Επενδύσεις: 48 δισ. με Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης, δύο νέα ευρωπαϊκά Ταμεία και ΕΣΠΑ (πίνακας)

Και μετά το Ταμείο Ανάκαμψης, τι; Από 1ης Σεπτεμβρίου τα 36 δισ. ευρώ που διατέθηκαν για την περίοδο 2021-2026 θα αποτελούν παρελθόν για τη χώρα. Τα αιτήματα ολοκληρώνονται και η αυλαία πέφτει με τις τελικές εκταμιεύσεις από την Ε.Ε. προς τη χώρα μας τον Οκτώβριο.

Η κυβέρνηση ετοίμασε, όμως, μια χρηματοδοτική γέφυρα 48 δισ. ευρώ έως το 2030, ενώ έχει ανοιχτό και το επόμενο μεγάλο ευρωπαϊκό στοίχημα για επιπλέον 49,5 δισ. ευρώ έως το 2036. Με τους πόρους αυτούς η Ελλάδα επιχειρεί να υπερκαλύψει το επενδυτικό κενό θα αφήσει τον ερχόμενο Οκτώβριο η τελευταία εκταμίευση πόρων από τα 36 δισ. ευρώ του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ).

Η ανησυχία όλων είναι εύλογη: το 2026 σταματά ξαφνικά η χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης. Κι εκεί ακριβώς σταματούν και οι προβλέψεις για ισχυρούς ρυθμούς ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας.

Το κενό που ανοίγει το τέλος του ΤΑΑ αποκαλύπτεται στο Μεσοπρόθεσμο Δημοσιονομικό – Διαρθρωτικό Σχέδιο 2025-2028 (ΜΔΣ), το οποίο έχει καταθέσει στις Βρυξέλλες το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών: οι ρυθμοί ανάπτυξης 0,7%-0,8% που προβλέπει η Ε.Ε. έως το 2028 (ή 1,3%-1,9% που βλέπει η Αθήνα) ωχριούν μπροστά στις αναπτυξιακές ανάγκες που έχει η χώρα (τουλάχιστον 2,5% ή 3% ετησίως) προκειμένου να καλύψει έως το 2030 την απόσταση που τη χωρίζει από τους Ευρωπαίους εταίρους της.

ΤΑΑ τέλος, αλλά η χρηματοδότηση συνεχίζεται

Η καθίζηση των προβλέψεων, όμως, δεν είναι αναπότρεπτη και προεξοφλημένη. Κρύβει μια εξήγηση που δημιουργεί ελπίδες, αλλά και προκλήσεις: οφείλεται στο ότι δεν έχει έως τώρα επισημοποιηθεί και αποτυπωθεί ποιοι άλλοι πόροι έρχονται ή πότε και από πού θα βρεθούν προκειμένου να κινήσουν την ελληνική οικονομία ώστε να προσμετρηθούν τα αναπτυξιακά οφέλη τους.

Στην πράξη, όμως, αν και το Ταμείο Ανάκαμψης ολοκληρώνεται, οι πηγές χρηματοδότησης για την ελληνική οικονομία δεν στερεύουν. Στη μεταβατική περίοδο μετά το ΤΑΑ έρχονται:

α) 22 δισ. από το νέο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030.
β) 5,3 δισ. από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο.
γ) 1,6 δισ. από το Ταμείο Εκσυγχρονισμού.

Σε αυτά τα σχεδόν 29 δισ. προστίθενται και άλλα 19 δισ. ευρώ από το διαθέσιμο υπόλοιπο ΕΣΠΑ της περιόδου 2021-2027, δημιουργώντας ένα πορτοφόλι της τάξεως των 48 δισ. ευρώ, που θα διαδεχτούν το ΤΑΑ.

Επιπλέον, από το 2028 ανοίγει η επόμενη ευρωπαϊκή χρηματοδοτική περίοδος, ύψους 49,5 δισ. ευρώ, υπό την προϋπόθεση ότι το 2027 θα ολοκληρωθεί η δύσκολη διαπραγμάτευση για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) της Ε.Ε. έως το 2036.

Πού θα πάνε 97,5 δισ. μετά τα 36 δισ. του ΤΑΑ

Στην πράξη, αυτό που θα βλέπουν πολίτες και επιχειρήσεις από φέτος και τα επόμενα χρόνια είναι ότι:

■ Τα 18 δισ. ευρώ από επιδοτήσεις του Ταμείου Ανάκαμψης τερματίζονται μεν φέτος, όμως για πολλά έργα υποδομών τώρα ξεκινά η χρήση τους (δρόμοι, δίκτυα) συμβάλλοντας εφεξής στην ανάπτυξη της τοπικής και εθνικής οικονομίας.

