Οι τιμές των βασικών τροφίμων αυξάνονται ταχύτερα από τα εισοδήματα σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, περιορίζοντας την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών. Μια πρωτότυπη έρευνα σε 28 χώρες χρησιμοποιεί τα υλικά για pancakes προκειμένου να αποτυπώσει τις μεγάλες διαφορές στο κόστος διατροφής.
Αλεύρι, γάλα, αυγά και λίγο βούτυρο. Τέσσερα απλά υλικά, που βρίσκονται σχεδόν σε κάθε κουζίνα και αρκούν για την παρασκευή ενός από τα πιο αγαπημένα πρωινά στην Ευρώπη. Όμως, ακόμη και μια τόσο απλή συνταγή μπορεί πλέον να αποκαλύψει το μέγεθος της ακρίβειας στα τρόφιμα και τις αυξανόμενες ανισότητες στην αγοραστική δύναμη των Ευρωπαίων.
Τα pancakes, γνωστά με διαφορετικές ονομασίες σε κάθε χώρα, από τηγανίτες στην Ελλάδα και Pfannkuchen στη Γερμανία και Palatschinken στην Αυστρία μέχρι Naleśniki στην Πολωνία , αποτελούν ένα καθημερινό και οικονομικό, παραδοσιακά, γεύμα. Ωστόσο, η αύξηση των τιμών των βασικών συστατικών τους γεννά ένα απλό ερώτημα: Πόσα pancakes μπορούν πραγματικά να αγοράσουν σήμερα οι Ευρωπαίοι σε σύγκριση με πριν από μία δεκαετία;
Την απάντηση επιχείρησε να δώσει ο ερευνητικός δημοσιογραφικός οργανισμός CORRECTIV.Europe, δημιουργώντας έναν πρωτότυπο δείκτη, τον Pancake Index, ο οποίος συγκρίνει τις τιμές τεσσάρων βασικών τροφίμων με το διαθέσιμο εισόδημα των πολιτών σε 28 ευρωπαϊκές χώρες.
Ο δείκτης των pancakes και η μεγάλη διαφορά στην αγοραστική δύναμη
Η έρευνα εξετάζει πώς μεταβλήθηκε μέσα στη δεκαετία 2016-2026 η δυνατότητα των νοικοκυριών να αγοράζουν αλεύρι, γάλα, αυγά και βούτυρο, συνδέοντας το κόστος των προϊόντων με το διαθέσιμο εισόδημα.
Τα αποτελέσματα αποκαλύπτουν σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών οικονομιών.
Σε 12 από τις 28 χώρες που εξετάστηκαν, οι καταναλωτές μπορούν σήμερα να αγοράσουν λιγότερα pancakes σε σχέση με το 2016. Αυτό σημαίνει ότι η άνοδος των τιμών των συγκεκριμένων τροφίμων έχει ξεπεράσει την αύξηση των διαθέσιμων εισοδημάτων, περιορίζοντας την πραγματική αγοραστική δύναμη.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Γερμανίας, η οποία το 2016 κατείχε την πρώτη θέση στην ευρωπαϊκή κατάταξη. Δέκα χρόνια αργότερα έχει υποχωρήσει στην τρίτη, καθώς το κόστος των τεσσάρων βασικών συστατικών αυξήθηκε ταχύτερα από τα εισοδήματα.
Στην κορυφή της κατάταξης βρίσκεται πλέον η Αυστρία, όπου ένα άτομο με το διάμεσο διαθέσιμο εισόδημα μπορεί να αγοράσει την ποσότητα υλικών που αντιστοιχεί σε 18,25 pancakes, σύμφωνα με τη μεθοδολογία της έρευνας.
Στον αντίποδα βρίσκεται η Βόρεια Μακεδονία, όπου η αντίστοιχη αγοραστική δυνατότητα περιορίζεται μόλις στα 2,75 pancakes.
Η σύγκριση καταδεικνύει ότι η οικονομική προσιτότητα των τροφίμων δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την τιμή τους στα ράφια των σούπερ μάρκετ, αλλά κυρίως από το ύψος του εισοδήματος που διαθέτουν οι πολίτες.
Γιατί συνεχίζουν να αυξάνονται οι τιμές των τροφίμων
Η άνοδος του κόστους διατροφής στην Ευρώπη δεν οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα, αλλά σε έναν συνδυασμό οικονομικών, γεωπολιτικών και περιβαλλοντικών εξελίξεων.
Οι διαταραχές στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες μετά την πανδημία, η πλήρους κλίμακας ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και η σημαντική αύξηση του ενεργειακού κόστους έχουν επιβαρύνει την παραγωγή, τη μεταποίηση και τη μεταφορά των αγροτικών προϊόντων.
