Τράπεζες: Eτσι θα γίνει το stress test του 2027

Με απλοποιήσεις, λιγότερη γραφειοκρατία και ενσωμετωμένους τους κλιματικούς κινδύνους δημοσιεύτηκαν οι προδιαγραφές για τα stress tests του 2027 από την Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών (ΕΒΑ).

Σημείο ιδιαίτερου ενδιαφέροντος για τις ελληνικές τράπεζες αποτελούν οι τιτλοποιήσεις και η ενσωμάτωση του κινδύνου κρατικών τίτλων, καθώς οι συστημικές τράπεζες της χώρας έχουν στο χαρτοφυλάκιό τους σημαντικό κομμάτι παρόμοιων τίτλων. Συγχρόνως οι ελληνικές τράπεζες ευνοούνται αισθητά από την αρχή της αναλογικότητας που προβλέπει η άσκηση.

Η EBA προχωρά σε σημαντικές αλλαγές στην πανευρωπαϊκή άσκηση προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων (stress test) του 2027, επιχειρώντας να καταστήσει τη διαδικασία πιο αποτελεσματική, πιο στοχευμένη και λιγότερο επιβαρυντική για τις τράπεζες

Η νέα μεθοδολογία αποτελεί ουσιαστικά μια αναθεώρηση του τρόπου με τον οποίο αξιολογείται η ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος απέναντι σε ενδεχόμενες οικονομικές και χρηματοπιστωτικές κρίσεις.

Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά τη δραστική μείωση των στοιχείων που θα πρέπει να υποβάλλουν οι τράπεζες. Σύμφωνα με την EBA, οι απαιτήσεις σε δεδομένα περιορίζονται κατά περίπου 55% σε σχέση με την προηγούμενη άσκηση, καθώς αξιοποιούνται σε μεγαλύτερο βαθμό οι πληροφορίες που ήδη συλλέγονται μέσω του υφιστάμενου εποπτικού πλαισίου. Με τον τρόπο αυτό περιορίζεται η γραφειοκρατία, αποφεύγονται οι επικαλύψεις στις αναφορές και βελτιώνεται η ποιότητα και η συγκρισιμότητα των στοιχείων που λαμβάνουν οι εποπτικές αρχές.

Στην άσκηση του 2027 θα συμμετάσχουν 63 μεγάλες τράπεζες από τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τη Νορβηγία, εκ των οποίων οι 47 προέρχονται από τη ζώνη του ευρώ. Οι τράπεζες αυτές αντιπροσωπεύουν περίπου το 75% του ενεργητικού του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος, γεγονός που επιτρέπει στην EBA και στις εποπτικές αρχές να αποκτήσουν μια σαφή εικόνα για την ανθεκτικότητα του κλάδου σε επίπεδο Ευρώπης.

Κεντρικός στόχος των stress tests παραμένει η αξιολόγηση της δυνατότητας των τραπεζών να απορροφήσουν σημαντικούς κραδασμούς χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο η κεφαλαιακή τους επάρκεια.

Η άσκηση εξετάζει πώς θα επηρεάζονταν οι ισολογισμοί, η κερδοφορία και οι κεφαλαιακοί δείκτες των τραπεζών σε ένα δυσμενές οικονομικό σενάριο, το οποίο στην προκειμένη περίπτωση θα καλύπτει την περίοδο 2027-2029. Οι προβολές θα βασιστούν στα οικονομικά στοιχεία που θα έχουν οι τράπεζες στο τέλος του 2026, ενώ τα αποτελέσματα θα χρησιμοποιηθούν από τις εποπτικές αρχές στο πλαίσιο της διαδικασίας εποπτικής αξιολόγησης (SREP).

Ενσωμάτωση κλιματικών κινδύνων

Η μεγαλύτερη καινοτομία της άσκησης του 2027 είναι η ενσωμάτωση των κλιματικών κινδύνων. Για πρώτη φορά, οι τράπεζες θα κληθούν να αξιολογήσουν τις επιπτώσεις που μπορεί να έχουν τόσο οι κίνδυνοι μετάβασης προς μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα όσο και οι φυσικοί κίνδυνοι που σχετίζονται με ακραία καιρικά φαινόμενα και φυσικές καταστροφές.

