Ηλεκτρική Ενέργεια: Τι αλλάζει στην πράξη για πολίτες, επιχειρήσεις και τοπικές κοινωνίες με το νέο νομοσχέδιο

Σημαντικές αλλαγές στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος, στις σχέσεις καταναλωτών και παρόχων, στις επενδύσεις ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και στη λειτουργία των ηλεκτρικών δικτύων φέρνει το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η συζήτηση του οποίου ξεκίνησε σήμερα Τρίτη 3 Νοεμβρίου στη Διαρκή Επιτροπή Παραγωγής και Εμπορίου της Βουλής.

Στο επίκεντρο των ρυθμίσεων βρίσκονται η ελάφρυνση του ενεργειακού κόστους για τα νοικοκυριά, η ενίσχυση της διαφάνειας στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και η διευκόλυνση επενδύσεων, με ιδιαίτερη έμφαση στις νησιωτικές περιοχές.

Παράλληλα, το νομοσχέδιο περιλαμβάνει παρεμβάσεις για την αποθήκευση ενέργειας, την ανάπτυξη των data centers, τη χωροταξία και την περιβαλλοντική προστασία, ενώ επιχειρεί να δώσει λύσεις σε εκκρεμότητες που αφορούν συγκεκριμένες τοπικές κοινωνίες.

Μεταξύ των σημαντικότερων προβλέψεων ξεχωρίζουν η μείωση των χρεώσεων Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας, η υποχρεωτική διάθεση σταθερών τιμολογίων από μεγάλους παρόχους και η δυνατότητα ενεργειακού διαμοιρασμού μεταξύ νοικοκυριών, επιχειρήσεων και δημόσιων φορέων.

Το σχέδιο νόμου ενσωματώνει στην ελληνική νομοθεσία την ευρωπαϊκή Οδηγία 2024/1711 για τη βελτίωση του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, με στόχο την ενίσχυση της προστασίας των καταναλωτών απέναντι στις διακυμάνσεις των τιμών.

Οι 20 αλλαγές που προβλέπει το νομοσχέδιο

1. Μείωση 50% στις χρεώσεις ΥΚΩ για τα νοικοκυριά

Μειώνεται κατά 50% η μοναδιαία χρέωση Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας (ΥΚΩ) για την πρώτη κλίμακα οικιακής κατανάλωσης ηλεκτρικού ρεύματος.

Η παρέμβαση συνδέεται με τη σταδιακή ηλεκτρική διασύνδεση των νησιών με το ηπειρωτικό σύστημα, η οποία περιορίζει το κόστος ηλεκτροδότησής τους και δημιουργεί περιθώρια ελάφρυνσης των καταναλωτών.

2. Επενδυτικό πρόγραμμα 2,3 δισ. ευρώ για τα νησιά

Ενεργοποιείται το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νησιών, μέσω του οποίου προβλέπεται η χρηματοδότηση επενδύσεων συνολικού ύψους 2,3 δισ. ευρώ.

Οι πόροι θα κατευθυνθούν σε έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, συστήματα αποθήκευσης, ηλεκτρικές διασυνδέσεις, αναβάθμιση δικτύων, υποδομές φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων και φράγματα.

Βασική επιδίωξη είναι η μείωση της εξάρτησης των νησιών από το πετρέλαιο και η ενίσχυση της ενεργειακής τους αυτονομίας.

3. Υποχρεωτικά σταθερά τιμολόγια τουλάχιστον 12 μηνών

Νέες υποχρεώσεις θεσπίζονται για τους μεγάλους προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας, οι οποίοι θα πρέπει να διαθέτουν συμβόλαια σταθερής τιμής διάρκειας τουλάχιστον ενός έτους.

Κατά τη διάρκεια των συγκεκριμένων συμβάσεων δεν θα επιτρέπεται η μονομερής τροποποίηση των τιμών ή των συμβατικών όρων από τον πάροχο.

Η ρύθμιση αποσκοπεί στην ενίσχυση της προβλεψιμότητας των λογαριασμών και στον περιορισμό της έκθεσης των καταναλωτών στις απότομες ανατιμήσεις.

4. Μεγαλύτερη προστασία από διακοπές ηλεκτροδότησης

Ενισχύονται τα δικαιώματα των καταναλωτών σε περιπτώσεις διαφορών με τις εταιρείες προμήθειας.

Συγκεκριμένα, προβλέπεται αυτόματη προστασία από τη διακοπή ηλεκτροδότησης κατά τη διαδικασία επίλυσης διαφορών, χωρίς να απαιτείται η προσφυγή στη δικαστική διαδικασία που προβλέπεται σήμερα.

