© Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας η καθ΄οιονδήποτε τρόπο παράνομη χρήση/ιδιοποίηση του παρόντος, με βαρύτατες αστικές και ποινικές κυρώσεις για τον παραβάτη
Σε μία από τις πιο κρίσιμες -και σκοτεινές ίσως- ώρες της Ιστορίας της, η Ευρώπη των «27» έφτασε στη Σύνοδο Κορυφής, στις 15-16 Οκτωβρίου. Μπροστά σε έναν βαρύ χειμώνα, με την ενεργειακή ακρίβεια να τροφοδοτεί τον πληθωρισμό, αλλά και με τον «σεισμό» στα γαλλικά ομόλογα να δονεί εκ βάθρων τις οικονομίες της Ευρώπης, η Σύνοδος Κορυφής καλείται να διαλέξει: δημοσιονομική χαλάρωση και ευελιξία που θα δίνει ανάσες στους λαούς και στην οικονομία ή δημοσιονομική ασφυξία και πειθαρχία σε κανόνες για να αποφευχθούν τα -ακόμα- χειρότερα.
Η αγωνία για αποφάσεις από τη σύνοδο ηγετών κορυφώνεται όμως και για έναν επιπλέον λόγο: τουλάχιστον 10 κυβερνήσεις (το 1/3 όλης της Ε.Ε. δηλαδή) βρίσκονται μπροστά σε κάλπες – και αντιμέτωπες με άνοδο λαϊκιστικών ή ακραίων δυνάμεων στις χώρες τους οι περισσότερες.
Το ελληνικό αίτημα
Στις μεγάλες κρίσεις η Ευρωπαϊκή Ενωση το έχει συνήθεια να κινείται αργά και βασανιστικά προς αποφάσεις στο παρά ένα – και αφού πρώτα διχάζεται και τραυματίζεται με συγκρούσεις στο εσωτερικό της. Το μπρα ντε φερ τη φορά αυτή είναι όμως διπλό και οι ισορροπίες εύθραυστες. Αρχισε ήδη από το Eurogroup, δεν οφείλεται όμως απλώς σε ιδεοληψίες ή αντίπαλα συμφέροντα, αλλά σε αντίρροπους κινδύνους που είναι και οι δύο ήδη εδώ, παρόντες και πραγματικοί. Από τη μια στο επίκεντρο τίθεται το αίτημα του Ελληνα πρωθυπουργού προς την πρόεδρο της Κομισιόν, για ευρωπαϊκή λύση που θα επιτρέψει να δοθούν μεγαλύτερες ενεργειακές επιδοτήσεις. Υποστηρίζεται από πολλές χώρες, αλλά έχει και λογική βάση: η πρωτοφανής κρίση ακρίβειας σε καύσιμα, θέρμανση και ενέργεια απαιτεί κοινή δράση και έκτακτα «αναχώματα».
Το αίτημα συνοδεύεται από πρόταση να επιστραφούν στους πολίτες τα υπερέσοδα του κράτους από φόρους, τα οποία οφείλονται στην ακρίβεια καυσίμων. Στην περίπτωση της Ελλάδας, από τον Μάρτιο και μετά, το Δημόσιο κέρδισε 950 εκατ. ευρώ από αυξημένο ΦΠΑ καυσίμων λόγω διεθνών ανατιμήσεων, ενώ έχασε 350 εκατ. ευρώ από ειδικούς φόρους στα καύσιμα (ΕΦΚ) λόγω πτώσης κατανάλωσης. Προκύπτει ότι μπορεί να διαθέσει έτσι 600 εκατομμύρια σε επιπλέον επιδοτήσεις λογαριασμών ενέργειας και αγοράς καυσίμων πολιτών και επιχειρήσεων, στοχευμένα όπου υπάρχει ανάγκη, εφόσον συμφωνηθεί ότι τα 600 εκατ. ευρώ δεν παραβιάζουν το όριο αύξησης κρατικών δαπανών του 2026.
Ο «αόρατος» κίνδυνος
Οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου είναι η όψη του προβλήματος που όλοι πλέον γνωρίζουν. Υπάρχει και η αθέατη πλευρά των αγορών όμως: την ηγεσία της Ευρώπης τρομάζει η ξαφνική -αν και αναμενόμενη για πολλούς- έκρηξη στα γαλλικά κρατικά ομόλογα, με την απόδοση του 10ετούς να σκαρφαλώνει την προηγούμενη εβδομάδα στο 5% (επίπεδο χωρίς προηγούμενο εδώ και δεκαετίες), αλλά και με spread-ρεκόρ 15ετίας έναντι της Γερμανίας (από την εποχή της ελληνικής κρίσης το 2011).
