο προφανής κίνδυνος προστίθεται στην ήδη εύθραυστη παγκόσμια ενεργειακή εξίσωση: η έλλειψη νερού. Σε μια περίοδο κατά την οποία οι αγορές παραμένουν αντιμέτωπες με υψηλές τιμές φυσικού αερίου, γεωπολιτικές αναταράξεις και αυξημένη ζήτηση ηλεκτρισμού, η ξηρασία και τα ακραία καιρικά φαινόμενα αρχίζουν να περιορίζουν όχι μόνο την κατανάλωση, αλλά και την ίδια τη δυνατότητα παραγωγής και μεταφοράς ενέργειας.
Η εικόνα στη Ρουμανία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Μέσα στον Αύγουστο δαπανήθηκαν περισσότερα από 2 εκατ. ευρώ σε μια έκτακτη επιχείρηση στον Δούναβη, με ανατινάξεις βράχων, εκβάθυνση της κοίτης και βύθιση φορτηγίδων γεμάτων πέτρες, ώστε μεγαλύτερος όγκος νερού να διοχετευθεί προς τον πυρηνικό σταθμό της Cernavoda.
Οι παρεμβάσεις, όμως, δεν κατάφεραν να αποτρέψουν το πρόβλημα. Στις 13 Αυγούστου ξεκίνησε η ελεγχόμενη διακοπή λειτουργίας και του δεύτερου αντιδραστήρα, καθώς η στάθμη του ποταμού είχε υποχωρήσει τόσο ώστε να μην εξασφαλίζεται πλέον η ασφαλής ψύξη του. Ο πρώτος αντιδραστήρας βρισκόταν ήδη εκτός λειτουργίας από τα τέλη Ιουλίου.
Για πρώτη φορά από το 2003, ολόκληρη η Cernavoda τέθηκε εκτός δικτύου. Πρόκειται για σταθμό ο οποίος, όταν βρίσκεται σε πλήρη λειτουργία, καλύπτει περίπου το 20% της ηλεκτροπαραγωγής της Ρουμανίας.
Η απώλεια αυτής της παραγωγής δημιούργησε άμεση πίεση στο σύστημα. Η κυβέρνηση ζήτησε από μεγάλους βιομηχανικούς καταναλωτές περιορισμό της ζήτησης, ενώ τα εργοστάσια των Dacia και Ford σταμάτησαν προσωρινά την παραγωγή τους μέσα στον Αύγουστο. Η μείωση της κατανάλωσης υπολογίστηκε περίπου στα 200 MW, αν και στην περίπτωση της Ford η διακοπή συνέπεσε και με προγραμματισμένες εργασίες συντήρησης.
Το νερό ως νέος ενεργειακός κίνδυνος
Το επεισόδιο στον Δούναβη δεν συνδέεται άμεσα με το El Niño, καθώς η ευρωπαϊκή ξηρασία έχει διαφορετικούς κλιματικούς μηχανισμούς. Αποκαλύπτει, ωστόσο, ένα όλο και πιο κρίσιμο πρόβλημα για τα ενεργειακά συστήματα: την εξάρτηση σημαντικού μέρους της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από επαρκείς ποσότητες νερού.
Η πυρηνική ενέργεια χρειάζεται νερό για την ψύξη των εγκαταστάσεων, τα υδροηλεκτρικά εργοστάσια εξαρτώνται άμεσα από τα αποθέματα ταμιευτήρων και ποταμών, ενώ ακόμη και η λειτουργία ορισμένων θερμικών μονάδων μπορεί να επηρεαστεί σε συνθήκες παρατεταμένης ξηρασίας.
Σε αυτό το ήδη δύσκολο περιβάλλον έρχεται να προστεθεί ένα εξαιρετικά ισχυρό El Niño, το οποίο αναμένεται να ενισχυθεί κατά την περίοδο Αυγούστου-Οκτωβρίου. Οι αποκλίσεις στη θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας σε βασικές περιοχές του κεντρικού και ανατολικού Ισημερινού Ειρηνικού εκτιμάται ότι μπορούν να ξεπεράσουν τους 2,9 βαθμούς Κελσίου.
Παράλληλα, η θετική φάση του Indian Ocean Dipole μπορεί να προκαλέσει πρόσθετες μεταβολές στις βροχοπτώσεις γύρω από τον Ινδικό Ωκεανό, αυξάνοντας την αβεβαιότητα για πολλές ενεργειακές αγορές.
Ο όρος «super El Niño» χρησιμοποιείται όλο και συχνότερα για να περιγράψει την ένταση του φαινομένου, χωρίς να αποτελεί επίσημο μετεωρολογικό χαρακτηρισμό. Οι ενδείξεις, πάντως, παραπέμπουν σε ένα επεισόδιο ικανό να μεταβάλει σημαντικά θερμοκρασίες, βροχοπτώσεις και ανέμους σε μεγάλες περιοχές του πλανήτη.