Η προστασία θα ισχύει για έως δύο καταγγελίες, διάρκειας έως 90 ημερών η καθεμία.

Επιπλέον, η μέγιστη διάρκεια παραμονής στον Προμηθευτή Τελευταίου Καταφυγίου αυξάνεται από τρεις σε έξι μήνες, ενώ ενδυναμώνονται οι αρμοδιότητες της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ).

5. Υποχρεωτικά μέτρα διαχείρισης κινδύνου για τους παρόχους

Οι εταιρείες προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας θα υποχρεούνται να διαθέτουν μηχανισμούς αντιστάθμισης κινδύνου, προκειμένου να περιορίζεται η έκθεσή τους στις έντονες διακυμάνσεις των τιμών της χονδρεμπορικής αγοράς.

Παράλληλα, θα υποβάλλονται σε δοκιμές αντοχής, ώστε να αξιολογείται η δυνατότητά τους να ανταποκριθούν σε περιόδους αυξημένης αστάθειας.

6. Διαμοιρασμός πράσινης ενέργειας μεταξύ καταναλωτών

Νοικοκυριά, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και δημόσιοι φορείς θα μπορούν να μοιράζονται ηλεκτρική ενέργεια που παράγουν από ανανεώσιμες πηγές.

Η νέα δυνατότητα ενισχύει τη συμμετοχή των καταναλωτών στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και διευρύνει τις επιλογές αξιοποίησης της αυτοπαραγωγής.

7. Περισσότερη διαφάνεια για τις διαθέσιμες συνδέσεις στο δίκτυο

ΑΔΜΗΕ και ΔΕΔΔΗΕ θα υποχρεούνται να δημοσιοποιούν ανά τρίμηνο στοιχεία για τη διαθέσιμη δυνατότητα νέων συνδέσεων στα ηλεκτρικά δίκτυα.

Παράλληλα, οι σχετικές αιτήσεις θα υποβάλλονται και θα διεκπεραιώνονται αποκλειστικά ψηφιακά.

Στόχος είναι η καλύτερη πληροφόρηση των επενδυτών και η επιτάχυνση των διαδικασιών σύνδεσης.

8. Ευέλικτες συνδέσεις για να προχωρούν οι επενδύσεις

Σε περιοχές όπου τα ηλεκτρικά δίκτυα εμφανίζουν περιορισμένη διαθέσιμη ισχύ, εισάγεται η δυνατότητα ευέλικτων συνδέσεων.

Η ρύθμιση επιτρέπει την προώθηση ώριμων επενδυτικών σχεδίων, χωρίς να απαιτείται σε κάθε περίπτωση η προηγούμενη ολοκλήρωση όλων των έργων αναβάθμισης του δικτύου.

9. Απαλλαγές από τέλη για ενεργειακά έργα των δήμων

Διευκολύνονται οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης που επιθυμούν να αναπτύξουν έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Οι δήμοι απαλλάσσονται από τέλη υποβολής αιτήσεων προς τη ΡΑΑΕΥ και τους Διαχειριστές, καθώς και από το Τέλος Δέσμευσης Χώρου.

Προβλέπονται επίσης παρατάσεις προθεσμιών για την υλοποίηση των σχετικών έργων.

10. Νέα δυνατότητα υποβολής δηλώσεων για επαγγελματίες αγρότες

Επαναφέρεται η δυνατότητα υποβολής της απαιτούμενης δήλωσης για το 2025 από επαγγελματίες αγρότες που διαθέτουν έργα ΑΠΕ.

Με τη ρύθμιση επιδιώκεται να διασφαλιστεί ότι οι δικαιούχοι θα εξακολουθήσουν να λαμβάνουν την αυξημένη αποζημίωση για την παραγόμενη ενέργεια.

11. Προστασία μικρών φωτοβολταϊκών από αρνητικές τιμές

Για οικιακά φωτοβολταϊκά συστήματα ισχύος έως 10,8 kW, προβλέπεται ότι η αποζημίωση για την πλεονάζουσα ενέργεια δεν θα λαμβάνει αρνητική τιμή όταν οι τιμές στη χονδρεμπορική αγορά υποχωρούν κάτω από το μηδέν.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η τιμή αποζημίωσης θα υπολογίζεται ως μηδενική.

12. Νέες υποχρεώσεις για τα data centers

Αυστηρότερο πλαίσιο θεσπίζεται για τα κέντρα δεδομένων (data centers), με συγκεκριμένες ενεργειακές και οικονομικές υποχρεώσεις.

Μεταξύ άλλων, προβλέπονται:

• Κάλυψη του κόστους σύνδεσης με το ηλεκτρικό δίκτυο.