■ Τα υπόλοιπα 18 δισ. ευρώ του ΤΑΑ αποτελούν δάνεια, η έγκριση των οποίων λήγει επίσης στις 31 Αυγούστου. Εχουν όμως -εκ κατασκευής του ελληνικού Ταμείου Ανάκαμψης- ορίζοντα ολοκλήρωσης τριετίας. Συνεπώς, για μεγάλο μέρος από τις χρηματοδοτήσεις αυτές η χρήση και η αποδοτικότητα συνεχίζονται έως και το 2029.

■ Περίπου 2 δισ. από τα δάνεια του ΤΑΑ παραμένουν «ζωντανά», αποκλειστικά για μικρομεσαίες επιχειρήσεις και νοικοκυριά, μέσω της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας (ΕΑΤ). Η εξέλιξη αυτή κρύβει δύο επιπλέον δυνατότητες: ιστορικά, κάθε 1 ευρώ δανείου που δίνει η ΕΑΤ κινητοποιεί 2,7 ευρώ από τον χρηματοπιστωτικό τομέα και τα 2 δισ. μπορεί να γίνουν 5 δισ. μέσω μόχλευσης. Από την άλλη, επειδή η ΕΑΤ δεν έχει ημερομηνία λήξης όπως το Ταμείο Ανάκαμψης, τα 2 δισ. μπορεί να ανακυκλώνονται και να δίνονται ξανά ως νέα δάνεια σε μικρομεσαίους, όσο σταδιακά τα πρώτα εξ αυτών αποπληρώνονται.

Εκτός όμως από τις κρυφές ουρές χρηματοδοτήσεων και επενδύσεων που θα συνεχίζονται μέσω του ΤΑΑ -των οποίων η αποδοτικότητα δεν έχει αποτιμηθεί και ενσωματωθεί στις έως τώρα προβλέψεις της Ε.Ε. για μετά το 2026-, την ίδια στιγμή ξεκινούν κι άλλα νέα προγράμματα.
Αν και διαφέρουν ριζικά από το ΤΑΑ που όλοι γνωρίζουν, συνδυαστικά και σταδιακά καλύπτουν ανάγκες του μέλλοντος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Και αυτά είναι:

1) Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης (ΕΠΑ) 22 δισ. ευρώ

Αποτελεί το βασικό εργαλείο της επόμενης περιόδου για τα έτη 2026-2030 και έχει ήδη ενεργοποιηθεί. Το συνολικό ύψος του ΕΠΑ υπολογίζεται σε περίπου 22 δισ. ευρώ, έναντι 10 δισ. ευρώ του ΕΠΑ 2021-2025. Η σύγκριση με το Ταμείο Ανάκαμψης γίνεται στο σκέλος των επιχορηγήσεων, το οποίο έφτασε περίπου στα 18 δισ. ευρώ. Από τα 22 δισ. ευρώ του νέου ΕΠΑ περίπου 6 δισ. αφορούν έργα της προηγούμενης περιόδου που δεν ολοκληρώθηκαν έως το τέλος του 2025 και μεταφέρονται για να ολοκληρωθούν.

Το καθαρά νέο σκέλος ανέρχεται, σύμφωνα με την κυβερνητική παρουσίαση, περίπου σε 16 δισ. ευρώ, εκ των οποίων περίπου 12 δισ. αντιστοιχούν στη νέα περίοδο.

Αρα, το ΕΠΑ δεν είναι ένα ενιαίο πακέτο επιδοτήσεων προς επιχειρήσεις. Περιλαμβάνει κυρίως δημόσια έργα, πολιτική προστασία, αντιπλημμυρικά έργα, ψηφιακές υπηρεσίες, ενεργειακές παρεμβάσεις, περιφερειακές δράσεις και προγράμματα ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας. Τα 22 δισ. θα διοχετευτούν μέσω επιχειρήσεων στην πραγματική οικονομία και το αποτύπωμά τους στην οικονομία θα εξαρτηθεί από το πόσο γρήγορα θα ωριμάσουν τα έργα και πόσο μεγάλο τμήμα των πόρων θα κινήσουν πραγματικές επενδύσεις.

Στα πρώτα προγράμματα περιλαμβάνεται το «Παράγουμε στην Ελλάδα», για να ενισχυθούν εξωστρεφείς κλάδοι και επιχειρήσεις που μπορούν να περιορίσουν το εμπορικό έλλειμμα. Παράλληλα, σχεδιάζεται ειδική δράση για επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε επενδύσεις διπλής χρήσης (dual use), δηλαδή σε τεχνολογίες και προϊόντα με ταυτόχρονη πολιτική και αμυντική χρήση. Οι δράσεις αυτές συνδέονται με την ευρωπαϊκή προτεραιότητα STEP, η οποία δίνει έμφαση στην καινοτομία, στην Τεχνητή Νοημοσύνη και τις κρίσιμες τεχνολογίες.

