Δείτε περισσότερα άρθρα μας στα αποτελέσματα αναζήτησης

Add Newmoney.gr on Google

Το ορυχείο Malmberget, στη βόρεια Σουηδία, βρίσκεται σε μια περιοχή εντός του Αρκτικού Κύκλου, σε βάθος που ξεπερνά τα 1.000 μέτρα κάτω από την επιφάνεια της γης. Στις υπόγειες σήραγγές του εξακολουθεί να είναι έντονη η μυρωδιά της αμμωνίας, ως αποτέλεσμα των νυχτερινών ελεγχόμενες εκρήξεων, κατά τις οποίες αποσπώνται περίπου 50.000 τόνοι πετρώματος.

Για περισσότερο από έναν αιώνα, το ορυχείο αποτελεί σημαντική πηγή σιδηρομεταλλεύματος, συμβάλλοντας καθοριστικά στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας. Σήμερα, ωστόσο, οι εργασίες εξόρυξης αποκτούν έναν επιπλέον ρόλο, καθώς αποτελούν το πρώτο βήμα για τη δημιουργία μιας βιώσιμης ευρωπαϊκής αλυσίδας εφοδιασμού με σπάνιες γαίες.

Τα συγκεκριμένα ορυκτά έχουν αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία τον 21ο αιώνα, καθώς χρησιμοποιούνται στην παραγωγή ενός ευρέος φάσματος προϊόντων και τεχνολογιών, από ηλεκτρικά αυτοκίνητα και ανεμογεννήτριες, έως κέντρα δεδομένων και αμυντικό εξοπλισμό. Για την Ευρώπη, η μείωση της εξάρτησής της από τις εισαγωγές τους, κυρίως από την Κίνα, αποτελεί πλέον επείγουσα προτεραιότητα, καθώς οι πρώτες αυτές ύλες χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο ως μέσο άσκησης οικονομικής πίεσης.

Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας, οι σκανδιναβικές χώρες αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία. Η περιοχή διαθέτει τα μεγαλύτερα γνωστά κοιτάσματα σπάνιων γαιών στην Ευρώπη, άφθονη καθαρή ενέργεια, καθώς και μακρά εμπειρία στον τομέα της εξόρυξης. Ιδιαίτερα πλεονεκτική είναι η θέση της κρατικής σουηδικής εταιρείας LKAB, η οποία διαχειρίζεται το ορυχείο Malmberget. Ένα σημαντικό πλεονέκτημα της εταιρείας είναι ότι η εξόρυξη σπάνιων γαιών μπορεί να πραγματοποιείται στο πλαίσιο των ήδη υφιστάμενων δραστηριοτήτων της για την παραγωγή σιδήρου. Επομένως, η εταιρεία δεν χρειάζεται να δημιουργήσει εξαρχής νέες εξορυκτικές εγκαταστάσεις και υποδομές.

Ωστόσο, η εξόρυξη των πρώτων υλών δεν αρκεί από μόνη της. Για να επιτύχει τον στόχο της, η Ευρώπη χρειάζεται να ακολουθήσει το παράδειγμα της Κίνας, η οποία, με τη στήριξη της κυβέρνησης, κατάφερε να αναπτύξει εκτεταμένες υποδομές επεξεργασίας και διύλισης. Με αυτόν τον τρόπο, αξιοποίησε πλήρως τα μεγάλα κοιτάσματα που διαθέτει και ανέπτυξε ισχυρή παραγωγική ικανότητα σε ολόκληρη την αλυσίδα επεξεργασίας των συγκεκριμένων ορυκτών.

