Άμεσα μέτρα στήριξης για τους αγρότες, αλλά και μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις για την ενίσχυση της παραγωγικής αυτονομίας της Ευρώπης, συνδυάζει το Action Plan της Κομισιόν για τα λιπάσματα, που παρουσιάστηκε προ ημερών. Το έκτακτο πακέτο ενίσχυσης για τους παραγωγούς, κλείδωσε κοντά στα 400 εκατ. ευρώ, σύμφωνα με τα όσα ανακοινώθηκαν στο τελευταίο συμβούλιο Γεωργίας και Αλιείας της ΕΕ, ενώ στα μέσα Ιουνίου θα παρουσιαστεί και ένα ειδικό νομοθετικό πακέτο στο πλαίσιο της ΚΑΠ.
Μέσω αυτού, τα κράτη μέλη θα αποκτήσουν μεγαλύτερη ευελιξία στη διαχείριση των εθνικών τους στρατηγικών σχεδίων, ενώ θα δοθεί η δυνατότητα αξιοποίησης αδιάθετων πόρων για νέα εργαλεία ρευστότητας.
Σημαντική πρόβλεψη αποτελεί επίσης η επίσπευση καταβολής ενισχύσεων προς τους αγρότες, ώστε να ενισχυθεί η ταμειακή τους επάρκεια σε μια περίοδο με σημαντικές, αυξημένες ανάγκες.
Η ανησυχία των Βρυξελλών, αλλά και των εθνικών κυβερνήσεων δεν είναι αδικαιολόγητη, για αυτό και καταβάλλονται προσπάθειες να προστατευθούν τόσο οι βιομηχανίες από τις διαταραχές, όσο και οι Ευρωπαίοι αγρότες από το κύμα αυξήσεων στις τιμές των λιπασμάτων.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους εμπορικούς διαδρόμους του πλανήτη, μέσω του οποίου διακινείται περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου λιπασμάτων.
Η διακοπή ή ο περιορισμός στη λειτουργία τους επηρεάζει τις παγκόσμιες τιμές, ακόμη και σε περιοχές που δεν εξαρτώνται άμεσα από τις εισαγωγές της Μέσης Ανατολής.
Λιπάσματα: Πόσο εξαρτημένη είναι η Ευρώπη
Παρότι η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει δική της παραγωγική βάση, εξακολουθεί να εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τις εισαγωγές. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΕ, μόνο το 2024 εισήγαγε περίπου 2 εκατομμύρια τόνους αμμωνίας, 5,8 εκατομμύρια τόνους ουρίας και 6,7 εκατομμύρια τόνους αζωτούχων λιπασμάτων και μειγμάτων.
Η παραγωγή αζωτούχων λιπασμάτων εντός της Ευρώπης συνδέεται άμεσα με το φυσικό αέριο, το οποίο αποτελεί βασική πρώτη ύλη για τη βιομηχανία. Αυτό σημαίνει ότι κάθε άνοδος στις τιμές της ενέργειας μεταφέρεται σχεδόν αυτόματα στο κόστος παραγωγής λιπασμάτων.
Η εμπειρία του 2022 παραμένει νωπή. Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η εκτόξευση των τιμών του φυσικού αερίου οδήγησε πολλές ευρωπαϊκές μονάδες σε περιορισμό ή προσωρινή αναστολή της λειτουργίας τους, καθώς η παραγωγή είχε καταστεί ασύμφορη. Σήμερα, οι Βρυξέλλες φοβούνται την επανάληψη ενός παρόμοιου φαινομένου.
Οι ανησυχίες ενισχύονται από το γεγονός ότι οι τιμές των αζωτούχων λιπασμάτων βρίσκονται ήδη περίπου 70% υψηλότερα σε σχέση με τον μέσο όρο του 2024..
Τα μέτρα που εξετάζει η Κομισιόν
Στο πλέγμα των παρεμβάσεων που σχεδιάζει η Κομισιόν, περιλαμβάνεται η έκτακτη οικονομική στήριξη των 400 εκατ. ευρώ που προαναφέρθηκε, εργαλεία ενίσχυσης της ρευστότητας και μεγαλύτερη ευελιξία στις προκαταβολές της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής.
Παράλληλα, εξετάζονται κίνητρα για τη μείωση της εξάρτησης από τα συνθετικά λιπάσματα, μέσω της αξιοποίησης βιολογικών εναλλακτικών λύσεων και της πιο αποδοτικής χρήσης των διαθέσιμων εισροών.
Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης η δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων λιπασμάτων, ενώ η ΕΕ έχει ήδη κινηθεί προς την αναστολή δασμών σε ορισμένες εισαγωγές ουρίας και αμμωνίας από χώρες εκτός Ρωσίας και Λευκορωσίας. Οι συγκεκριμένοι δασμοί κυμαίνονταν μεταξύ 5,5% και 6,5%, με τις εκτιμήσεις να αναφέρουν ότι η κατάργησή τους θα μπορούσε να εξοικονομήσει περίπου 60 εκατ. ευρώ για τους εισαγωγείς.