2) Δύο νέα Ταμεία 6,9 δισ. ευρώ

Εκτός από το ΕΠΑ, στην οικονομική καθημερινότητα πολιτών και επιχειρήσεων μπαίνουν και δύο νέα ευρωπαϊκά Ταμεία που φέρνουν άμεση χρηματοδότηση: το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο ύψους 5,3 δισ. ευρώ και το Ταμείο Εκσυγχρονισμού ύψους 1,6 δισ. ευρώ.

Συνολικά, τα δύο εργαλεία συνθέτουν ένα νέο κανάλι χρηματοδοτήσεων περίπου 7 δισ. ευρώ, τα οποία θα τρέξουν έως το 2032. Η ενεργοποίησή τους αρχίζει από το 2026, με την ωρίμανση και την ένταξη των έργων να προηγούνται της πλήρους ανάπτυξης των δράσεων.

Τα χρήματα αυτά δεν λειτουργούν ως ένα γενικό πρόγραμμα επιχειρηματικών επιδοτήσεων, όπως οι επιχορηγήσεις 18 δισ. του ΤΑΑ.

Α) Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο (5,3 δισ. ευρώ) απευθύνεται κυρίως σε ευάλωτα νοικοκυριά, αλλά δημιουργεί σημαντική ζήτηση για την αγορά. Προβλέπει παρεμβάσεις ενεργειακής αναβάθμισης, αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης, ηλεκτρικά οχήματα, κοινωνικές κατοικίες, στήριξη των μετακινήσεων και απευθείας επιδότηση θέρμανσης για νοικοκυριά.

Αυτό σημαίνει ότι οι επιχειρήσεις θα ωφεληθούν κυρίως μέσω της εκτέλεσης των έργων: κατασκευαστικές, ενεργειακοί εγκαταστάτες, προμηθευτές εξοπλισμού, συνεργεία, εταιρείες οχημάτων και πάροχοι υπηρεσιών θα βρεθούν μπροστά σε μια νέα αγορά επιδοτούμενης ζήτησης.

Ενδεικτικά, το σχέδιο περιλαμβάνει 1,2 δισ. ευρώ για νέο πρόγραμμα ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών, 930 εκατ. ευρώ για συστήματα θέρμανσης και 174 εκατ. ευρώ για κοινωνικό leasing ηλεκτρικών αυτοκινήτων. Προβλέπει επίσης 2.350 κοινωνικές κατοικίες, νέα λεωφορεία και αναβάθμιση των δημόσιων μεταφορών.

Β) Το Ταμείο Εκσυγχρονισμού είναι ένα ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο για την πράσινη μετάβαση, με ελληνικό φάκελο περίπου 1,6 δισ. ευρώ. Δεν είναι πρόγραμμα γενικής ενίσχυσης της επιχειρηματικότητας. Αφορά κυρίως επιχειρήσεις με υψηλή κατανάλωση ενέργειας, βιομηχανίες, εταιρείες μεταφορών, ναυτιλιακές, ναυπηγεία, ενεργειακούς ομίλους, δήμους και φορείς που υλοποιούν έργα καθαρής ενέργειας.

Σύμφωνα με τον ελληνικό σχεδιασμό, η κάλυψη μπορεί να φτάσει έως και το 100% του προϋπολογισμού σε επιλέξιμες δράσεις, ανάλογα με το πρόγραμμα και τους κανόνες κρατικών ενισχύσεων.

Το Ταμείο Εκσυγχρονισμού χρηματοδοτείται από τα έσοδα του ευρωπαϊκού Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών. Η Ελλάδα είναι μία από τις 13 χώρες-μέλη που συμμετέχουν στο Ταμείο. Η Ελλάδα εντάχθηκε στο Ταμείο για την περίοδο 2024-2030 και αναμένεται έως το 2032 να αντλήσει έσοδα από τον πλειστηριασμό περίπου 5 εκατομμυρίων δικαιωμάτων εκπομπών. Συνεπώς η τελική αξία του ελληνικού φακέλου δεν είναι απολύτως προκαθορισμένη, αλλά εξαρτάται από την τιμή του άνθρακα.

Ηδη έχουν εγκριθεί όμως επενδυτικές προτάσεις συνολικού ύψους περίπου 208 εκατ. ευρώ. Σε αυτές περιλαμβάνονται η αγορά 100 ηλεκτρικών λεωφορείων και 50 λεωφορείων υδρογόνου, η εγκατάσταση αντλιών θερμότητας και φωτοβολταϊκών σε θερμοκήπια, καθώς και η ενεργειακή αναβάθμιση δημοτικών κολυμβητηρίων.

