Ο Μάρκο Μένσινκ, ο οποίος διευθύνει το Cefic, μια ομάδα πίεσης που εκπροσωπεί τις ευρωπαϊκές εταιρείες χημικών, παρουσιάζει μια ζοφερή εικόνα. Οι υψηλές τιμές της ενέργειας και ο ανταγωνισμός από την Κίνα αναγκάζουν εργοστάσια να κλείσουν και προκαλούν απώλειες θέσεων εργασίας.
Η περαιτέρω συγκέντρωση του κλάδου είναι «αναπόφευκτη». Η ελπίδα παίρνει τη μορφή μιας τομής ηλεκτρικού καλωδίου που φυλάει πάνω από το γραφείο του στις Βρυξέλλες. Είναι κατασκευασμένο από την Orient Cable, έναν κινεζικό κολοσσό. Ωστόσο, το πολυμερές που μονώνει το καλώδιο κατασκευάζεται από την αυστριακή Bouruge International. Ο Μένσινκ αναφέρει ότι, όταν επισκέπτεται την Κίνα, τα μεγαλοστελέχη του κλάδου ρωτούν αδιάκοπα για την ευρωπαϊκή εταιρεία. Είναι το μόνο τμήμα του καλωδίου που δεν μπορούν να κατασκευάσουν — προς το παρόν.
Οι εταιρείες χημικών δεν είναι οι μόνες. Μεγάλο μέρος του βιομηχανικού συγκροτήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκεται υπό πίεση. Στις 21 Σεπτεμβρίου, η Volkswagen ανακοίνωσε ότι θα επιταχύνει το σχέδιο αναδιάρθρωσής της. Είναι μία από τις πέντε ευρωπαϊκές αυτοκινητοβιομηχανίες που εξέδωσαν προειδοποιήσεις για τα κέρδη τους φέτος, πληγείσες από τους κινεζικούς ανταγωνιστές.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το εκτελεστικό όργανο της ΕΕ, έχει ανησυχήσει. Στην ομιλία της για την κατάσταση της Ένωσης στις 16 Σεπτεμβρίου, η πρόεδρός της, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, προειδοποίησε ότι το εμπορικό έλλειμμα με την Κίνα βρισκόταν σε «σημείο καμπής».
Ωστόσο, μια πιο προσεκτική ματιά στο βιομηχανικό τοπίο της Ευρώπης αποκαλύπτει περισσότερες αχτίδες ελπίδας. Παρά την ανησυχία για τη γενικευμένη αποβιομηχάνιση, η ζημιά, προς το παρόν, περιορίζεται σε μια χούφτα βιομηχανιών. Τμήματα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας τα πάνε μια χαρά. Και όπου οι επιχειρήσεις απειλούνται, προσαρμόζονται στη νέα, πιο σκληρή πραγματικότητά τους.
Δύο παράγοντες υποκρύπτουν τις πρόσφατες δυσκολίες ορισμένων ευρωπαίων παραγωγών. Ο ένας είναι η ενέργεια, η οποία εδώ και καιρό είναι ακριβότερη από ό,τι στην Αμερική ή την Κίνα. Πριν από τις επιδοτήσεις, οι τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος για βιομηχανική χρήση στη Γαλλία και τη Γερμανία είναι περίπου διπλάσιες από ό,τι σε οποιαδήποτε από αυτές τις χώρες. Οι πόλεμοι στην Ουκρανία και το Ιράν έχουν ωθήσει τα κόστη ακόμη υψηλότερα.
Ο άλλος είναι η Κίνα. Η βιομηχανική της πολιτική, η καινοτομία και οι βελτιώσεις στην ποιότητα έχουν τροφοδοτήσει την παραγωγή της σε όλα τα προϊόντα, από ρολά χάλυβα έως ηλεκτρικά οχήματα . Η άφθονη προσφορά της συμπίπτει με την υποτονική εγχώρια ζήτηση, και μέρος της πλεονάζουσας παραγωγικής της ικανότητας βρίσκει διέξοδο στο εξωτερικό. Οι δασμοί του Ντόναλντ Τραμπ και οι απαγορεύσεις σε ορισμένες κινεζικές εισαγωγές έχουν καταστήσει την Ευρώπη τον κύριο στόχο των κινεζικών εξαγωγέων.
