Η άμυνα της Ελλάδας στον σεισμό των ομολόγων – Τα οφέλη από μείωση χρέους και ταχύτερες αποπληρωμές

Σε κρίση χρέους και τούνελ λιτότητας εισέρχεται η Ευρώπη, η Ελλάδα όμως κινείται σε αντίθετη κατεύθυνση. Το 2027 θα είναι η 7η διαδοχική χρονιά που η Ελλάδα θα πετυχαίνει τη μεγαλύτερη μείωση στην Ευρωζώνη – ή ίσως και παγκοσμίως. Το δημόσιο χρέος που κάποτε κατακρήμνισε τη χώρα μας σήμερα τη θωρακίζει.

Η ενεργειακή ακρίβεια, η έκρηξη του πληθωρισμού, η άνοδος των επιτοκίων συνθέτουν την ασφυκτική καθημερινότητα εκατομμυρίων νοικοκυριών και επιχειρήσεων στην Ελλάδα – και παγκοσμίως όμως. Αυτές είναι οι πιο ορατές όψεις της κρίσης, που τις αντιλαμβάνεται και τις βιώνει κάθε νοικοκυριό. Αλλά δεν είναι οι μόνες. Ο… σεισμός των ομολόγων είναι ο νέος τρόμος που αναδύεται για την Ευρώπη, στην Ελλάδα όμως αποτελεί μια οδυνηρή ανάμνηση που ελάχιστους ίσως απασχολεί, λιγότεροι θυμούνται και κάποιοι λένε ότι σχεδόν… νοσταλγούν!

Η Ελλάδα κόντρα στη θύελλα

Η χώρα που κάποτε ήταν η πιο ευάλωτη της Ευρωζώνης κρατιέται καλύτερα στον σεισμό των ομολόγων. Την ίδια ώρα που η Γαλλία, ο δεύτερος πιο βασικός πυλώνας της Ε.Ε., βρίσκεται στο στόχαστρο των επενδυτών, η Ελλάδα, η χώρα που κάποτε είχε εξοβελιστεί από τις αγορές, εμφανίζει πλεονάσματα, αποπληρώνει νωρίτερα δάνεια και περιορίζει τις μελλοντικές υποχρεώσεις της.
Δεν μένει απρόσβλητη, δεν γλιτώνει την άνοδο των επιτοκίων, υποφέρει υπό αντίξοες συνθήκες, αλλά πλέον είναι λιγότερο εκτεθειμένη, έχει λιγότερες ανάγκες να δανειστεί, ματαιώνει εκδόσεις ομολόγων χωρίς να πιέζεται, αντέχει και προχωρά. Μέσα από Συμπληγάδες πολέμων και ακρίβειας, την ώρα που στην Ευρώπη πνέουν αντίθετοι άνεμοι και η Σύνοδος Κορυφής διατάζει «γενικό απαγορευτικό» στα αιτήματα για χαλάρωση, η Αθήνα βρίσκει διαρκώς νέα περιθώρια για ακόμα περισσότερα μέτρα στήριξης: η Ελλάδα, μαζί με την Ισπανία και τη Σουηδία, είναι οι τρεις χώρες που αναλογικά με το ΑΕΠ τους έχουν κάνει τη μεγαλύτερη παρέμβαση στήριξης στα ενεργειακά.

Η κρίση με αριθμούς

Στην κρίση των ομολόγων το χρήμα δεν τιμολογείται ίδια για όλους. Οταν η Γαλλία πληρώνει ακριβότερα για δανεικά, η Ελλάδα σβήνει χρέη και δανείζεται φθηνότερα από οικονομίες-κολοσσούς.

Με βάση τις τελευταίες διαθέσιμες ενδείξεις, για πενταετή ομόλογα η Ελλάδα δανείζεται περίπου στο 3,8%, έναντι 4,26% για τη Γαλλία, 5,03% για το Ηνωμένο Βασίλειο και 4,99% για τις ΗΠΑ. Δηλαδή, το πενταετές ελληνικό ομόλογο αποδίδει περίπου 46 μονάδες βάσης λιγότερο από το γαλλικό, 123 μονάδες από το βρετανικό και 113 μονάδες από το αμερικανικό. Σε ποσοστιαίους όρους, η Ελλάδα δανείζεται περίπου 10% φθηνότερα από τη Γαλλία, 24% φθηνότερα από το Ηνωμένο Βασίλειο και 23% φθηνότερα από τις ΗΠΑ.

Αν και τα μεγέθη δεν είναι συγκρίσιμα, αποδεικνύεται ότι το χρήμα δεν έχει ίδια τιμή για τα όλα κράτη· μετράει ποιος υπογράφει το χρέος αυτό. Η διαφορά γίνεται πιο εντυπωσιακή στο δεκαετές, το βασικό σημείο αναφοράς για το μακροχρόνιο κόστος δανεισμού. Το ελληνικό ομόλογο αποδίδει περίπου 4,36%, έναντι 4,84% για τη Γαλλία, 4,56% για την Ιταλία, 5,46% για το Ηνωμένο Βασίλειο και 5,21% για τις ΗΠΑ. Ετσι, η Ελλάδα δανείζεται περίπου 10% φθηνότερα από τη Γαλλία, 20% φθηνότερα από το Λονδίνο και 16% φθηνότερα από την Ουάσινγκτον.