Για το 2026 έχει προβλεφθεί ειδικός κύκλος περίπου 200 εκατ. ευρώ με τη μορφή επιχορηγήσεων, ενώ έχει ανακοινωθεί και πλαίσιο στήριξης της βιομηχανίας με περίπου 100 εκατ. ευρώ τον χρόνο για τα επόμενα πέντε χρόνια, με στόχο τη μείωση του ενεργειακού κόστους. Παράλληλα, περίπου 300 εκατ. ευρώ έχουν συνδεθεί με τον εκσυγχρονισμό της ελληνικής ναυτιλίας, συμπεριλαμβανομένης της ναυπήγησης πράσινων ακτοπλοϊκών πλοίων και ηλεκτρικών φέριμποτ, καθώς και της ενεργειακής αναβάθμισης υφιστάμενων πλοίων σε ελληνικά ναυπηγεία, που αποτελεί ανάγκη πρώτης προτεραιότητας για τη χώρα μας λόγω νησιωτικότητας.

3) Υπόλοιπο διαθέσιμο 19 δισ. από ΕΣΠΑ

Παράλληλα, το τρέχον ΕΣΠΑ 2021-2027 βρίσκεται ακόμη σε πλήρη εξέλιξη. Από το συνολικό πρόγραμμα των 26 δισ. ευρώ έχουν απορροφηθεί περίπου 7 δισ., γεγονός που αφήνει περίπου 19 δισ. ευρώ για ενεργοποίηση και απορρόφηση από το 2026 έως το 2030, μαζί με τις μεταφερόμενες δράσεις.

Τα 19 δισ. ευρώ του ΕΣΠΑ, όμως, δεν αποτελούν 19 δισ. ευρώ άμεσων επιχορηγήσεων προς επιχειρήσεις. Αφορούν το εναπομείναν υπόλοιπο της συνολικής χρηματοδοτικής περιόδου και θα κατανεμηθούν σε δημόσια έργα, περιφερειακά προγράμματα, κοινωνικές δράσεις, ψηφιακό μετασχηματισμό, πράσινες επενδύσεις και παραγωγική επιχειρηματικότητα. Ακόμη κι έτσι, όμως, το ΕΣΠΑ λειτουργεί ως γέφυρα για την περίοδο 2026-2030, όταν το ΤΑΑ θα έχει ολοκληρωθεί και τα επόμενα νέα προγράμματα θα βρίσκονται ακόμη υπό χάραξη.

Το μεγάλο στοίχημα του 2027

Η πιο κρίσιμη παράμετρος θα είναι το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ 2028-2034), δηλαδή η νέα περίοδος χρηματοδότησης για το νέο ΕΣΠΑ, που, σε αντίθεση με το ΤΑΑ που λήγει σύντομα, δίνει ευελιξία επέκτασης έως δύο έτη ακόμα μετά την ολοκλήρωσή του. Το ΠΔΠ είναι ο επταετής προϋπολογισμός της Ε.Ε. και θα καθορίσει τους πόρους για την πολιτική συνοχής, τη γεωργία, την ανταγωνιστικότητα, την άμυνα, την ενεργειακή ασφάλεια και τις νέες ευρωπαϊκές προτεραιότητες. Η τελική του έγκριση απαιτεί ομοφωνία στο Συμβούλιο και συναίνεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Καθώς η νέα περίοδος αρχίζει θεσμικά την 1η Ιανουαρίου του 2028, τα ποσά που θα αναλογούν στην Ελλάδα δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί. Συνεπώς τα 49,5 δισ. ευρώ αφορούν την αρχική πρόταση της Κομισιόν και όχι την τελική, κατοχυρωμένη συμφωνία.

Ωστόσο, η ελληνική προεδρία του Συμβουλίου της Ε.Ε. στο β’ εξάμηνο του 2027 (από την 1η Ιουλίου έως τις 31 Δεκεμβρίου) θα συμπέσει με την κρίσιμη φάση των διαπραγματεύσεων. Τα σχεδόν 50 δισ. ευρώ αποτελούν έτσι κορυφαίο καθήκον της επόμενης κυβέρνησης. Η Ελλάδα δεν αποφασίζει μόνη της για τους πόρους, αλλά θα έχει θεσμικό ρόλο στον συντονισμό των συζητήσεων και στη διαμόρφωση συμβιβασμών μεταξύ ετερόκλητων προτάσεων και συμφερόντων, προκειμένου η χώρα να διασφαλίσει τα μέγιστα δυνατά οφέλη.

Διαβάστε ακόμη 

Έκοψε ταχύτητα ο τουρισμός τον Ιούνιο: Πτώση κατά 6% στη μέση δαπάνη των ξένων, στα 668 ευρώ

ChatGPT: Διαφημίσεις στην Ευρώπη από 24 Αυγούστου – Τι αλλάζει για εκατομμύρια χρήστες

Τεύκρος: Ποιο είναι το ελληνικό anti-drone σύστημα που εξουδετέρωσε το drone στις φυλακές Λάρισας

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