Οι βασικές τοποθεσίες κοιτασμάτων σπάνιων γαιών στις σκανδιναβικές χώρες και τη Γροιλανδία:

Bloomberg

«Αν η Δύση θέλει να αποκτήσει ουσιαστική παρουσία σε όλα τα στάδια της αλυσίδας παραγωγής και επεξεργασίας σπάνιων γαιών, θα πρέπει να ακολουθήσει μια ολοκληρωμένη στρατηγική, όπως έχει κάνει η Κίνα, και να μην περιοριστεί αποκλειστικά στην εξόρυξή τους», δήλωσε ο Έλντουρ Όλαφσον, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας Amaroq Ltd., η οποία αναπτύσσει ένα έργο εξερεύνησης κοιτασμάτων στη Γροιλανδία.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η υλοποίηση των δεκάδων στρατηγικών έργων που έχουν επιλεγεί στο πλαίσιο του Νόμου για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες θα απαιτήσει επενδύσεις άνω των 43 δισεκατομμυρίων ευρώ. Στα έργα αυτά περιλαμβάνονται ορισμένες από τις δραστηριότητες της σουηδικής εταιρείας LKAB, καθώς και αρκετές ακόμη πρωτοβουλίες που σχετίζονται με την εξόρυξη και την επεξεργασία σπάνιων γαιών.

Ωστόσο, οι οικονομικές συνέπειες από τη μη υλοποίηση αυτών των έργων ενδέχεται να είναι πολύ μεγαλύτερες. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, πιθανές διαταραχές στην προμήθεια των συγκεκριμένων πρώτων υλών θα μπορούσαν να προκαλέσουν οικονομικές απώλειες ύψους 1,34 τρισεκατομμυρίων ευρώ, κυρίως σε κλάδους όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, η βιομηχανία ηλεκτρονικών συσκευών και η αεροπορία.

Η χρηματοδότηση των έργων αυτών αναμένεται να προέλθει από έναν συνδυασμό δημόσιων πόρων και ιδιωτικών επενδύσεων.

Οι κυβερνήσεις των σκανδιναβικών χωρών έχουν ήδη αρχίσει να στηρίζουν την ανάπτυξη αυτής της νέας αλυσίδας εφοδιασμού, παρέχοντας επιχορηγήσεις και χρηματοδοτώντας ερευνητικά προγράμματα. Η στήριξη αυτή καλύπτει όλα τα στάδια της διαδικασίας, από την αναζήτηση νέων κοιτασμάτων έως την επεξεργασία και τον διαχωρισμό των σπάνιων γαιών. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει διαθέσει συνολικά 3 δισεκατομμύρια ευρώ για τη χρηματοδότηση έργων που αφορούν κρίσιμες πρώτες ύλες, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και οι σπάνιες γαίες. Ωστόσο, η χρηματοδότηση που έχει διατεθεί μέχρι σήμερα είναι σημαντικά μικρότερη σε σύγκριση με τις αντίστοιχες επενδύσεις της Κίνας, αλλά και των Ηνωμένων Πολιτειών, οι οποίες επιδιώκουν επίσης να περιορίσουν την εξάρτησή τους από τις εισαγωγές.

Η Κίνα εξακολουθεί να κατέχει κυρίαρχη θέση στην παγκόσμια αγορά σπάνιων γαιών. Συγκεκριμένα, αντιπροσωπεύει περίπου το 60% της παγκόσμιας εξόρυξης σπάνιων γαιών που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή μαγνητών. Η κυριαρχία της είναι ακόμη μεγαλύτερη στον τομέα της επεξεργασίας και της διύλισης, όπου το μερίδιό της ξεπερνά το 90% της παγκόσμιας παραγωγής.

«Η Κίνα έχει αποδείξει πως είναι πρόθυμη και ικανή να χρησιμοποιήσει την αλυσίδα εφοδιασμού ως μέσο άσκησης πίεσης», δήλωσε η Μαδαλένα Μπαράτα ντα Ρότσα, αναλύτρια στο ερευνητικό κέντρο Bruegel με έδρα τις Βρυξέλλες.

Το 2025, η Ευρώπη ήρθε αντιμέτωπη με τους κινδύνους που συνεπάγεται η εξάρτηση από περιορισμένο αριθμό προμηθευτών, όταν το Πεκίνο επέβαλε περιορισμούς στις εξαγωγές σπάνιων γαιών και υλικών που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή μπαταριών. Οι εντάσεις συνεχίζονται, καθώς και η Ευρωπαϊκή Ένωση επιβάλλει περιορισμούς σε ορισμένες εισαγωγές, με στόχο την προστασία συγκεκριμένων κλάδων της οικονομίας της.