Για χώρα που πριν από λίγα χρόνια ήταν στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους, η σύγκριση δεν είναι απλώς λογιστική. Μαρτυρά τι θα συνέβαινε στην Ελλάδα αν ο «σεισμός» των αγορών δεν την έβρισκε προετοιμασμένη.

Λιτότητα αλλού, παροχές εδώ

Σε τέτοια συγκυρία, η Αθήνα κατέθεσε προσχέδιο προϋπολογισμού με νέες μόνιμες παροχές 2,2 δισ. ευρώ, σε συνδυασμό με ανάπτυξη, πλεονάσματα και νέες πρόωρες αποπληρωμές χρέους ώστε το 2027 να μη βρει -ξανά πια- τη χώρα πρωταθλήτρια χρέους στην Ε.Ε.

Στην Ευρώπη η συζήτηση είναι η ακριβώς αντίθετη, βάζοντας σε μέγγενη τους προϋπολογισμούς των κρατών:
■ Ο επίτροπος Οικονομίας και αντιπρόεδρος της Κομισιόν Βάλντις Ντομπρόβσκις προειδοποιεί ότι, μετά και τη μεγάλη κρίση του 2020 λόγω πανδημίας, «ο δημοσιονομικός χώρος είναι πολύ πιο στενός απ’ ό,τι στο παρελθόν και αυτό καθιστά προτεραιότητα εδώ και τώρα τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας των δημόσιων οικονομικών». Και… για όποιον δεν κατάλαβε, ο ίδιος εξηγεί: «Οι προϋπολογισμοί πρέπει να συμβάλλουν περισσότερο στη στήριξη της ανάπτυξης, περιορίζοντας στο ελάχιστο τις μη παραγωγικές ή στρεβλωτικές δαπάνες. Δεύτερον, πρέπει να εξετάσουμε προσεκτικά τις επιμέρους κατηγορίες δαπανών […] και τρίτον, οι προϋπολογισμοί πρέπει να γίνουν πιο προσαρμόσιμοι στις μεταβαλλόμενες συνθήκες».

■ Ο επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας Πιερ Γκραμένια τονίζει ότι «οι υψηλές τιμές της ενέργειας προσθέτουν πληθωριστικές πιέσεις. Αν αυτό συνεχιστεί, θα συμβάλλει περαιτέρω στη σύσφιξη των χρηματοδοτικών συνθηκών και στο υψηλότερο κόστος δανεισμού για τα κράτη. Σε σύγκριση με το 2022, το σοκ είναι μικρότερο, αλλά ο δημοσιονομικός χώρος είναι πιο περιορισμένος και οι δαπάνες τόκων αυξάνονται. Αυτό επιβάλλει στοχευμένες, προσωρινές και αξιόπιστες απαντήσεις, ενισχύοντας την αξιοπιστία και τη συμμόρφωση με το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης».

Τα οφέλη από τις πρόωρες αποληρωμές

Καθώς τα κράτη ανταγωνίζονται για δανεισμό, ενώ η ενέργεια, ο πληθωρισμός και οι δαπάνες για την Αμυνα τροφοδοτούν νέα μεγάλα ελλείμματα, οι αγορές προεξοφλούν ότι τα επιτόκια θα παραμείνουν υψηλότερα για περισσότερο χρόνο.

Ο λογαριασμός βαραίνει ήδη τα δημόσια ταμεία και το στοίχημα είναι να μη ζήσει (ξανά) τα χειρότερα η Ελλάδα. Το ΔΝΤ στη νέα έκθεση Fiscal Monitor προβλέπει ότι οι δαπάνες για τόκους θα αυξάνονται διαρκώς: το μέσο καταβαλλόμενο κόστος κρατικής χρηματοδότησης προβλέπεται να αυξηθεί από 2,3% το 2021 σε 3,7% του ΑΕΠ το 2031. Στις ΗΠΑ, οι πληρωμές τόκων αναμένεται να φτάσουν στο 5,7% του ΑΕΠ το 2031, από περίπου 2,8% πριν από την πανδημία. Ενώ στις πιο φτωχές χώρες οι τόκοι απορροφούν ήδη πάνω από το 15% των φορολογικών εσόδων.

Απέναντι σε αυτά, στην Ελλάδα το δημόσιο χρέος μειώνεται αντί να αυξάνει: φέτος αναμένεται να υποχωρήσει κατά 9,4 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ, από 146,1% σε 136,7%, δηλαδή κατά περίπου 6,4%. Το 2027 προβλέπεται νέα μείωση 7,9 μονάδων, στο 128,8%, περίπου 5,8%. Και σε απόλυτα μεγέθη όμως, σε ευρώ το χρέος υποχωρεί κατά περίπου 4,8 δισ. φέτος και άλλα 4,4 δισ. το 2027.

Συνολικά, από το 2025 έως το 2027 η μείωση αγγίζει τις 17,3 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ ή περίπου 12% του ελληνικού δημόσιου χρέους. Μαζί με πλεονάσματα από ανάπτυξη και μείωση της φοροδιαφυγής, οι πρόωρες αποπληρωμές είναι το άμεσο εργαλείο. Μέσα στο 2026, η Ελλάδα αφαιρεί βάρη πληρωμών 12,84 δισ. έναντι υποχρεώσεων των επόμενων προϋπολογισμών, ενώ το εκτιμώμενο όφελος από χαμηλότερους τόκους ανέρχεται σε 370 εκατ. ευρώ ετησίως ή σε τουλάχιστον 2,6 δισ. σε μια επταετία.