Η αξιολόγηση αυτή θα πραγματοποιηθεί μέσω ειδικής ενότητας και δεν θα επηρεάζει άμεσα τα βασικά αποτελέσματα του stress test. Ωστόσο, αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς την πλήρη ενσωμάτωση των κλιματικών παραγόντων στο ευρωπαϊκό εποπτικό πλαίσιο, καθώς οι ρυθμιστικές αρχές θεωρούν ότι η κλιματική αλλαγή μπορεί να εξελιχθεί σε σημαντική πηγή χρηματοπιστωτικών κινδύνων τα επόμενα χρόνια.

Εσωτερικά μοντέλα τραπεζών

Παράλληλα, η μεθοδολογία διατηρεί τη βασική της φιλοσοφία. Οι τράπεζες θα χρησιμοποιήσουν τα δικά τους εσωτερικά μοντέλα για να εκτιμήσουν τις επιπτώσεις των δυσμενών σεναρίων, αλλά μέσα σε ένα αυστηρό πλαίσιο παραδοχών και περιορισμών που έχει καθορίσει η EBA. Οι εποπτικές αρχές θα εξετάσουν και θα επαληθεύσουν τα αποτελέσματα, ώστε να διασφαλιστεί η αξιοπιστία και η συγκρισιμότητα των προβολών μεταξύ των διαφορετικών τραπεζικών ιδρυμάτων.

Η άσκηση θα συνεχίσει να βασίζεται στην παραδοχή του «στατικού ισολογισμού». Αυτό σημαίνει ότι οι τράπεζες δεν θα μπορούν να ενσωματώσουν στα σενάριά τους μελλοντικές στρατηγικές κινήσεις ή διορθωτικές παρεμβάσεις για να περιορίσουν τις επιπτώσεις μιας κρίσης. Ουσιαστικά, θεωρείται ότι η δομή του ενεργητικού, του παθητικού και του επιχειρηματικού μοντέλου παραμένει αμετάβλητη καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς. Με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται μια πιο αντικειμενική αξιολόγηση της πραγματικής ανθεκτικότητας κάθε τράπεζας. Δεν θα υπάρχουν όρια επιτυχίας ή αποτυχίας

Η EBA διευκρινίζει επίσης ότι δεν θα καθοριστούν εκ των προτέρων συγκεκριμένα όρια επιτυχίας ή αποτυχίας, όπως είχε συμβεί σε παλαιότερες ασκήσεις. Αντίθετα, τα αποτελέσματα θα αξιοποιηθούν από τις εποπτικές αρχές ως εργαλείο για τη συνολική αξιολόγηση των τραπεζών και τον προσδιορισμό ενδεχόμενων εποπτικών απαιτήσεων ή συστάσεων.

Κάλυψη Κινδύνων

Η πανευρωπαϊκή άσκηση προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων (EU-wide stress test) επικεντρώνεται κυρίως στην αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο διάφοροι παράγοντες κινδύνου επηρεάζουν τη φερεγγυότητα και την κεφαλαιακή επάρκεια των τραπεζών.

Στο πλαίσιο αυτό, οι τράπεζες υποχρεούνται να εξετάσουν τις επιπτώσεις από τους ακόλουθους βασικούς κινδύνους:

• Πιστωτικός κίνδυνος, συμπεριλαμβανομένων των τιτλοποιήσεων.
• Κίνδυνος αγοράς, καθώς και ο κίνδυνος αντισυμβαλλομένου (CCR) και ο κίνδυνος προσαρμογής πιστωτικής αποτίμησης (CVA).
• Λειτουργικός κίνδυνος, συμπεριλαμβανομένων των κινδύνων που σχετίζονται με τη συμπεριφορά και τις πρακτικές λειτουργίας των τραπεζών.

Πέραν των παραπάνω κατηγοριών κινδύνου, οι τράπεζες καλούνται επίσης να εκτιμήσουν τον αντίκτυπο των δυσμενών σεναρίων στα καθαρά έσοδα από τόκους (Net Interest Income – NII), καθώς και σε στοιχεία της κατάστασης αποτελεσμάτων χρήσης (P&L) και του κεφαλαίου που δεν καλύπτονται από τις υπόλοιπες κατηγορίες κινδύνων.

