Την ανάγκη να βρεθεί νέος τρόπος χρηματοδότησης των υποδομών μετά την ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης ανέδειξε χθες ο διευθύνων σύμβουλος της ΤΕΡΝΑ, Χρήστος Παναγιωτόπουλος, προειδοποιώντας ότι ο επόμενος κύκλος έργων θα βρεθεί αντιμέτωπος με ένα ετήσιο χρηματοδοτικό κενό της τάξης των 6 έως 8 δισ. ευρώ.
Το μήνυμα του επικεφαλής της ΤΕΡΝΑ είναι ότι η χώρα δεν μπορεί να στηρίξει τις αυξανόμενες ανάγκες για νέες υποδομές μόνο στον κρατικό προϋπολογισμό και στους κοινοτικούς πόρους. Η επόμενη ημέρα, όπως υποστήριξε, απαιτεί μεγαλύτερη κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων, με αξιοποίηση των ΣΔΙΤ, των παραχωρήσεων αλλά και επενδύσεων που θα αναλάβουν εξ ολοκλήρου ιδιώτες.
Η επισήμανση αυτή έγινε στο 9ο Συνέδριο Υποδομών και Μεταφορών ITC 2026 και αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η περίοδος 2026-2030 αναμένεται να διατηρήσει υψηλό κατασκευαστικό αντικείμενο, με έργα που αφορούν τον σιδηρόδρομο, την οδοποιία, την ύδρευση, τις τηλεπικοινωνίες και την ενέργεια. Το υπό εκτέλεση και προς υλοποίηση πρόγραμμα υποδομών κινείται σε επίπεδα περίπου 10 δισ. ευρώ, σε μια συγκυρία κατά την οποία ο κλάδος καλείται να εκτελέσει ταυτόχρονα συμβάσεις μεγάλης κλίμακας και υψηλής τεχνικής δυσκολίας.
Ο κ. Παναγιωτόπουλος διαχώρισε τη σημερινή κατάσταση των δημόσιων επενδύσεων από εκείνη των ιδιωτικών. Οι δημόσιες επενδύσεις, όπως ανέφερε, έχουν πλέον προσεγγίσει τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Αντίθετα, οι ιδιωτικές επενδύσεις εξακολουθούν να υπολείπονται κατά περίπου 4 έως 5 ποσοστιαίες μονάδες του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Αυτό ακριβώς το χάσμα, σύμφωνα με την ΤΕΡΝΑ, πρέπει να καλυφθεί αν η χώρα θέλει να αποφύγει ένα νέο κενό στην παραγωγή έργων, μόλις εξαντληθεί η ώθηση του Ταμείου Ανάκαμψης. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να συνεχιστούν οι σημερινές εργολαβίες, αλλά να διαμορφωθεί μια σταθερή δεξαμενή ώριμων και χρηματοδοτημένων έργων για τα επόμενα χρόνια.
Η κυκλικότητα των έργων και η συντήρηση
«Υπάρχει μια κυκλικότητα στην αγορά των δημόσιων έργων. Αυτό δεν είναι λάθος. Αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα που υπάρχει στις οικονομίες και στην ελληνική οικονομία. Πρέπει να είμαστε έτοιμοι για δύσκολες στιγμές και, γι’ αυτό, χρειάζεται πολύ μεγάλη προτεραιοποίηση των έργων. Δεν μπορούμε να κάνουμε τα πάντα ταυτόχρονα», δήλωσε, από την πλευρά του, ο υφυπουργός Υποδομών Νίκος Ταχιάος.
Ο κ. Ταχιάος επισήμανε ότι οι πόροι είναι πεπερασμένοι και ότι δεν μπορούν να κατασκευάζονται έργα απλώς επειδή τα χρειάζονται οι κατασκευαστικές εταιρείες. Αναφερόμενος στο τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης, υποστήριξε ότι δεν ήταν ένα χρηματοδοτικό εργαλείο εστιασμένο στις υποδομές, καθώς χρηματοδότησε ελάχιστα έργα από τεχνικής άποψης, όπως τα έργα αποκατάστασης από τον Daniel, τον Ε65 και τμήματα του ΒΟΑΚ.
Η συντήρηση, όπως είπε, είναι μια ξεχωριστή άσκηση από μόνη της, η οποία απαιτεί πολύ σημαντικούς πόρους. Ανέφερε το παράδειγμα της γέφυρας Σερβίων, όπου το κόστος της αποκατάστασης ανέρχεται στα 47 εκατ. ευρώ. Ο υφυπουργός χαρακτήρισε το ποσό τεράστιο, επισημαίνοντας ότι δείχνει γιατί η προτεραιοποίηση και η συντήρηση των υποδομών είναι κρίσιμες.
Σε άλλο σημείο της τοποθέτησής του σημείωσε ότι σήμερα έχουν συμβασιοποιηθεί σημαντικά έργα. Υπάρχει ο ΒΟΑΚ, που είναι από μόνος του ένα πολύ δύσκολο έργο, και το Καστέλι, ένα έργο που πέρασε από περιπέτειες και πλέον ξεπερνά την εκκρεμότητα με την Παπούρα στο Συμβούλιο της Επικρατείας.