Η Ευρώπη εξακολουθεί να χρειάζεται περισσότερο LNG
Για την Ευρώπη, η εικόνα είναι πιο σύνθετη από την απλή υπόθεση ότι ένα ισχυρό El Niño μπορεί να φέρει ηπιότερο χειμώνα και επομένως χαμηλότερη κατανάλωση φυσικού αερίου.
Για να επιστρέψει η ευρωπαϊκή ζήτηση LNG περίπου στα επίπεδα της προηγούμενης χρονιάς, οι θερμοκρασίες του χειμώνα θα έπρεπε να είναι τουλάχιστον 2 βαθμούς Κελσίου υψηλότερες από τον ιστορικό μέσο όρο. Πρόκειται για ιδιαίτερα σπάνια συνθήκη, η οποία έχει καταγραφεί μόλις δύο φορές μέσα σε 25 χρόνια.
Στο βασικό σενάριο, οι ευρωπαϊκές αποθήκες φυσικού αερίου εκτιμάται ότι θα βρίσκονται περίπου στο 76% την 1η Νοεμβρίου. Με δεδομένα τα χαμηλότερα αποθέματα και τις μειωμένες ενεργειακές ροές που συνδέονται με τις αναταράξεις στη Μέση Ανατολή, η Ευρώπη θα μπορούσε να χρειαστεί περίπου 15 εκατ. επιπλέον τόνους LNG σε ετήσια βάση έως τον Ιούνιο του 2027.
Ακόμη και ένας σχετικά ήπιος χειμώνας, με θερμοκρασίες περίπου έναν βαθμό πάνω από τον μέσο όρο, δεν θα εξαφάνιζε την ανάγκη για πρόσθετες εισαγωγές. Σε αυτή την περίπτωση, η επιπλέον ζήτηση υπολογίζεται σε τουλάχιστον 7 εκατ. τόνους LNG.
Το El Niño μπορεί επομένως να περιορίσει μέρος της ζήτησης για θέρμανση, αλλά δύσκολα αρκεί ώστε να εξουδετερώσει τις πιέσεις που δημιουργούν τα χαμηλότερα αποθέματα και η αυξημένη αβεβαιότητα στις προμήθειες.
Η μεγαλύτερη απειλή στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας
Η σοβαρότερη επίπτωση του φαινομένου μπορεί να εμφανιστεί στην ίδια την προσφορά ηλεκτρισμού.
Η υδροηλεκτρική παραγωγή βρίσκεται στην πρώτη γραμμή του κινδύνου. Η Κολομβία καλύπτει έως και το 70% της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από υδροηλεκτρικές μονάδες. Κατά το ισχυρό El Niño του 2015-2016, τα αποθέματα νερού στους ταμιευτήρες μειώθηκαν κατά 60% έως 70%.
Ανάλογες πιέσεις έχουν εμφανιστεί και σε άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής, όπως το Εκουαδόρ, όπου η ξηρασία έχει οδηγήσει κατά το παρελθόν ακόμη και σε περιορισμούς ηλεκτροδότησης.
Συνολικά, περίπου το ήμισυ της ηλεκτρικής ενέργειας στη Λατινική Αμερική παράγεται από υδροηλεκτρικές εγκαταστάσεις. Αυτό καθιστά την περιοχή ιδιαίτερα ευάλωτη σε παρατεταμένη μείωση των βροχοπτώσεων.
Ούτε οι υπόλοιπες ΑΠΕ είναι απολύτως προστατευμένες. Σε ορισμένες περιοχές, οι αλλαγές στη νέφωση που συνοδεύουν ένα ισχυρό El Niño μπορούν να μειώσουν την ηλιακή ακτινοβολία και επομένως την παραγωγή φωτοβολταϊκών, ενώ οι μεταβολές στα μοτίβα των ανέμων μπορούν να επιβαρύνουν και την αιολική παραγωγή.
Ινδία: Περισσότερη ζήτηση, λιγότερες ΑΠΕ
Ιδιαίτερα ευάλωτη εμφανίζεται η Ινδία, όπου οι πιέσεις μπορούν να εκδηλωθούν ταυτόχρονα στην προσφορά και στη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας.
Οι ασθενέστεροι άνεμοι και οι μειωμένες βροχοπτώσεις μπορούν να περιορίσουν την παραγωγή από αιολικά και υδροηλεκτρικά έργα, την ώρα που οι υψηλότερες θερμοκρασίες οδηγούν σε εκρηκτική αύξηση της χρήσης κλιματιστικών.
Μόνο η πρόσθετη ζήτηση για ψύξη θα μπορούσε να φθάσει περίπου τις 10 TWh. Σε συνδυασμό με τις απώλειες από τις ανανεώσιμες πηγές, το συνολικό κενό παραγωγής μπορεί να προσεγγίσει τις 18 TWh.