• Ετήσια κάλυψη τουλάχιστον 60% της κατανάλωσης από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

• Εγγυητική επιστολή 200.000 ευρώ ανά MW.

• Δημιουργία ειδικού Μητρώου στη ΡΑΑΕΥ.

• Ετήσιο ανταποδοτικό όφελος 15.000 ευρώ ανά MW για δήμους και τοπικούς καταναλωτές.

Η παρέμβαση αποσκοπεί στη διασφάλιση ότι η ανάπτυξη ενεργοβόρων ψηφιακών υποδομών θα συνοδεύεται από συγκεκριμένες υποχρεώσεις προς το ενεργειακό σύστημα και τις τοπικές κοινωνίες.

13. Αυστηρότεροι έλεγχοι στα ιδιωτικά δίκτυα ΑΠΕ

Καθιερώνονται ετήσιες τεχνικές εκθέσεις και έλεγχοι από τον ΔΕΔΔΗΕ για τα ιδιωτικά ηλεκτρικά δίκτυα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Παράλληλα, προβλέπονται κυρώσεις σε περιπτώσεις παραβάσεων.

Η εναέρια όδευση των δικτύων θα επιτρέπεται μόνο όταν τεκμηριώνεται τεχνική αδυναμία υπόγειας εγκατάστασης.

14. Επιτάχυνση επενδύσεων στην αποθήκευση ενέργειας

Απλοποιούνται οι διαδικασίες ανάπτυξης σταθμών αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ προωθείται η ολοκλήρωση της αξιολόγησης επενδυτικών αιτημάτων συνολικής ισχύος 7.771,78 MW.

Η επέκταση των αποθηκευτικών υποδομών θεωρείται κρίσιμη για την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση της παραγωγής από ΑΠΕ και τον περιορισμό των περικοπών πράσινης ενέργειας.

15. Μετεγκατάσταση 324 κατοίκων στη Μεταμόρφωση Παλαμά

Δρομολογείται η μετεγκατάσταση των 324 μόνιμων κατοίκων του οικισμού Μεταμόρφωσης Παλαμά σε κατάλληλη γειτονική περιοχή, νότια του Παλαμά.

Η παρέμβαση συνδέεται με την ανάγκη προστασίας του πληθυσμού από τα επαναλαμβανόμενα πλημμυρικά φαινόμενα.

16. Ενιαίο καθεστώς προστασίας για τον Θερμαϊκό Κόλπο

Ο θαλάσσιος χώρος που βρίσκεται ανάμεσα στις προστατευόμενες περιοχές Natura 2000 εντάσσεται στην αρμοδιότητα του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ).

Με τον τρόπο αυτό, ο Θερμαϊκός Κόλπος αντιμετωπίζεται ως ενιαίο οικολογικό σύνολο, με στόχο την αποτελεσματικότερη πρόληψη και αντιμετώπιση της ρύπανσης.

17. Νέα Μονάδα Φροντίδας Ηλικιωμένων στην Τανάγρα

Προβλέπεται ο καθορισμός ειδικού χώρου στη θέση «Νταμάρι» Δηλεσίου, στην Τανάγρα, για την κατασκευή σύγχρονης Μονάδας Φροντίδας Ηλικιωμένων.

Το έργο εντάσσεται στο πλαίσιο των κοινωφελών δραστηριοτήτων της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών.

18. Ρύθμιση για τις 168 καλύβες στο Δέλτα του Έβρου

Παρατείνεται η αναστολή επιβολής κυρώσεων για τις 168 καλύβες ψαράδων και κυνηγών στο Δέλτα του Έβρου, μέχρι την έκδοση του σχετικού Προεδρικού Διατάγματος για τις περιοχές Natura.

Η νέα πρόβλεψη αντικαθιστά την πρακτική των διαδοχικών ετήσιων παρατάσεων, παρέχοντας ένα μεταβατικό πλαίσιο έως την ολοκλήρωση της θεσμικής διαδικασίας.

19. Αναβάθμιση του γηπέδου «Γ. Καραϊσκάκης»

Ειδικές ρυθμίσεις προβλέπονται για την αναβάθμιση του γηπέδου «Γ. Καραϊσκάκης», με στόχο την προσαρμογή του στις σύγχρονες διεθνείς προδιαγραφές.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις, περιλαμβάνονται η δυνατότητα αύξησης της χωρητικότητας από περίπου 33.500 σε 52.000 θέσεις, η δημιουργία 1.800 θέσεων στάθμευσης και η μείωση του συντελεστή δόμησης.

Παράλληλα, διασφαλίζεται ότι τουλάχιστον το 65% των χρήσεων θα παραμένει αμιγώς αθλητικό, ενώ προβλέπεται παραχώρηση της διαχείρισης για 49 χρόνια.