Στο Malmberget, οι ελεγχόμενες εκρήξεις στο ορυχείο αποτελούν μόνο την αρχή της διαδικασίας. Ακολουθεί ο διαχωρισμός του σιδηρομεταλλεύματος, ενώ το υλικό που προκύπτει ως παραπροϊόν υποβάλλεται σε διαδοχικά στάδια επεξεργασίας, ώστε να παραχθεί συμπύκνωμα απατίτη. Στη συνέχεια, το συμπύκνωμα μπορεί να υποβληθεί σε περαιτέρω επεξεργασία για την παραγωγή φωσφορικού οξέος και την ανάκτηση στοιχείων σπάνιων γαιών.

Περίπου 190 χιλιόμετρα νοτιότερα, στη Λουλέο, σε ένα βιομηχανικό κτίριο αρχίζει να διαμορφώνεται το επόμενο στάδιο της αλυσίδας εφοδιασμού. Εκεί, λειτουργεί μια πιλοτική μονάδα επεξεργασίας που ολοκληρώθηκε σύμφωνα με το προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα. Το ενδιαφέρον έχει πλέον στραφεί στη δοκιμαστική λειτουργία της. Κατά τη διάρκειά της, ο εξοπλισμός και οι επιμέρους διαδικασίες ελέγχονται σταδιακά, ώστε να διασφαλιστεί ότι όλα λειτουργούν όπως προβλέπεται υπό πραγματικές συνθήκες, σύμφωνα με το Bloomberg.

Η LKAB έχει επενδύσει μέχρι σήμερα περίπου 73 εκατομμύρια ευρώ στο έργο. Η κατασκευή μιας μονάδας πλήρους κλίμακας, η οποία θα μπορούσε να αρχίσει να λειτουργεί στις αρχές της δεκαετίας του 2030, εκτιμάται ότι θα απαιτήσει επενδύσεις αρκετών εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ. Όπως ανέφερε ο Ντάρεν Γουίλσον, ανώτερος αντιπρόεδρος της εταιρείας για ειδικά προϊόντα, «το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης αναμένεται να προέλθει από την ίδια την LKAB». Ωστόσο, η εταιρεία εξετάζει και άλλες πηγές χρηματοδότησης, δεδομένης της σημασίας του έργου για τη Σουηδία και την Ευρώπη.

«Στόχος δεν είναι να παράγουμε όσα χρειαζόμαστε μόνοι μας, αλλά να μειώσουμε την εξάρτησή μας από άλλες χώρες», είπε ο Γουίλσον.

Τα σχέδια στην Ευρώπη καλύπτουν ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού.

Η LKAB είναι επίσης ο μεγαλύτερος μέτοχος της νορβηγικής εταιρείας REEtec, η οποία ειδικεύεται στην επεξεργασία σπάνιων γαιών. Παράλληλα, στην Εσθονία έχει ξεκινήσει η εμπορική λειτουργία ενός εργοστασίου παραγωγής μαγνητών από σπάνιες γαίες. Την έναρξη της παραγωγής ανακοίνωσε τον Σεπτέμβριο η εταιρεία Neo Performance Materials Inc., στην οποία ανήκει το εργοστάσιο.

Για πολλά χρόνια, η εισαγωγή σπάνιων γαιών από το εξωτερικό αποτελούσε την ευκολότερη λύση. Το υψηλό κόστος και η αβεβαιότητα ως προς την απόδοση των επενδύσεων αποθάρρυναν πολλές από τις μεγαλύτερες δυτικές μεταλλευτικές εταιρείες από το να δραστηριοποιηθούν στον συγκεκριμένο τομέα. Ως αποτέλεσμα, η Ευρώπη κατέληξε να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές, γεγονός που την κατέστησε ευάλωτη σε διαταραχές του εφοδιασμού, όπως εκείνες που θα μπορούσαν να προκύψουν από περιορισμούς στις εξαγωγές.

«Η εξάρτησή μας από άλλες χώρες αποτελεί σημαντικό κίνδυνο και είμαστε αποφασισμένοι να τη μειώσουμε», δήλωσε ο επίτροπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Βιομηχανία, Στεφάν Σεζουρνέ. «Αυτό σημαίνει περισσότερη εξόρυξη στην Ευρώπη, όπου διαθέτουμε τους απαραίτητους πόρους, αλλά και ενίσχυση της επεξεργασίας και της ανακύκλωσης, καθώς και διαφοροποίηση των πηγών προμήθειάς μας».