Παράλληλα, η κλιματική αλλαγή επηρεάζει ολοένα περισσότερο την αγροτική παραγωγή, δημιουργώντας πρόσθετες πιέσεις στις τιμές βασικών τροφίμων.
Στην εξίσωση προστίθενται και οι συνθήκες ανταγωνισμού στην αγορά, καθώς τα εταιρικά κέρδη και η διαπραγματευτική ισχύς των μεγάλων αλυσίδων λιανικής μπορούν επίσης να επηρεάζουν τη διαμόρφωση των τελικών τιμών.
Οι παράγοντες αυτοί έχουν οδηγήσει σε μια παρατεταμένη περίοδο ανατιμήσεων, με τις επιπτώσεις να γίνονται αισθητές ακόμη και σε προϊόντα που παραδοσιακά θεωρούνταν οικονομικά προσιτά.
Η ακρίβεια πλήττει πλέον και τη μεσαία τάξη
Οι συνέπειες της αύξησης των τιμών δεν περιορίζονται στα νοικοκυριά με τα χαμηλότερα εισοδήματα.
Μιλώντας στο CORRECTIV.Europe, η Άννα Βιντούμπα, εκπρόσωπος της γερμανικής κοινωνικής οργάνωσης SoVD, επισημαίνει ότι οι οικονομικές πιέσεις επεκτείνονται πλέον και σε ευρύτερα στρώματα της μεσαίας τάξης.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι ολοένα περισσότεροι πολίτες αναγκάζονται να περιορίσουν τις δαπάνες τους για τρόφιμα.
Η υποχώρηση της ποιότητας ή της ποσότητας της διατροφής μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες για την υγεία, ενώ επηρεάζει και άλλες πτυχές της καθημερινότητας, όπως τις εκπαιδευτικές ευκαιρίες και τη δυνατότητα κοινωνικής συμμετοχής.
Σύμφωνα με την ίδια, οι οικονομικές δυσκολίες μπορούν να αποκτήσουν μακροχρόνιο χαρακτήρα, δημιουργώντας συνθήκες στις οποίες η φτώχεια μεταφέρεται από τη μία γενιά στην επόμενη.
Τι κάνει η Ευρωπαϊκή Ένωση για την ακρίβεια στα τρόφιμα
Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να αντιμετωπίσει τις πιέσεις στις τιμές των τροφίμων μέσα από ένα σύνολο παρεμβάσεων που αφορούν τόσο στην αγροτική παραγωγή όσο και στη λειτουργία της αγοράς.
Μεταξύ των βασικών εργαλείων βρίσκονται οι αγροτικές επιδοτήσεις μέσω της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ), η ενίσχυση της διαφάνειας στη διαμόρφωση των τιμών και η υιοθέτηση δικαιότερων κανόνων στις εμπορικές συναλλαγές.
Στόχος είναι να ενισχυθεί η θέση των παραγωγών στην εφοδιαστική αλυσίδα και να γίνει σαφέστερο πώς κατανέμονται το κόστος και τα κέρδη μεταξύ αγροτών, μεταποιητικών επιχειρήσεων, διανομέων και λιανεμπορίου.
Παράλληλα, προβλέπονται μέτρα στήριξης των νοικοκυριών με χαμηλά εισοδήματα, τα οποία αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες δυσκολίες στην κάλυψη των βασικών διατροφικών τους αναγκών.
Ωστόσο, δεν υπάρχει ενιαίο ευρωπαϊκό πλαφόν στις τιμές των τροφίμων, ενώ παραμένει αβέβαιο σε ποιον βαθμό οι υφιστάμενες πολιτικές θα οδηγήσουν σε ουσιαστική αποκλιμάκωση των τιμών στα σούπερ μάρκετ.
Ειδικοί υποστηρίζουν ότι απαιτούνται επίσης παρεμβάσεις για τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, την ανάπτυξη γεωργικών πρακτικών ανθεκτικών στην κλιματική αλλαγή και τη στοχευμένη οικονομική ενίσχυση των πιο ευάλωτων νοικοκυριών.
Το ζήτημα, άλλωστε, ξεπερνά κατά πολύ το κόστος παρασκευής ενός απλού πρωινού. Αφορά στη δυνατότητα εκατομμυρίων Ευρωπαίων να εξασφαλίζουν καθημερινά επαρκή και ποιοτική διατροφή, χωρίς να χρειάζεται να θυσιάζουν άλλες βασικές ανάγκες.
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.