Ο κανόνας του χρυσού μπορεί να έληξε στις αρχές της δεκαετίας του 1970, όμως κάτι άλλο πήρε σιωπηλά τη θέση του για τα επόμενα 50 χρόνια: το πετρέλαιο. Το λεγόμενο «πετροδολάριο» δεν ήταν ευρέως κατανοητό εκείνη την περίοδο, αλλά μια μυστική συμφωνία μεταξύ του Χένρι Κίσινγκερ και της Σαουδικής Αραβίας διασφάλισε ότι το δολάριο θα παρέμενε το κυρίαρχο αποθεματικό νόμισμα. Ωστόσο, το ξέσπασμα του πολέμου στο Ιράν αναδεικνύει την αχίλλειο πτέρνα των Ηνωμένων Πολιτειών, όπως αναφέρει ανάλυση στο Fortune, καθώς η Κίνα προωθεί το «πετρογουάν» ως τον προφανή διάδοχo. Tην ίδια στιγμή οι Σαουδάραβες έθεσαν διακριτικά τέλος στο σύστημα του πετροδολαρίου πριν από δύο χρόνια. Και μετά… ξέσπασε ο πόλεμος στο Ιράν.
Σε κάθε περίπτωση, η αρχιτεκτονική του πετροδολαρίου, που διαμόρφωσε την παγκόσμια οικονομία επί μισό αιώνα, δεν ήταν αποτέλεσμα τυχαίων εξελίξεων αλλά μιας βαθιάς γεωπολιτικής συμφωνίας.
Το μυστικό ταξίδι του Κίσινγκερ
Στη δεκαετία του 1970, υπό την καθοδήγηση του Χένρι Κίσινγκερ, οι Ηνωμένες Πολιτείες διασφάλισαν ότι η Σαουδική Αραβία θα τιμολογεί το πετρέλαιο αποκλειστικά σε δολάρια, με αντάλλαγμα στρατιωτική προστασία και πολιτική στήριξη. Η κίνηση αυτή ήταν στο επίκεντρο της πολιτικής του τότε προέδρου Ρίτσαρντ Νίξον, που ήθελε να διασφαλίσει την παγκόσμια ζήτηση για δολάριο μετά το τέλος του Κανόνα του Χρυσού το 1971. Αυτή η συμφωνία «κλείδωσε» το δολάριο στο κέντρο των διεθνών ενεργειακών συναλλαγών και ενίσχυσε την παγκόσμια ζήτησή του για δεκαετίες.
Ωστόσο, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, πριν από περίπου δύο χρόνια η Σαουδική Αραβία επέλεξε σιωπηλά να μην ανανεώσει την αποκλειστικότητα της συμφωνίας, ανοίγοντας τον δρόμο για τιμολόγηση πετρελαίου και σε άλλα νομίσματα. Η εξέλιξη αυτή δεν είχε άμεσες επιπτώσεις, αλλά σε συνδυασμό με τις σημερινές γεωπολιτικές εντάσεις — και ιδιαίτερα τον πόλεμο στο Ιράν — αποκτά πλέον στρατηγική βαρύτητα.
Το πετροδολάριο και η ιστορική του κυριαρχία
Το σύστημα του πετροδολαρίου διασφάλισε ότι οι χώρες που εισάγουν πετρέλαιο χρειάζονται δολάρια για τις συναλλαγές τους, δημιουργώντας έναν αυτοτροφοδοτούμενο μηχανισμό ζήτησης για το αμερικανικό νόμισμα. Αυτό ενίσχυσε την παγκόσμια επιρροή των ΗΠΑ, επιτρέποντάς τους να χρηματοδοτούν ελλείμματα και να επιβάλλουν κυρώσεις με σημαντική αποτελεσματικότητα.
Οι γεωπολιτικές αναταράξεις που επιταχύνουν τις αλλαγές
Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή και οι διαταραχές στις ενεργειακές ροές — ιδιαίτερα στα Στενά του Ορμούζ — έχουν επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση για εναλλακτικά νομίσματα, πέραν του δολαρίου. Οι πιέσεις στην προσφορά και η αβεβαιότητα ενισχύουν την ανάγκη διαφοροποίησης των μηχανισμών συναλλαγών.