20. Τεχνικές διορθώσεις στον Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας

Το νομοσχέδιο περιλαμβάνει διορθώσεις στον Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας «Νικόλαος Ταγαράς».

Διευκρινίζεται ότι οι παρεμβάσεις περιορίζονται στην αποκατάσταση τυπογραφικών σφαλμάτων και στην ορθή αρίθμηση άρθρων, χωρίς να εισάγονται νέες ουσιαστικές πολεοδομικές ρυθμίσεις.

Παπασταύρου: Αυστηρότεροι κανόνες στην αγορά και στήριξη απέναντι στην ενεργειακή κρίση

Κατά την παρουσίαση του νομοσχεδίου στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία των καταναλωτών και στην ανάγκη αντιμετώπισης των επιπτώσεων της διεθνούς ενεργειακής κρίσης.

Όπως ανέφερε, «με το νομοσχέδιο ενισχύουμε την προστασία του καταναλωτή στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, βάζουμε αυστηρότερους κανόνες και εξασφαλίζουμε μεγαλύτερη διαφάνεια στην αγορά, αξιοποιούμε καλύτερα τα ηλεκτρικά δίκτυα και ενεργοποιούμε σημαντικές επενδύσεις, ιδιαίτερα στα νησιά, ενώ επιλύουμε σειρά εκκρεμοτήτων πολλών ετών, χωροταξικών-πολεοδομικών, περιβαλλοντικών, κοινωνικών».

Ο υπουργός επισήμανε ότι η διεθνής ενεργειακή κρίση έχει προκαλέσει σημαντικές αυξήσεις στις τιμές του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και του ηλεκτρικού ρεύματος, επιβαρύνοντας ταυτόχρονα νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

«Για την αντιμετώπιση των συνεπειών αυτής της κρίσης, ώστε κανείς να μη μείνει πίσω, απαιτούνται άμεσα τόσο εθνικές όσο και ευρωπαϊκές παρεμβάσεις», υπογράμμισε.

Στο πλαίσιο αυτό, υπενθύμισε ότι η Ελλάδα είχε θέσει ήδη από τον περασμένο Μάρτιο, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, την ανάγκη συντονισμένης δράσης για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην ειδική ρήτρα διαφυγής για την ενέργεια, σημειώνοντας ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε την εξαίρεση συγκεκριμένων ελληνικών ενεργειακών δαπανών, ύψους 1 δισ. ευρώ, από το όριο αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών έως το 2028.

Όπως τόνισε, «ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει ήδη πετύχει τη ρήτρα διαφυγής για την ενέργεια», προσθέτοντας ότι η Ελλάδα είναι, τουλάχιστον μέχρι στιγμής, η μοναδική χώρα που έχει εξασφαλίσει τη συγκεκριμένη έγκριση.

Ο κ. Παπασταύρου σημείωσε επίσης ότι η ελληνική πλευρά έχει ζητήσει μεγαλύτερη ευελιξία, ώστε να καταστεί δυνατή η λήψη πρόσθετων μέτρων στήριξης της κοινωνίας.

Αναφερόμενος στις κυβερνητικές παρεμβάσεις, έκανε λόγο για μέτρα αντιμετώπισης της κρίσης ύψους περίπου 1,3 δισ. ευρώ, επισημαίνοντας ότι 897 εκατ. ευρώ αφορούν έκτακτες παρεμβάσεις για το ενεργειακό κόστος και 541 εκατ. ευρώ τη μόνιμη αύξηση της ενίσχυσης των συνταξιούχων και τη διεύρυνση της επιστροφής ενοικίου.

Παράλληλα, επικαλέστηκε πρόσφατα στοιχεία της Eurostat, σύμφωνα με τα οποία οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα βρίσκονται 15% χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

«Είμαστε η 12η χώρα με τη χαμηλότερη τιμή από τις 27. Με όρους αγοραστικής δύναμης, είμαστε λίγο πάνω από τον μέσο όρο. Σε όλη την Ευρώπη οι τιμές της ενέργειας έχουν αυξηθεί κατακόρυφα», ανέφερε.

Ο υπουργός υποστήριξε ακόμη ότι τα σταθερά, μπλε τιμολόγια ηλεκτρικού ρεύματος αποτελούν σημαντικό μέσο προστασίας των καταναλωτών απέναντι στις ανατιμήσεις, καθώς προσφέρουν μεγαλύτερη προβλεψιμότητα ως προς το ενεργειακό κόστος.

Η κοινοβουλευτική επεξεργασία του νομοσχεδίου θα συνεχιστεί στη Διαρκή Επιτροπή Παραγωγής και Εμπορίου της Βουλής την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου.