Πολιτικά Ρίχτερ πυροδοτεί στη Γερμανία η σαρωτική νίκη του ακροδεξιού AfD στις κρατιδιακές εκλογές της Σαξονίας-Άνχαλτ, με το κόμμα της Άλις Βάιντελ και του Τίμο Κρουπάλα να καταγράφει ένα αποτέλεσμα που ξεπερνά τα όρια ενός περιφερειακού εκλογικού αποτελέσματος. Με ποσοστό περίπου 44,5%, έναντι περίπου 18,5% του CDU, η AfD μετατρέπεται στην αδιαμφισβήτητη πολιτική δύναμη του κρατιδίου, ενώ το κόμμα του καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς υφίσταται μία από τις βαρύτερες εκλογικές ήττες της ιστορίας του.
Η σημασία του αποτελέσματος είναι διπλή. Από τη μία πλευρά, η AfD πετυχαίνει ένα ιστορικό άλμα στην ανατολική Γερμανία και πλησιάζει σε απόσταση αναπνοής την απόλυτη πλειοψηφία. Από την άλλη, το CDU χάνει περίπου τις μισές δυνάμεις του σε σχέση με την προηγούμενη αναμέτρηση, γεγονός που μετατρέπει την κάλπη της Σαξονίας-Άνχαλτ σε σοβαρή προειδοποίηση για την κυβέρνηση στο Βερολίνο.
Το κρίσιμο στοιχείο, ωστόσο, είναι ότι η AfD μπορεί να κέρδισε τις εκλογές, αλλά δεν είναι βέβαιο ότι μπορεί να κυβερνήσει.
Η AfD κερδίζει την κάλπη, αλλά ψάχνει κυβέρνηση
Το πρώτο μεγάλο παράδοξο της βραδιάς είναι ότι ένα κόμμα με σχεδόν το μισό εκλογικό σώμα πίσω του μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπο με αδυναμία σχηματισμού κυβέρνησης. Η λεγόμενη Brandmauer, το πολιτικό «τείχος» που έχουν υψώσει τα υπόλοιπα κόμματα απέναντι στην AfD, παραμένει μέχρι στιγμής σε ισχύ.
Το CDU ξεκαθάρισε εκ νέου ότι δεν πρόκειται να συνεργαστεί με την AfD, ενώ ανάλογη στάση τηρούν τα υπόλοιπα κόμματα. Η CDU έχει αποκλείσει παράλληλα και κοινό κυβερνητικό πρόγραμμα με την Αριστερά, γεγονός που κάνει ακόμη δυσκολότερη την εξίσωση στη Σαξονία-Άνχαλτ.
Έτσι, το επόμενο πολιτικό σταυρόλεξο είναι εξαιρετικά σύνθετο. Η AfD θέλει να αξιοποιήσει τη νίκη της ως «σαφή κυβερνητική εντολή», όπως υποστήριξαν οι ηγεσίες της, όμως τα υπόλοιπα κόμματα καλούνται να βρουν έναν τρόπο να συγκροτήσουν πλειοψηφία χωρίς τη συμμετοχή της.
Ο επικεφαλής της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ, Ούλριχ Ζίγκμουντ, έσπευσε να χαρακτηρίσει το αποτέλεσμα ιστορικό και να υποστηρίξει ότι αποτελεί μήνυμα προς το Βερολίνο. Η Άλις Βάιντελ κινήθηκε στο ίδιο μήκος κύματος, παρουσιάζοντας τη νίκη ως απόδειξη ότι η AfD δεν αποτελεί πλέον περιθωριακή δύναμη αλλά διεκδικεί κεντρικό ρόλο στη γερμανική πολιτική.
Η πανωλεθρία του CDU και το προσωπικό πρόβλημα του Μερτς
Για το CDU, το αποτέλεσμα είναι κάτι περισσότερο από μία ήττα σε ένα ανατολικογερμανικό κρατίδιο. Είναι ένα σοβαρό πολιτικό χτύπημα για τον ίδιο τον Φρίντριχ Μερτς.
Ο καγκελάριος δεν ήταν υποψήφιος στη Σαξονία-Άνχαλτ, ούτε η ομοσπονδιακή κυβέρνηση ήταν τυπικά το αντικείμενο της ψηφοφορίας. Ωστόσο, η εκλογική συμπεριφορά των πολιτών συνδέθηκε σε μεγάλο βαθμό με την αξιολόγηση της κυβερνητικής πολιτικής στο Βερολίνο. Σύμφωνα με τα πρώτα στοιχεία των exit polls, η πλειονότητα των ψηφοφόρων που απομακρύνθηκαν από το CDU θεωρεί ότι η ομοσπονδιακή κυβέρνηση υποσχέθηκε πολλά αλλά υλοποίησε λίγα, ενώ πολύ υψηλό ποσοστό ψηφοφόρων δηλώνει δυσαρεστημένο με την κυβερνητική πολιτική.
Αυτό είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα για τον Μερτς. Η πολιτική του στρατηγική βασίστηκε μεταξύ άλλων στην υπόσχεση ότι ένα πιο συντηρητικό CDU θα μπορούσε να περιορίσει την άνοδο της AfD. Μέχρι στιγμής, το αποτέλεσμα δείχνει το αντίθετο: η AfD συνεχίζει να ενισχύεται, ενώ το CDU δυσκολεύεται να πείσει ότι μπορεί να επανακτήσει τους ψηφοφόρους που μετακινούνται προς τα δεξιά.
Η ίδια η προεκλογική εκστρατεία του Μερτς στη Σαξονία-Άνχαλτ είχε επικεντρωθεί σε προειδοποιήσεις για τις συνέπειες μιας κυβέρνησης AfD, με τον καγκελάριο να συνδέει την ευρωπαϊκή πορεία και την οικονομική ελκυστικότητα της περιοχής με την παραμονή της στο κεντρικό πολιτικό ρεύμα.
Το αποτέλεσμα, όμως, δείχνει ότι το επιχείρημα αυτό δεν ήταν αρκετό.
Η οικονομία, η μετανάστευση και η ψήφος διαμαρτυρίας
Πίσω από την εκλογική έκρηξη της AfD βρίσκεται ένα σύνθετο μείγμα οικονομικής δυσαρέσκειας, μεταναστευτικού, κοινωνικής ανασφάλειας και απόρριψης του παραδοσιακού πολιτικού συστήματος.
Η Σαξονία-Άνχαλτ ανήκει στα κρατίδια της πρώην Ανατολικής Γερμανίας, όπου η AfD έχει εδώ και χρόνια ιδιαίτερα ισχυρή παρουσία. Η σημερινή εικόνα, ωστόσο, είναι διαφορετική από μια απλή ψήφο διαμαρτυρίας. Η AfD δεν περιορίζεται πλέον σε ποσοστά που της επιτρέπουν να επηρεάζει τη συζήτηση. Με πάνω από 40%, μετατρέπεται σε δύναμη που μπορεί να καθορίζει την πολιτική ατζέντα.
Σύμφωνα με τις πρώτες αναλύσεις, η οικονομία και η κοινωνική ασφάλεια ήταν μεταξύ των σημαντικότερων κριτηρίων των ψηφοφόρων. Αυτό σημαίνει ότι η απογοήτευση δεν αφορά αποκλειστικά ζητήματα ταυτότητας ή μετανάστευσης. Αφορά και την καθημερινή οικονομική πραγματικότητα, την αίσθηση ότι το παραδοσιακό πολιτικό σύστημα αδυνατεί να δώσει πειστικές απαντήσεις.
Ακριβώς εκεί βρίσκεται και η μεγάλη πρόκληση για τον Μερτς: να αντιμετωπίσει την AfD χωρίς να υιοθετήσει την ατζέντα της.
Το «τείχος» απέναντι στην AfD μπαίνει σε δοκιμασία
Η μεγαλύτερη πολιτική συνέπεια της κάλπης είναι ότι η Brandmauer γίνεται πλέον πιο δύσκολο να διατηρηθεί πολιτικά, ακόμη κι αν παραμένει τυπικά ακλόνητη.
Όσο η AfD κινείται σε ποσοστά κοντά στο 45%, η άρνηση συνεργασίας σημαίνει ότι τα υπόλοιπα κόμματα πρέπει να βρουν μεταξύ τους εναλλακτικές πλειοψηφίες. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε κυβερνήσεις μειοψηφίας, σε δύσκολες συμφωνίες ανοχής ή σε σχήματα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν πολιτικά αδιανόητα.
Ήδη πριν από την εκλογή, ο Μερτς είχε απορρίψει κοινό κυβερνητικό πρόγραμμα τόσο με την AfD όσο και με την Αριστερά. Μετά το αποτέλεσμα, όμως, η αριθμητική του κρατιδίου μπορεί να τον υποχρεώσει να αντιμετωπίσει ακριβώς το πρόβλημα που ήθελε να αποφύγει: πώς κυβερνάς όταν η ισχυρότερη πολιτική δύναμη είναι αποκλεισμένη από όλους τους υπόλοιπους;
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο δύσκολη επειδή η CDU δεν θέλει να εμφανιστεί ότι εξαρτάται από την Αριστερά, ενώ μια συνεργασία με την AfD θα προκαλούσε ιστορική ανατροπή στην πολιτική παράδοση της μεταπολεμικής Γερμανίας.
Από τη Σαξονία-Άνχαλτ στο Βερολίνο
Το πραγματικό στοίχημα πλέον δεν βρίσκεται μόνο στο Μαγδεμβούργο. Βρίσκεται στο Βερολίνο.
Η εκλογική νίκη της AfD στέλνει ένα εξαιρετικά καθαρό μήνυμα στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση: η στρατηγική της δεν έχει καταφέρει μέχρι στιγμής να ανακόψει την άνοδο της ακροδεξιάς. Αντίθετα, το AfD εμφανίζεται να κεφαλαιοποιεί τη δυσαρέσκεια απέναντι στον κυβερνητικό συνασπισμό.
Η πίεση αφορά και τους Σοσιαλδημοκράτες, καθώς το αποτέλεσμα συνολικά επιβεβαιώνει τη δυσκολία των παραδοσιακών κομμάτων να συγκρατήσουν τους ψηφοφόρους τους. Η πολιτική κρίση, επομένως, δεν αφορά μόνο το CDU. Είναι κρίση ενός ολόκληρου κομματικού συστήματος που βλέπει την AfD να καταλαμβάνει όλο και μεγαλύτερο χώρο.
Και αυτή η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία ενόψει των επόμενων περιφερειακών αναμετρήσεων. Η AfD έχει ήδη αποδείξει ότι μπορεί να συγκεντρώσει εξαιρετικά υψηλά ποσοστά στην ανατολική Γερμανία, ενώ νωρίτερα φέτος κατέγραψε σημαντικές επιδόσεις και σε δυτικά κρατίδια. Η γεωγραφία της ανόδου της, επομένως, διευρύνεται.
Η επόμενη μέρα: Τρία σενάρια
Το πρώτο σενάριο είναι μια κυβέρνηση χωρίς την AfD, με τη CDU να αναζητά εταίρους και πιθανώς να καταφεύγει σε μια ιδιαίτερα δύσκολη συμφωνία ανοχής. Πρόκειται για τη λύση που διατηρεί τη Brandmauer, αλλά μπορεί να αποδειχθεί πολιτικά ασταθής.
Το δεύτερο είναι η κυβέρνηση μειοψηφίας, μια λύση που θα απαιτεί διαρκείς συνεννοήσεις και θα αφήνει το κρατίδιο εκτεθειμένο σε πολιτικές κρίσεις. Το ενδεχόμενο έχει ήδη συζητηθεί στη γερμανική πολιτική, καθώς παρόμοιες καταστάσεις έχουν εμφανιστεί και σε άλλα κρατίδια.
Το τρίτο και πολιτικά εκρηκτικότερο σενάριο είναι να υπάρξει κάποια μορφή συνεργασίας ή ανοχής προς την AfD. Μέχρι στιγμής αυτό απορρίπτεται από το CDU και τα υπόλοιπα κόμματα. Όμως όσο μεγαλώνει η εκλογική δύναμη της AfD, τόσο δυσκολότερο γίνεται να αγνοείται η πολιτική της βαρύτητα.
Για τον Μερτς, επομένως, η επόμενη μέρα δεν είναι απλώς θέμα σχηματισμού μιας κυβέρνησης στη Σαξονία-Άνχαλτ. Είναι θέμα στρατηγικής επιβίωσης του CDU απέναντι σε έναν αντίπαλο που πλέον δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως περιθωριακός.
Η ιστορική νίκη της AfD δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η ακροδεξιά θα κυβερνήσει τη Σαξονία-Άνχαλτ. Σημαίνει, όμως, ότι η Γερμανία εισέρχεται σε μια νέα πολιτική φάση, στην οποία η AfD έχει γίνει τόσο ισχυρή ώστε ακόμη και όταν αποκλείεται από την εξουσία, καθορίζει την εξίσωση για το ποιος μπορεί να κυβερνήσει.
Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα της κάλπης: η συζήτηση στη Γερμανία δεν είναι πλέον αν η AfD μπορεί να γίνει μεγάλη. Έχει ήδη γίνει.
Το ερώτημα είναι μέχρι πού μπορεί να φτάσει και πόσο ακόμη μπορούν τα παραδοσιακά κόμματα να την κρατούν έξω από την εξουσία.
Διαβάστε ακόμη
500.000 ταμειακές στο «μάτι» της Εφορίας
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.