Σύμφωνα, ωστόσο, με οικονομολόγους, οι χώρες του Κόλπου διαφοροποιούν σιωπηλά τους εμπορικούς τους εταίρους ήδη εδώ και χρόνια, πραγματοποιώντας συναλλαγές πετρελαίου εκτός δολαρίου και, κατ’ επέκταση, υπονομεύοντας εκ των πραγμάτων την αρχή του πετροδολαρίου ως αποκλειστικού νομίσματος για το εμπόριο πετρελαίου. Ο αναλυτής της EBC Financial Group, Μάικλ Χάρις, ανέφερε σε πρόσφατο σημείωμά του ότι το μερίδιο του δολαρίου στα παγκόσμια συναλλαγματικά αποθέματα έχει υποχωρήσει σε χαμηλό 25ετίας, μειούμενο από 71% το 1999 σε περίπου 57% σήμερα.
Ιράν και Κίνα: Η στρατηγική σύμπλευση στο πετρέλαιο
Σήμερα, το Ιράν και η Κίνα προωθούν ενεργά τη χρήση του γιουάν στις ενεργειακές συναλλαγές, επιχειρώντας να παρακάμψουν το δολάριο, που, σύμφωνα με υπολογισμούς του 2023 από την JP Morgan, αντιστοιχούσε στο 80% των συναλλαγών για πετρέλαιο . Σε κρίσιμα σημεία όπως τα Στενά του Ορμούζ, η συνεργασία αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς συνδέεται με ευρύτερες προσπάθειες περιορισμού της αμερικανικής οικονομικής επιρροής, όπως αναφέρει το Al Jazeera.
Μάλιστα, στο πλαίσιο ενός de facto καθεστώτος «διοδίων» που έχει επιβάλει το Ιράν, τα εμπορικά πλοία χρεώνονται τέλη διέλευσης σε γιουάν, σύμφωνα με πολλαπλές αναφορές, σε μια ακόμη ένδειξη της εμβάθυνσης της οικονομικής συνεργασίας Κίνας–Ιράν μέσω του κινεζικού νομίσματος.
Αν και δεν είναι σαφές πόσα πλοία έχουν πραγματοποιήσει πληρωμές σε γιουάν, τουλάχιστον δύο είχαν ήδη προχωρήσει σε τέτοιες συναλλαγές έως τις 25 Μαρτίου, σύμφωνα με το Lloyd’s List.
Προ ημερών, η πρεσβεία του Ιράν στη Ζιμπάμπουε ανέφερε σε ανάρτηση ότι έχει έρθει η ώρα να προστεθεί το «πετρογiουάν» στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου.
Η Κίνα επιδιώκει να ενισχύσει τον διεθνή ρόλο του γιουάν μέσω της ενέργειας, αξιοποιώντας τη θέση της ως ο μεγαλύτερος εισαγωγέας πετρελαίου παγκοσμίως. Η σταδιακή ενσωμάτωση του νομίσματος σε εμπορικές συμφωνίες ενισχύει την προοπτική δημιουργίας ενός παράλληλου συστήματος.
Γιατί η Τεχεράνη θέλει το γιουάν
Για την Τεχεράνη και το Πεκίνο, η ενίσχυση του γιουάν αποτελεί μια αμοιβαία επωφελή εξέλιξη.
Η χρήση του νομίσματος επιτρέπει σε Κίνα και Ιράν να παρακάμπτουν τις αμερικανικές κυρώσεις που επιβάλλονται μέσω του χρηματοπιστωτικού συστήματος που κυριαρχείται από το δολάριο.
Παράλληλα, απλοποιεί και μειώνει το κόστος του εμπορίου μεταξύ των δύο πλευρών, το οποίο έχει ενισχυθεί σημαντικά στο πλαίσιο της 25ετούς «στρατηγικής εταιρικής σχέσης» που υπεγράφη το 2021.
Ετσι, φαίνεται ότι πηγαίνουμε προς ένα πολυνομισματικό σύστημα, όπου το δολάριο δεν θα αποτελεί το μοναδικό σημείο αναφοράς για το πετρέλαιο. Η διαδικασία αυτή είναι αργή, αλλά φαίνεται να αποκτά δυναμική.
Το bullish σενάριο της ING για το κινεζικό νόμισμα
Σε αυτό το πλαίσιο, έρχεται και η ανάλυση της ING, σύμφωνα με την οποία το γιουάν έχει εισέλθει σε «bullish» σενάριο, καταγράφοντας άνοδο περίπου 2,3% έναντι του δολαρίου και υπεραποδίδοντας έναντι άλλων ασιατικών νομισμάτων. Η τάση αυτή στηρίζεται σε ισχυρά θεμελιώδη, όπως το εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας και η αυξανόμενη χρήση του νομίσματος στις διεθνείς συναλλαγές.