Η οικονομική ευρωστία είναι παρελθόν πια στην Ευρώπη και το σήμα κινδύνου ηχεί για ολόκληρη την Ευρωζώνη: η Γαλλία δεν είναι περιφερειακή χώρα, αλλά πυλώνας της Ε.Ε., η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία δίπλα στη Γερμανία. Ταυτόχρονα, είναι πρώτη σε χρέος στην Ευρώπη σε απόλυτα μεγέθη (3,5 τρισ. ευρώ) και τρίτη αναλογικά προς το ΑΕΠ (117%) κάτω από Ελλάδα και Ιταλία – αλλά με τάση να υποσκελίσει σύντομα ακόμα και τη χώρα μας! Ποιος είναι ο φόβος; Ο κίνδυνος μετάδοσης της κρίσης από τη Γαλλία παντού στην Ευρώπη, αν μια νέα δημοσιονομική χαλάρωση, έστω και έκτακτη, στείλει λάθος μήνυμα στις αγορές: η υπερχρέωση με δάνεια για ανάγκες της εποχής της πανδημίας βαραίνει πλέον όλες τις χώρες.
Αυτό φάνηκε και στο Eurogroup της περασμένης Πέμπτης, το οποίο προετοιμάζει τις αποφάσεις της Συνόδου Κορυφής: όταν η αγορά «τιμολογεί» ρίσκο στο Παρίσι, απειλεί άμεσα και Ρώμη, Μαδρίτη, Λισαβόνα. Ακόμα και αν η Αθήνα παραμένει καλά οχυρωμένη, κανείς δεν μένει ανεπηρέαστος. Και ευρύτερα, άλλωστε, ΗΠΑ και Ηνωμένο Βασίλειο πληρώνουν ήδη βαρύ τίμημα στα ομόλογα με τα οποία τα κράτη δανείζονται, επιδεινώνοντας το πρόβλημα υπερχρέωσης και περιορίζοντας τα περιθώρια αντίδρασης.
Τι είναι χειρότερο, όμως, από μια διεθνή κρίση που δεν γνωρίζει σύνορα; Δύο κρίσεις ταυτόχρονα, στην αγορά ενέργειας και στην αγορά ομολόγων, όπου η μία υποδαυλίζει την άλλη! Στην πράξη, κάθε πλευρά (κάθε χώρα ή κάθε επιχείρηση και νοικοκυριό) εστιάζει κυρίως στην απειλή που τη φοβίζει περισσότερο: υποβάθμιση επιπέδου ζωής των πολιτών, ενεργειακή και οικονομική επάρκεια της χώρας, κίνδυνος κατάρρευσης πολιτικού συστήματος. Ετσι, τα δύο καυτά θέματα της ατζέντας των ηγετών λειτουργούν αντίρροπα: η προσήλωση στον «δείκτη καθαρών δαπανών» απαγορεύει στα κράτη άλλες δαπάνες ενεργειακής στήριξης. Κατά συνέπεια, πολλά κράτη θα βρεθούν με την πλάτη στον τοίχο, δηλαδή είτε θα βάλουν φρένο στα ενεργειακά μέτρα και θα εκτεθούν κοινωνικά και πολιτικά (αντιδράσεις, εκλογές), είτε θα τα διατηρήσουν αλλά θα εκτεθούν δημοσιονομικά (ομόλογα, κυρώσεις Ε.Ε.). Η ελληνική πρόταση για στοχευμένη αξιοποίηση μέρους των υπερεσόδων του κράτους «από τα καύσιμα για τα καύσιμα», επιχειρεί να ανοίξει μια βαλβίδα αποσυμπίεσης μέσα στο ασφυκτικό πλαίσιο.
Το στοίχημα του Οκτωβρίου
Αλλη λύση που μπορεί να δώσει ανακούφιση μέσα στον Οκτώβριο, προσωρινά τουλάχιστον, είναι η κίνηση του G7 για απελευθέρωση 100 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου, σε ορίζοντα τεσσάρων μηνών. Η πρωτοβουλία αυτή της γαλλικής προεδρίας του G7 έστειλε ένα πρώτο σήμα, αλλά η αγορά αντέδρασε συγκρατημένα: το brent δεν κουνήθηκε και παρέμεινε πάνω από 100 δολάρια το βαρέλι, σταμάτησε όμως και να ανεβαίνει προς τα 120. Οι επόμενες εβδομάδες θα δείξουν αν η προοπτική αυτή θα ρίξει τις τιμές διεθνώς ή θα αφήσει τις χώρες εκτεθειμένες χωρίς ικανά αποθέματα σε τυχόν νέες διαταραχές, χωρίς να λύνει το δομικό πρόβλημα. Για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, αυτό σημαίνει ότι και η όποια ανάσα από την αύξηση προσφοράς πετρελαίου μπορεί να αποδειχθεί περιορισμένης εμβέλειας και χρονικά οριοθετημένη. Από την άλλη, όταν και δέκα κυβερνήσεις έχουν εκλογές μπροστά τους (Βουλγαρία 25 Οκτωβρίου, Ισπανία πρόωρες τον Νοέμβριο, Εσθονία τον Μάρτιο, Γαλλία – Φινλανδία τον Νοέμβριο, Ιταλία τον Δεκέμβριο), η ανάγκη για λύση γίνεται πιο πιεστική.
Διαβάστε ακόμη
Πεντάστερα ξενοδοχεία μόνο για νέες μαμάδες
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.