Εν τω μεταξύ, οι ευρωπαϊκές εταιρείες δυσκολεύονται να πουλήσουν στην Κίνα, μια αγορά που κάποτε ήταν μεγάλη, ταχέως αναπτυσσόμενη και με υψηλά περιθώρια κέρδους. Συχνά χρησιμοποιούν τοπικά εργοστάσια και αλυσίδες εφοδιασμού, περιορίζοντας τις εξαγωγές από την Ευρώπη. Έτσι, το πλεόνασμα της Κίνας στο εμπόριο αγαθών με την ΕΕ έχει υπερδιπλασιαστεί από το 2019, φτάνοντας τα 420 δισ. δολάρια.
Όλα αυτά φαίνονται πολύ ζοφερά. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ολόκληρη η ευρωπαϊκή βιομηχανία είναι καταδικασμένη. Κάθε άλλο: το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα συγκεντρωμένο, ανά χώρα και ανά κλάδο. Ο Έρικ Χάιμαν της Deutsche Bank επισημαίνει ότι σε ολόκληρη την ΕΕ, το μερίδιο της μεταποίησης στη συνολική ακαθάριστη προστιθέμενη αξία παρέμεινε σταθερό στο 16% περίπου τα τελευταία χρόνια. Σε ορισμένες χώρες, ιδίως στη Γερμανία και την Ιταλία, έχει μειωθεί ελαφρώς. Τα στοιχεία για την απασχόληση παρουσιάζουν μια παρόμοια εικόνα. Από το α’ τρίμηνο του 2023, η απασχόληση στον μεταποιητικό τομέα της ΕΕ έχει μειωθεί κατά περίπου 2%, φτάνοντας τα 28 εκατομμύρια. Η Γερμανία από μόνη της αντιπροσωπεύει τα τέσσερα πέμπτα της μείωσης. Και παρόλο που ο συνολικός αριθμός θέσεων εργασίας μειώνεται, ο αριθμός των θέσεων υψηλής ειδίκευσης, όπως μηχανικοί και τεχνικοί, έχει αυξηθεί κατά 7% από τις αρχές του 2023.
Ορισμένοι κλάδοι βρίσκονται σε άνθηση. Η απασχόληση στους κλάδους των φαρμακευτικών προϊόντων, της αεροδιαστημικής και της ηλεκτρονικής έχει αυξηθεί από τις αρχές του 2023. Η άνθηση της τεχνητής νοημοσύνης ωφελεί τη γαλλική Schneider Electric, τη γερμανική Siemens και την ιταλική Prysmian, οι οποίες κατασκευάζουν εξοπλισμό που διατηρεί τα κέντρα δεδομένων σε πλήρη λειτουργία. Οι κατασκευαστές όπλων, όπως η γερμανική Rheinmetall και η ιταλική Leonardo, αυξάνουν την παραγωγή τους καθώς αυξάνονται οι αμυντικοί προϋπολογισμοί.
Φυσικά, οι εισαγωγές ορισμένων προϊόντων από την Κίνα έχουν εκτοξευθεί. Σε μια άλλη ανάλυση, ο Σάιμον Έβενετ του IMD εξέτασε τις περίπου 100 κορυφαίες εισαγωγές της Γερμανίας από την Κίνα. Εντόπισε εκείνες για τις οποίες ο όγκος είχε αυξηθεί κατά περισσότερο από 25% και οι τιμές είχαν μειωθεί κατά 10% από το 2023. Έντεκα από τα περίπου 100 προϊόντα πληρούσαν αυτά τα κριτήρια. Στα περισσότερα από αυτά τα 11, συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρικών οχημάτων, των επίπλων και ορισμένων χημικών προϊόντων, τα κινεζικά προϊόντα ανταγωνίζονται άμεσα τα ευρωπαϊκά. Ωστόσο, η ιδέα ότι τα φθηνά κινεζικά προϊόντα υπονομεύουν μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής βιομηχανίας φαίνεται υπερβολική.