Επιπλέον, οι κίνδυνοι που απορρέουν από τις εκθέσεις σε κρατικούς τίτλους και κρατικούς αντισυμβαλλομένους λαμβάνονται υπόψη είτε στο πλαίσιο του πιστωτικού κινδύνου είτε στο πλαίσιο του κινδύνου αγοράς, ανάλογα με τον λογιστικό τρόπο με τον οποίο έχουν καταχωρηθεί οι συγκεκριμένες θέσεις στους ισολογισμούς των τραπεζών.

Για την εκτίμηση της ζημίας σε περίπτωση αθέτησης (LGD/Loss Given Default) και των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής των ανοιγμάτων (Lifetime Expected Credit Losses – ECL) για την περίοδο 2027-2029, οι τράπεζες υποχρεούνται να θεωρήσουν ότι οι μελλοντικές μακροοικονομικές μεταβλητές, καθώς και οι τιμές των ακινήτων που χρησιμοποιούνται για την ρευστοποίηση εξασφαλίσεων, θα εξελιχθούν σύμφωνα με τις παραδοχές και τις προβλέψεις των σεναρίων που έχουν καθοριστεί στο πλαίσιο της άσκησης stress test.

Διαδικασία διεξαγωγής της άσκησης

Η υλοποίηση της πανευρωπαϊκής άσκησης προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων (EU-wide stress test) βασίζεται στη στενή συνεργασία της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών (EBA), των εθνικών εποπτικών αρχών, της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Συστημικού Κινδύνου (ESRB).

Ειδικότερα:

Το δυσμενές μακροοικονομικό σενάριο, καθώς και οι ειδικές παραδοχές και κλυδωνισμοί που συνδέονται με επιμέρους κατηγορίες κινδύνου, καταρτίζονται από το ESRB και την ΕΚΤ σε στενή συνεργασία με τις αρμόδιες εποπτικές αρχές, την EBA και τις εθνικές κεντρικές τράπεζες. Η ΕΚΤ είναι υπεύθυνη για την παροχή του βασικού μακροοικονομικού σεναρίου αναφοράς.

Η EBA συντονίζει τη συνολική άσκηση, καθορίζει την κοινή μεθοδολογία και τις ελάχιστες απαιτήσεις διασφάλισης ποιότητας που πρέπει να ακολουθούν οι εποπτικές αρχές, ενώ παράλληλα λειτουργεί ως κεντρικός κόμβος για την υποβολή ερωτήσεων και την παροχή διευκρινίσεων. Επιπλέον, συγκεντρώνει και διαχειρίζεται τα στοιχεία της άσκησης, δημοσιοποιεί τα τελικά αποτελέσματα και παρέχει συγκριτικά στατιστικά στοιχεία στις εποπτικές αρχές για τον έλεγχο της συνέπειας και της αξιοπιστίας των υποβολών των τραπεζών.

Οι αρμόδιες εθνικές εποπτικές αρχές έχουν την ευθύνη να μεταφέρουν στις τράπεζες τις οδηγίες για τη διενέργεια της άσκησης και να συλλέγουν τα απαιτούμενα στοιχεία. Παράλληλα, είναι υπεύθυνες για τη διαδικασία ποιοτικού ελέγχου, η οποία περιλαμβάνει την επαλήθευση των δεδομένων και των αποτελεσμάτων των stress tests, καθώς και την αξιολόγηση των μοντέλων που χρησιμοποιούν οι τράπεζες για τους υπολογισμούς τους.

Οι εποπτικές αρχές μπορούν επίσης να εφαρμόζουν την άσκηση σε ευρύτερο δείγμα τραπεζών από εκείνο που περιλαμβάνεται στην πανευρωπαϊκή άσκηση ή να διενεργούν πρόσθετες εθνικές ασκήσεις προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων. Επιπλέον, είναι αρμόδιες για την εποπτική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων και την ενσωμάτωσή τους στη διαδικασία εποπτικού ελέγχου και αξιολόγησης (SREP).

Τέλος, τα αποτελέσματα του πανευρωπαϊκού stress test δημοσιοποιούνται από την EBA τόσο σε επίπεδο μεμονωμένων τραπεευρζών όσο και σε συγκεντρωτική μορφή μέσω αναλύσεων και εκθέσεων, χρησιμοποιώντας κοινά πρότυπα δημοσιοποίησης, ώστε να διασφαλίζεται η διαφάνεια και η συγκρισιμότητα των στοιχείων σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.