Σε ό,τι αφορά τις πρότυπες προτάσεις, επανέλαβε ότι δεν αποτελούν χρηματοδοτικό εργαλείο. Μπορεί να είναι εργαλείο μερικής ωρίμανσης, σε ένα πρώιμο επίπεδο σύλληψης, αλλά δεν είναι χρηματοδοτικό εργαλείο. Και δεν υπάρχει ωρίμανση χωρίς χρηματοδότηση.
Η πραγματική ωρίμανση, όπως είπε, είναι να έχεις τα χρήματα στο ταμείο και να γνωρίζεις, με βάση τις προβολές σου, ότι μπορείς να ανταποκριθείς στον χρόνο, όταν αποφασίζεις να εκτελέσεις και να συμβασιοποιήσεις ένα έργο. Αυτό είναι το πιο δύσκολο κλειδί της ωρίμανσης.
ΣΔΙΤ, παραχωρήσεις και ιδιωτικά κεφάλαια
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Αναστάσιος Αρανίτης Διευθύνων Σύμβουλος της Αktor Κατασκευές τόνισε ότι οι καθαρά δημόσιοι πόροι δεν θα επαρκούν από μόνοι τους για να καλύψουν τις ανάγκες. Υπάρχουν ώριμα ή υπό ωρίμανση έργα, περιβαλλοντικές υποδομές και παρεμβάσεις διαχείρισης υδάτων, αλλά απαιτείται ένα σταθερό χρηματοδοτικό σχήμα που θα επιτρέψει την υλοποίησή τους.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στις ανάγκες της Αθήνας, όπου η ανάπτυξη νέων πόλων δραστηριότητας δημιουργεί πρόσθετες πιέσεις στις μετακινήσεις. Η δημιουργία ενός νέου αστικού πόλου στο Ελληνικό με 20.000 εργαζομένους καθημερινά απαιτεί έγκαιρο σχεδιασμό για το πώς αυτοί θα μετακινούνται προς και από την εργασία τους. Πρόκειται για έργα που δεν μπορούν να περιμένουν να εκδηλωθεί το πρόβλημα για να σχεδιαστούν.
Η αναζήτηση πόρων στρέφει τον κλάδο σε ένα ευρύτερο μείγμα χρηματοδότησης: Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, ΕΣΠΑ, ευρωπαϊκά εργαλεία όπως το Military Mobility, ιδιωτικά κεφάλαια, ΣΔΙΤ και παραχωρήσεις. Ο κ. Αρανίτης ζήτησε να βρεθεί τρόπος να προχωρούν και οι επεκτάσεις υφιστάμενων συμβάσεων, παραπέμποντας στο επιτυχημένο παράδειγμα του Πάτρα–Πύργος, που εντάχθηκε στην Ολυμπία Οδό.
Ωστόσο, η χρηματοδότηση δεν είναι η μόνη δυσκολία. Ο ίδιος, όπως και τα άλλα στελέχη του τεχνικού κόσμου, ανέδειξε ως μόνιμη απειλή το αυξημένο κόστος των πρώτων υλών και των κατασκευών. Η Πολιτεία, όπως υπογράμμισε, πρέπει να αναζητήσει από κοινού με τον κλάδο λύσεις που δεν θα επιβαρύνουν τον κρατικό προϋπολογισμό, χωρίς όμως να οδηγούν σε έργα που εκτελούνται με ζημία για τον ανάδοχο.
Ένας φορέας στρατηγικής για ώριμα έργα
Για τον Αντώνη Μιτζάλη, εντεταλμένο σύμβουλο του ομίλου AVAX, η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στην αναζήτηση εναλλακτικών πηγών χρηματοδότησης. Βρίσκεται και στην αλλαγή του τρόπου με τον οποίο η χώρα επιλέγει, σχεδιάζει και ωριμάζει τα έργα της. Ο κ. Μιτζάλης πρότεινε τη δημιουργία ενός εθνικού φορέα χάραξης στρατηγικής για έργα και υποδομές, με αποστολή να σχεδιάζει ένα συνεκτικό, μακροχρόνιο πρόγραμμα και να παρακολουθεί την υλοποίησή του. Ένας τέτοιος μηχανισμός θα επέτρεπε στην Πολιτεία να γνωρίζει εγκαίρως ποιες υποδομές χρειάζονται, πόσο κοστίζουν, ποιοι πόροι είναι διαθέσιμοι και ποια προβλήματα πρέπει να λυθούν πριν από την προκήρυξη των διαγωνισμών.
Ελλιπείς μελέτες, απαλλοτριώσεις, αρχαιολογικά ζητήματα και άλλες εκκρεμότητες συνεχίζουν να μεταφέρονται μετά την ανάθεση, αυξάνοντας το κόστος και τον χρόνο ολοκλήρωσης. Αυτό ακριβώς είναι το σημείο στο οποίο, κατά τον κ. Μιτζάλη, πρέπει να παρέμβει ο κεντρικός σχεδιασμός. Παράλληλα επισήμανε ότι, δεδομένων των πεπερασμένων δυνατοτήτων χρηματοδότησης από το κεντρικό κράτος νέων υποδομών, καθίσταται αναγκαία η ιεράρχηση των έργων και η συνετή αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων.
Η πειθαρχία που έφερε το RRF
Ο Ντίνος Μπενρουμπή, αντιπρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της ΜΕΤΚΑ ΑΤΕ, έδωσε μια διαφορετική διάσταση στη συζήτηση για το Ταμείο Ανάκαμψης. Όπως σημείωσε, το Ταμείο δεν «έσωσε» από μόνο του τις υποδομές. Η αξία του ήταν κυρίως η πειθαρχία που επέβαλε τόσο στο Δημόσιο όσο και στους αναδόχους, καθώς και ο τρόπος υλοποίησης των έργων.
Η ΜΕΤΚΑ ΑΤΕ, είπε, τοποθετήθηκε στον κλάδο ακριβώς επειδή διέκρινε αλλαγή του μοντέλου, με την ανάδυση των ΣΔΙΤ. Σήμερα υλοποιούνται κτιριακά έργα ΣΔΙΤ ύψους 1,5 δισ. ευρώ και περιβαλλοντικά έργα άνω του 1 δισ. ευρώ. «Ο κρατικοδίαιτος εργολάβος έχει πεθάνει πλέον», ήταν η χαρακτηριστική του αποστροφή, περιγράφοντας τη μετάβαση σε ένα μοντέλο με μεγαλύτερη συμμετοχή ιδιωτικών κεφαλαίων, πιο σύνθετες συμβάσεις και διαφορετική κατανομή κινδύνων.
Ο κ. Μπενρουμπής περιέγραψε μια αλυσίδα πιθανών χρηματοδοτών, η οποία ξεκινά από τις ίδιες τις κατασκευαστικές εταιρείες και τις μητρικές τους, περνά από τις ελληνικές τράπεζες και φθάνει στη διεθνή αγορά, στους Έλληνες και ξένους θεσμικούς επενδυτές και στους ιδιώτες. «Όλοι μας έχουμε μια εξαιρετική ρευστότητα», ανέφερε, θέλοντας να δείξει ότι οι τεχνικοί όμιλοι διαθέτουν κεφάλαια και δυνατότητα να συμμετάσχουν επενδυτικά στην επόμενη γενιά έργων.
Οι μητρικές, οι τράπεζες και οι θεσμικοί
Στο σχήμα που περιέγραψε, κομβικό ρόλο έχουν οι μητρικές εταιρείες των τεχνικών ομίλων. Όπως είπε, είναι διατεθειμένες να επενδύσουν σε έργα ΣΔΙΤ και παραχωρήσεων, τομείς στους οποίους ο ιδιώτης δεν περιορίζεται στον ρόλο του αναδόχου, αλλά συμμετέχει στη χρηματοδότηση, στην κατασκευή και συχνά στη μακροχρόνια λειτουργία του έργου.
Δεύτερος πυλώνας είναι το τραπεζικό σύστημα. Ο κ. Μπενρουμπής χαρακτήρισε τις ελληνικές τράπεζες επαρκώς κεφαλαιοποιημένες και σημείωσε ότι αναζητούν αξιόπιστους δανειολήπτες και έργα που μπορούν να χρηματοδοτηθούν με non-recourse finance. Πρόκειται για χρηματοδότηση που βασίζεται πρωτίστως στην οικονομική βιωσιμότητα και στις μελλοντικές ταμειακές ροές του έργου, όχι μόνο στον ισολογισμό του αναδόχου.
«Αν μπορείς να δανειστείς με χαμηλό επιτόκιο, βοηθάς τους πάντες», ήταν η χαρακτηριστική του αποστροφή. Η φράση συμπυκνώνει το βασικό του επιχείρημα: η πρόσβαση σε φθηνή χρηματοδότηση μπορεί να μειώσει το κόστος ενός έργου, να αυξήσει τη βιωσιμότητά του και να διευκολύνει τη συμμετοχή περισσότερων επενδυτών.
Την ανάγκη επιτάχυνσης ανέδειξε και ο πρόεδρος του ΤΕΕ Γιώργος Στασινός. Ταχύτερες απαλλοτριώσεις, επικαιροποιημένες μελέτες και αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων μπορούν να περιορίσουν τις καθυστερήσεις. Εκτός από τα κίνητρα για ταχύτερη παράδοση, σημείωσε, χρειάζεται να εξεταστεί και η επιβολή ποινών σε όσους καθυστερούν επανειλημμένως.
Διαβάστε ακόμη
Farm Food Future: Από την καλή ιδέα στη βιώσιμη επιχείρηση τροφίμων (pics)
Η νέα γενιά Σαράντη και το άλμα των Ελληνικών Γαλακτοκομείων προς το 1 δισ. ευρώ (pics)
ΜΙΔΑ: Τι θα εμφανίζει για κάθε ακίνητο και τι θα ζητά πριν αλλάξει ένα ενοικιαστήριο
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