Ο σκύλος που κυνηγούσε την ουρά του

Το θέμα των ημερών στην Ελλάδα, αλλά και παγκοσμίως, είναι η ακρίβεια και κατ’ επέκτασιν ο πληθωρισμός.

Ο απλός κόσμος μιλάει για ακρίβεια, οι οικονομολογούντες για πληθωρισμό και οι πιο ψαγμένοι για «πληθωριστικές πιέσεις». Ο πληθωρισμός -ως γνωστόν- είναι ένα μέτρο του ρυθμού ανόδου των τιμών των βασικών αγαθών και, βέβαια, υπάρχουν διάφοροι δείκτες πληθωρισμού, ανάλογα με την ομάδα αγαθών που παρακολουθούν, π.χ. ο δείκτης τιμών καταναλωτή, που καταγράφει τις τιμές των βασικών καταναλωτικών προϊόντων όπως τρόφιμα, ένδυση κ.λπ.

Το μόνο αγαθό που δεν παρακολουθεί ο πληθωρισμός είναι το χρήμα, το οποίο για τους περισσότερους εξ ημών είναι και το σημαντικότερο. (Εξαιρούνται οι ασκητές και οι… πολιτικοί.) Το χρήμα, ως γνωστόν, έχει το δικό του μέτρο ακρίβειας, που είναι το επιτόκιο. Σήμερα λοιπόν, βρισκόμαστε στην κατάσταση όπου έχουμε υψηλό πληθωρισμό και χαμηλά ή μηδενικά επιτόκια.

Αυτό είναι διαισθητικά λογικό διότι όσο ανεβαίνει η αξία των αγαθών, τόσο πέφτει η αξία του χρήματος, αφού για να αγοράσει κανείς ένα αγαθό χρειάζονται περισσότερα χρήματα. Η ακριβής σχέση μεταξύ επιτοκίων και πληθωρισμού, είναι και θα είναι, ένα από τα αναπάντητα ερωτήματα της Οικονομικής Επιστήμης.

Σε γενικές γραμμές όμως, η σχέση μεταξύ επιτοκίων και πληθωρισμού είναι αντιστρόφως ανάλογη. Γι’ αυτό και οι μεγάλες Κεντρικές Τράπεζες-ΕΚΤ και Fed- αυξάνουν ή πρόκειται να αυξήσουν τα βασικά επιτόκια του δολαρίου και του ευρώ, ελπίζοντας ότι έτσι θα μειώσουν τον πληθωρισμό. Στην ουσία, η αύξηση των επιτοκίων αποσκοπεί στον περιορισμό της υπερβάλλουσας ζήτησης αγαθών από πλευράς καταναλωτών, η οποία είναι αυτή που -υπό ομαλές συνθήκες- ανεβάζει τις τιμές τους!

Είναι, όμως, ομαλές οι συνθήκες;

Οι τιμές της ενέργειας προφανώς ανεβαίνουν όχι λόγω ζήτησης, αλλά λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Οι τιμές πολλών βασικών βιομηχανικών αγαθών αλλά και τα κόστη μεταφοράς , ανεβαίνουν λόγω lockdown στην Κίνα.

Με αυτά τα δεδομένα πόσο θα βοηθήσει μία αύξηση των επιτοκίων; Ή μήπως αυτή μπορεί να εκτροχιάσει μια αναιμική ανάκαμψη στην Ευρώπη σε επιταχυνόμενη ύφεση;

Εκτός αυτού δε, μία σοβαρή αύξηση των επιτοκίων σίγουρα θα οδηγήσει σε δυσχέρεια εξυπηρέτησης των πανδημικών και άλλου είδους χρεών από επιχειρήσεις, νοικοκυριά αλλά και κράτη.

Είναι η κλασική περίπτωση του σκύλου που κυνηγάει την ουρά του.

Οι Κεντρικές Τράπεζες προσπαθούν να λύσουν ένα πρόβλημα που, στην ουσία, οι ίδιες δημιούργησαν: Για να βοηθήσουν την ανάπτυξη κατά την πανδημία, αύξησαν υπερβολικά τη ρευστότητα στην αγορά, και τώρα προσπαθούν να τη μαζέψουν.

Πάντως η Οικονομική Θεωρία και η εμπειρία δεν έχουν λύση σε αυτό το πρόβλημα.

Με άλλα λόγια προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε καινοφανή προβλήματα με τις παλαιές κλασικές μεθόδους! Είναι σαν να προσπαθεί κανείς να αντιμετωπίσει έναν αντίπαλο που επιτίθεται με νέα προηγμένα όπλα, χρησιμοποιώντας τα ξεπερασμένα παλαιά. Εδώ η παραδοσιακή Οικονομική και Νομισματική πολιτική σηκώνουν τα χέρια ψηλά.

Είναι προφανές ότι χρειάζονται νέες τεχνικές που σίγουρα θα ξεφεύγουν από τα κλασικά όρια της οικονομικής διαχείρισης και θα ενσωματώνουν τις νέες προηγμένες τεχνολογίες, σίγουρα τη συμπεριφορική επιστήμη, και φυσικά πολλά άλλα που εγώ δεν γνωρίζω. Θα διακινδυνεύσω όμως να πω ότι οι Οικονομικές Επιστήμες βρίσκονται σήμερα στο στάδιο που ευρίσκοντο οι Φυσικές Επιστήμες στην αρχή του 20ού αιώνα. Δηλαδή, έχουν αντιμετωπίσει, θεωρητικώς, όλα τα μέχρι σήμερα γνωστά οικονομικά φαινόμενα, αλλά τώρα καλούνται να αντιμετωπίσουν καινούρια και αχαρτογράφητα.

Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Αμερική έσωσε τον Δυτικό κόσμο υιοθετώντας το περίφημο New Deal. Μήπως ήλθε η ώρα για ένα νέο New Deal που θα απαντάει στις νέες, τεράστιες προκλήσεις;

Και φυσικά όπως και τότε το θέμα δεν είναι οικονομικό, αλλά κυρίως πολιτικό.

Αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση για την Ενωμένη Ευρώπη, αν φιλοδοξεί να παραμείνει ενωμένη, ειρηνική και ευημερούσα!

Άλλως θα πληθαίνουν δραματικά οι πάσης φύσεως αγανακτισμένοι που οδήγησαν τη Βρετανία στο Brexit και τη Λεπέν στο 45%.

Όσο για την Ελλάδα, μπορεί να δούμε Πρωθυπουργό ακόμη και τον Βαρουφάκη.

Μια χαρά αγανακτισμένος είναι. Άλλωστε έχει και τη σχετική προϋπηρεσία!