Γιατί υπεραποδίδει το κινεζικό νόμισμα
Η υπεραπόδοση του κινεζικού γιουάν εξηγείται από μια σειρά παραγόντων που ενισχύουν τις θετικές προοπτικές του.
1)Καταρχάς, το θετικό επενδυτικό κλίμα που είχε διαμορφωθεί από τις αρχές του έτους παραμένει ισχυρό και διαδεδομένο μεταξύ των συμμετεχόντων στην αγορά.
2)Παράλληλα, οι κινεζικές αρχές φαίνεται να αποδέχονται περαιτέρω ενίσχυση του νομίσματος, καθώς μετά το ξέσπασμα του πολέμου στο Ιράν και την άνοδο των τιμών πετρελαίου, η στάση της κεντρικής τράπεζας υποδηλώνει μεγαλύτερη ανοχή στην ανατίμηση.
3) Σε μακροοικονομικό επίπεδο, οι ισχυρές εξαγωγές της Κίνας διατηρούν το πλεόνασμα τρεχουσών συναλλαγών σε θετική τροχιά, στηρίζοντας το γιουάν, ενώ το νόμισμα έχει αντέξει παρά τη διεύρυνση της διαφοράς αποδόσεων μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, η οποία ενδέχεται να περιοριστεί εφόσον υποχωρήσουν οι πληθωριστικές πιέσεις.
4)Την ίδια στιγμή, η αγορά ισορροπεί ανάμεσα σε προειδοποιήσεις για υποεκτίμηση των κινδύνων από τον πόλεμο και στην προσδοκία σταδιακής ομαλοποίησης.
5) Τέλος, το γουάν αναδεικνύεται σε έναν απρόσμενο ωφελημένο της σύγκρουσης στο Ιράν, παρά το γεγονός ότι η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος εισαγωγέας πετρελαίου. Η επαναξιολόγηση του «κινεζικού ρίσκου» και οι συζητήσεις για πιθανή αποδυνάμωση του πετροδολαρίου και ενίσχυση του «πετρογουάν» — μεταξύ άλλων μέσω σχεδίων του Ιράν για επιβολή τελών διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ σε γιουάν ή κρυπτονομίσματα — ενισχύουν τις μακροπρόθεσμες ανοδικές προσδοκίες για το κινεζικό νόμισμα.
Η πιθανή ενίσχυση του γιουάν στις ενεργειακές συναλλαγές επηρεάζει όχι μόνο τις αγορές, αλλά και τη γεωπολιτική ισορροπία. Η μείωση της εξάρτησης από το δολάριο μπορεί να περιορίσει την αποτελεσματικότητα των κυρώσεων και να αναδιαμορφώσει τις διεθνείς συμμαχίες.
Η επόμενη μέρα στο παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα
Το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα βρίσκεται σε φάση μετάβασης. Το πετροδολάριο δεν καταρρέει, αλλά η άνοδος του γιουάν και οι γεωπολιτικές εξελίξεις δείχνουν ότι η εποχή της απόλυτης κυριαρχίας του πλησιάζει στο τέλος της.
Παρά ταύτα, η μετάβαση δεν είναι άμεση ούτε γραμμική. Το δολάριο παραμένει βαθιά εδραιωμένο στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, ενώ η πλήρης μετατόπιση των ενεργειακών συναλλαγών σε άλλα νομίσματα απαιτεί χρόνο, θεσμικές αλλαγές και εμπιστοσύνη στις εναλλακτικές αγορές.
Το συμπέρασμα που διαμορφώνεται είναι ότι η παγκόσμια οικονομία κινείται προς ένα πιο πολυνομισματικό μοντέλο, στο οποίο το γιουάν αποκτά σταδιακά ρόλο στο ενεργειακό εμπόριο. Αν και το πετροδολάριο δεν καταρρέει, η εποχή της απόλυτης κυριαρχίας του φαίνεται να αμφισβητείται — και αυτή η μεταβολή έχει ήδη ξεκινήσει.
Διαβάστε ακόμη
Στενά του Ορμούζ: Γιατί το Ιράν ζητάει να επιβληθούν «διόδια» σε όλα τα πλοία (tweets)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.