Στο δυσμενέστερο σενάριο, η επιπλέον παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ορυκτά καύσιμα θα μπορούσε να φθάσει περίπου τις 24 TWh. Ο βασικός υποψήφιος για να καλύψει αυτή την ανάγκη είναι ο άνθρακας.
Έτσι, ένα κλιματικό φαινόμενο που περιορίζει την παραγωγή καθαρής ενέργειας μπορεί να οδηγήσει βραχυπρόθεσμα σε αυξημένη κατανάλωση άνθρακα και φυσικού αερίου, ενισχύοντας παράλληλα τη ζήτηση στις διεθνείς αγορές καυσίμων.
Πίεση και στις ενεργειακές μεταφορές
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στην παραγωγή. Η έλλειψη νερού μπορεί να επηρεάσει και κρίσιμες οδούς μεταφοράς ενεργειακών φορτίων.
Στη Διώρυγα του Παναμά, η μείωση των αποθεμάτων στη λίμνη Gatun έχει οδηγήσει σε νέους περιορισμούς για το επιτρεπόμενο βύθισμα των πλοίων. Από τις 26 Αυγούστου το όριο στις διώρυγες Neopanamax μειώνεται στα 48 πόδια και από τις 3 Σεπτεμβρίου στα 47,5 πόδια, μετά από διαδοχικές προσαρμογές μέσα στη χρονιά.
Οι περιορισμοί αφορούν όχι μόνο containerships αλλά και πλοία μεταφοράς LNG και LPG. Εάν η κατάσταση επιδεινωθεί, τα πλοία μπορεί να χρειαστεί είτε να μειώσουν τα φορτία τους είτε να επιλέξουν μεγαλύτερες διαδρομές.
Και στις δύο περιπτώσεις, το αποτέλεσμα είναι υψηλότερο κόστος μεταφοράς και μεγαλύτεροι χρόνοι παράδοσης, δύο παράγοντες που μπορούν να περάσουν γρήγορα στις διεθνείς τιμές φυσικού αερίου και άλλων καυσίμων.
Η εξαίρεση του Κόλπου του Μεξικού
Υπάρχει πάντως και μία εξέλιξη που λειτουργεί αντίστροφα. Ένα ισχυρό El Niño συνήθως περιορίζει τη δημιουργία τροπικών κυκλώνων στον Ατλαντικό.
Η πιθανότητα περιόδου τυφώνων με δραστηριότητα χαμηλότερη από τα κανονικά επίπεδα έχει αυξηθεί στο 75%, με εκτιμήσεις για επτά έως 13 τροπικές καταιγίδες, δύο έως έξι τυφώνες και έως δύο μεγάλους τυφώνες.
Για την αμερικανική ενεργειακή βιομηχανία αυτό σημαίνει θεωρητικά μικρότερο κίνδυνο διακοπών σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και τερματικούς σταθμούς LNG στον Κόλπο του Μεξικού.
Η θετική αυτή επίδραση, όμως, δεν αρκεί για να εξουδετερώσει τη συνολική αβεβαιότητα.
Η ενεργειακή αγορά βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα πολύ πιο σύνθετο σκηνικό: πιθανή μείωση της υδροηλεκτρικής και αιολικής παραγωγής, αύξηση της κατανάλωσης λόγω υψηλών θερμοκρασιών, μεγαλύτερη ανάγκη για ορυκτά καύσιμα και προβλήματα στις θαλάσσιες μεταφορές.
Η περίπτωση της Cernavoda αποτελεί χαρακτηριστική προειδοποίηση για το πόσο γρήγορα η λειψυδρία μπορεί να μετατραπεί σε πρόβλημα ενεργειακής επάρκειας. Η μεγάλη αλλαγή για τις αγορές είναι ότι ο καιρός δεν καθορίζει πλέον μόνο πόση ενέργεια χρειάζεται μια οικονομία. Μπορεί ταυτόχρονα να περιορίσει πόση ενέργεια μπορεί να παραχθεί, να μεταφερθεί και τελικά να φθάσει στους καταναλωτές.
Αυτός ο διπλός κίνδυνος είναι που καθιστά το επόμενο διάστημα ιδιαίτερα κρίσιμο: περισσότερη ζήτηση σε ορισμένες περιοχές, μικρότερη παραγωγή σε άλλες και αυξημένοι περιορισμοί στην εφοδιαστική αλυσίδα μπορούν να λειτουργήσουν ταυτόχρονα, διατηρώντας ρεύμα, φυσικό αέριο, LNG και καύσιμα υπό συνεχή ανοδική πίεση.
Διαβάστε ακόμη
Αποτελέσματα Nvidia: Το στοίχημα των «ταύρων» της AI – Πού ποντάρουν οι traders
ΕΚΤ: Σήμα Σνάμπελ για νέες αυξήσεις επιτοκίων – Στο 2,5% «βλέπουν» οι αγορές το επιτόκιο καταθέσεων
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