Ορισμένα από τα έργα της LKAB έχουν χαρακτηριστεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση ως «Στρατηγικά Έργα». Σε αυτά περιλαμβάνεται και το κοίτασμα Per Geijer, στη βόρεια Σουηδία, το οποίο δεν έχει ακόμη αρχίσει να αξιοποιείται. Το κοίτασμα περιέχει σημαντικά υψηλότερες συγκεντρώσεις σπάνιων γαιών και φωσφόρου σε σύγκριση με εκείνα που εκμεταλλεύεται σήμερα η LKAB. Παράλληλα, η ΕΕ προωθεί συμφωνίες για την αγορά μελλοντικής παραγωγής, με στόχο να εξασφαλίσει στις εταιρείες και στους ιδιώτες επενδυτές μεγαλύτερη βεβαιότητα ως προς τα μελλοντικά τους έσοδα.

Σε ολόκληρη τη Σκανδιναβία, αρκετά έργα βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια ανάπτυξης. Μεταξύ αυτών είναι το έργο Ilua της Amaroq στη Γροιλανδία και το έργο Sokli στη Φινλανδία, η ανάπτυξη των οποίων ενδέχεται να απαιτήσει επενδύσεις έως και 1,5 δισ. ευρώ.

«Η οικονομία της αγοράς από μόνη της δεν μπορεί να επιφέρει αυτή την αλλαγή», δήλωσε ο Πέτερ Λούντκβιστ, διευθύνων σύμβουλος του Δανικού Ταμείου Εξαγωγών και Επενδύσεων, ενός από τους μεγαλύτερους μετόχους της Αμάροκ. «Πρέπει να διδαχθούμε από όσους έχουν ήδη επιτύχει σε αυτόν τον τομέα», πρόσθεσε, αναφερόμενος στην Κίνα.

Ένα άλλο έργο είναι το συγκρότημα Fen Carbonite στη Νορβηγία. Πρόκειται πιθανότατα για το μεγαλύτερο κοίτασμα σπάνιων γαιών στην Ευρώπη, με εκτιμώμενα συνολικά αποθέματα οξειδίων σπάνιων γαιών ύψους 15,9 εκατομμυρίων μετρικών τόνων.

Η εταιρεία Rare Earths Norway ανακοίνωσε αυτόν τον μήνα τη δημιουργία πιλοτικής μονάδας επεξεργασίας στην περιοχή, με περίπου το ένα τρίτο του κόστους κατασκευής να καλύπτεται από δημόσια χρηματοδότηση. Η εταιρεία έχει επίσης δηλώσει ότι είναι ανοιχτή στο ενδεχόμενο συμμετοχής του κράτους στην ιδιοκτησία της μονάδας, στο πλαίσιο μιας μελλοντικής επένδυσης.

Προς το παρόν, οι ευρωπαίοι κατασκευαστές και οι πελάτες τους εξακολουθούν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από μια αλυσίδα εφοδιασμού που ενέχει σημαντικούς κινδύνους.

Η Höganäs AB χρησιμοποιεί σπάνιες γαίες κυρίως σε υλικά που προορίζονται για επιφανειακές επικαλύψεις και χρησιμοποιούνται στους τομείς της ενέργειας, της αεροπορίας και της άμυνας. Τα υλικά αυτά προμηθεύεται από την Κίνα. Ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας, Χένρικ Άγκερ, θεωρεί ότι η προσπάθεια της Ευρώπης να διασφαλίσει τον εφοδιασμό της με σπάνιες γαίες είναι ζωτικής σημασίας.

«Το όφελος για τους καταναλωτές από τη διασφάλιση του εφοδιασμού με σπάνιες γαίες δεν είναι η μείωση του κόστους των προϊόντων. Είναι η διασφάλιση της αμυντικής ικανότητας, της παροχής ηλεκτρικής ενέργειας, της πρόσβασης σε βασικά αγαθά και της δυνατότητας να συνεχίσουμε να ταξιδεύουμε όπως σήμερα», δήλωσε.