Επιπλέον, ορισμένες κινεζικές εισαγωγές ενδέχεται να ωφελούν τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Μεταξύ των 100 προϊόντων που συνέβαλαν περισσότερο στην παγκόσμια αύξηση των εξαγωγών της Κίνας από το 2023, τα τρία τέταρτα της αύξησης προήλθαν από εξαρτήματα και ενδιάμεσα αγαθά, όπως μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων και ρομποτικοί βραχίονες. Αυτά αποτελούν απειλή για τους κατασκευαστές παρόμοιου εξοπλισμού. Ωστόσο, για τους ευρωπαίους αγοραστές τους, μειώνουν το κόστος παραγωγής. Μια μελέτη της ΕKT διαπίστωσε ότι μεταξύ του 2000 και του 2022, στους τομείς που εκτίθενται σε εισαγωγές κινεζικών ενδιάμεσων προϊόντων, η ετήσια αύξηση της βιομηχανικής παραγωγής αυξήθηκε κατά 0,6 ποσοστιαίες μονάδες. Στους τομείς που εκτίθενται σε κινεζικά τελικά προϊόντα, η αύξηση αυτή μειώθηκε κατά περίπου μία ποσοστιαία μονάδα.
Από πολλές απόψεις, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις προσαρμόζονται καλά στις μεταβαλλόμενες συνθήκες. Στην Ισπανία, όπου η άφθονη ηλιακή ενέργεια συμβάλλει στη διατήρηση των τιμών της ενέργειας σε χαμηλά επίπεδα, οι ευρωπαϊκές εταιρείες διπλασίασαν τις ετήσιες επενδύσεις τους μεταξύ 2021 και 2025, σε σύγκριση με την προηγούμενη πενταετία. Μια έκθεση της τράπεζας Morgan Stanley υποστηρίζει ότι οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις είναι «πολύ πιο προετοιμασμένες» για τον ερχόμενο χειμώνα σε σχέση με το 2022, όταν ο πόλεμος στην Ουκρανία διακόπηκε η παροχή ρωσικού φυσικού αερίου. Ορισμένες έχουν εφαρμόσει μέτρα ενεργειακής απόδοσης ή έχουν εγκαταστήσει περισσότερες τοπικές πηγές ανανεώσιμης ενέργειας. Άλλες προβαίνουν σε περισσότερη χρηματοοικονομική αντιστάθμιση κινδύνου.
Οι κατασκευαστές της ΕΕ προσφέρουν επίσης περισσότερες υπηρεσίες. Το 2024 εξήγαγαν προϊόντα αξίας 460 δισ. δολαρίων, σημειώνοντας αύξηση 21% σε δύο χρόνια. Για ορισμένες εταιρείες, όπως η Vestas και η MTU Aero Engines, αυτό σημαίνει συμβάσεις συντήρησης. Άλλες εταιρείες πωλούν περισσότερο λογισμικό και το ενσωματώνουν στον εξοπλισμό τους. Η Siemens το αντιλήφθηκε νωρίς και έχει εξαγοράσει αρκετές εταιρείες λογισμικού. Η Stellantis, δήλωσε ότι τα έσοδά της από συνδρομές σε υπηρεσίες αυξήθηκαν κατά 50-60% το περασμένο έτος, σύμφωνα με τον Economist.
Εάν η ΤΝ μπορεί να ενισχύσει τα εργοστάσια της Ευρώπης, αυτό μπορεί να αποτελέσει έναν ακόμη λόγο για να μην ξεγράψουμε τις βιομηχανικές της επιχειρήσεις. Οι τιμές της ενέργειας και οι κινεζικές εισαγωγές αποτελούν πραγματικά προβλήματα, αλλά μόνο για ένα μέρος των εταιρειών. Η Ευρώπη διαθέτει δεκαετίες εμπειρίας στην ανάπτυξη κορυφαίων εταιρειών στον τομέα της μεταποίησης, καθώς και μια τεράστια καταναλωτική αγορά. Οι κατασκευαστές της έχουν δεχτεί κάποια πλήγματα, αλλά σε καμία περίπτωση δεν βρίσκονται στα τελευταία τους.
Διαβάστε ακόμη
Κυβέρνηση και διυλιστήρια ρίχνουν €0,40 το πετρέλαιο θέρμανσης
Ταμείο Ανάκαμψης: Κατατίθεται το τελευταίο αίτημα για 6,75 δισ. ευρώ
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