Οι αδύναμοι κρίκοι
Η έκθεση στην κρίση των λιπασμάτων, δεν είναι ίδια για όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ. Η Ιρλανδία για παράδειγμα, συγκαταλέγεται στις πιο ευάλωτες χώρες, καθώς εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από εισαγόμενα λιπάσματα και διαθέτει περιορισμένη εγχώρια παραγωγή.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει το Al Jazeera, το 2025 εισήγαγε περίπου 1,7 εκατομμύρια τόνους λιπασμάτων, γεγονός που καθιστά τους αγρότες της ιδιαίτερα ευάλωτους στις διεθνείς διακυμάνσεις των τιμών. Επιπλέον, το ισχυρό κτηνοτροφικό μοντέλο της χώρας απαιτεί σημαντικές ποσότητες αζωτούχων λιπασμάτων για τη διατήρηση των βοσκοτόπων.
Αντίθετα, χώρες όπως η Φινλανδία εμφανίζονται καλύτερα προετοιμασμένες, καθώς διατηρούν εδώ και χρόνια στρατηγικά αποθέματα λιπασμάτων, καυσίμων και σιτηρών.
Παρόμοια πορεία ακολουθεί και η Σουηδία, η οποία εντάσσει τα λιπάσματα και τους σπόρους στη στρατηγική της για την εθνική ανθεκτικότητα μετά την ένταξή της στο ΝΑΤΟ.
Η πολιτική σύγκρουση στις Βρυξέλλες
Η κρίση των λιπασμάτων αναδεικνύει και τις διαφορετικές προσεγγίσεις εντός της Ένωσης. Η Γαλλία και η Ιταλία πιέζουν για χαλάρωση των επιβαρύνσεων που προκύπτουν από τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM), θεωρώντας ότι το επιπλέον κόστος πλήττει την ανταγωνιστικότητα των αγροτών.
Από την άλλη πλευρά, περιβαλλοντικές οργανώσεις προειδοποιούν ότι η υποχώρηση στους κανόνες για τη ρύπανση από άζωτο θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρές περιβαλλοντικές και υγειονομικές επιπτώσεις.
Ταυτόχρονα, η Γερμανία και η Πολωνία, που διαθέτουν ισχυρή βιομηχανία παραγωγής αζωτούχων λιπασμάτων, εμφανίζονται πιο επιφυλακτικές απέναντι σε μέτρα που θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν την προστασία της εγχώριας παραγωγής.
Πότε θα αποτυπωθεί η κρίση στα ράφια
Προς το παρόν, οι Βρυξέλλες δεν προβλέπουν άμεσο σοκ στις τιμές των τροφίμων. Πολλοί αγρότες εξακολουθούν να χρησιμοποιούν αποθέματα που αποκτήθηκαν πριν από την κλιμάκωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή.
Ωστόσο, διεθνείς οργανισμοί, όπως ο FAO, προειδοποιούν ότι οι επιπτώσεις στα τρόφιμα εμφανίζονται με σημαντική χρονική υστέρηση. Το φυσικό αέριο μετατρέπεται σε λίπασμα, το λίπασμα χρησιμοποιείται στις καλλιέργειες και οι καλλιέργειες καταλήγουν στην αγορά τροφίμων μήνες αργότερα. Για τον λόγο αυτό, οι σημερινές ανατιμήσεις ενδέχεται να αποτυπωθούν στα ράφια των καταστημάτων προς το τέλος του έτους.
Πέρα από τις οικονομικές συνέπειες, η ΕΕ ανησυχεί και για τις πολιτικές επιπτώσεις. Η αυξανόμενη πίεση στα αγροτικά εισοδήματα, σε συνδυασμό με το υψηλό κόστος ενέργειας και καυσίμων, μπορεί να ενισχύσει τη δυσαρέσκεια στην ύπαιθρο και να τροφοδοτήσει αντιδράσεις.
Φρέσκιες είναι άλλωστε οι μνήμες των χειμερινών κινητοποιήσεων, τόσο στην Ελλάδα, όσο και στην Ευρώπη και ένας έξτρα επιβαρυντικός παράγοντας όπως είναι οι τιμές των λιπασμάτων, θα μπορούσε να βγάλει τα τρακτέρ εκ νέου στους δρόμους.
Από τα μέσα Ιουνίου οι πληρωμές σε Έλληνες παραγωγούς
Μέσα στο πακέτο με τα οκτώ μέτρα στήριξης, που ανακοίνωσε η κυβέρνηση τον Απρίλιο, λόγω των επιπτώσεων της κρίσης στη Μέση Ανατολή, περιλαμβάνεται και η επέκταση της επιδότησης των λιπασμάτων 15%, επί της αξίας των τιμολογίων, που αγοράζονται από τον Ιούνιο έως και τον Αύγουστο.
Το δημοσιονομικό κόστος ανέρχεται στα 23 εκατ. ευρώ και στα 41 εκατ. ευρώ σύνολο από τον Μάρτιο, που πρωτοανακοινώθηκε το μέτρο.
Η πρώτη δόση προγραμματίζεται για τα μέσα Ιουνίου και θα αφορά τιμολόγια που εκδόθηκαν τον Μάρτιο και τον Απρίλιο.
Η δεύτερη πληρωμή αναμένεται στα μέσα Ιουλίου και θα αφορά αγορές λιπασμάτων που πραγματοποιήθηκαν τον Μάιο και τον Ιούνιο.
Τέλος, η τρίτη δόση έχει προγραμματιστεί για τα μέσα Σεπτεμβρίου και θα καλύπτει τα τιμολόγια Ιουλίου και Αυγούστου.
Διαβάστε ακόμη
Το νέο κόλπο με τα αδήλωτα POS από Βουλγαρία – Συναγερμός στην ΑΑΔΕ
Πώς έλιωσε η ζέστη τον «Iron Man» στο Ρολάν Γκαρός
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.