Η μάχη για τα Στενά του Ορμούζ δεν διεξάγεται πλέον μόνο με πολεμικά πλοία, drones και απειλές. Έχει μετατραπεί σε μια σύνθετη επιχείρηση εφοδιαστικής, στην οποία ΗΠΑ και πετρελαιοπαραγωγές χώρες της Μέσης Ανατολής χρησιμοποιούν στρατιωτική προστασία, «αόρατες» διελεύσεις δεξαμενόπλοιων, μεταφορτώσεις στη θάλασσα και εναλλακτικούς αγωγούς για να διατηρήσουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μέρος του αργού σε κίνηση.
Η στρατηγική αυτή έχει αλλάξει σημαντικά την εικόνα της αγοράς. Παρά τη σοβαρή διαταραχή που έχει προκαλέσει ο πόλεμος και την προσπάθεια του Ιράν να ελέγξει την κρίσιμη θαλάσσια δίοδο, 8 έως 9 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως εξακολουθούν να περνούν από το Ορμούζ. Η πραγματική ροή μάλιστα αποδεικνύεται πολύ μεγαλύτερη από εκείνη που εμφανίζεται στα συμβατικά συστήματα παρακολούθησης πλοίων.
Στην καρδιά αυτής της νέας πραγματικότητας βρίσκονται τα «σκοτεινά» τάνκερ.
Τα τάνκερ που «εξαφανίζονται» στο Ορμούζ
Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί το ελληνόκτητο υπερδεξαμενόπλοιο Kiku. Αφού φόρτωσε αργό στο Κατάρ, το VLCC κατευθύνθηκε προς τα Στενά του Ορμούζ. Στα τέλη Ιουλίου, όμως, ενώ βρισκόταν κοντά στις ακτές του Ντουμπάι, το ηλεκτρονικό ίχνος του εξαφανίστηκε.
Το πλοίο είχε απενεργοποιήσει το AIS, το σύστημα που μεταδίδει σε πραγματικό χρόνο στοιχεία όπως η ταυτότητα, η θέση, η πορεία και η ταχύτητα ενός πλοίου. Περίπου μία ημέρα αργότερα, το σήμα του εμφανίστηκε ξανά στην άλλη πλευρά του στενού.
Η συγκεκριμένη πρακτική αποτελεί πλέον βασικό τμήμα μιας ευρύτερης επιχείρησης. Δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν πετρέλαιο από Σαουδική Αραβία, Κουβέιτ, Κατάρ και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα περνούν από το στενό με απενεργοποιημένους πομποδέκτες, συχνά κατά τη διάρκεια της νύχτας και υπό την προστατευτική παρουσία αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων.
Η λογική είναι απλή: λιγότερη ηλεκτρονική ορατότητα, μικρότερη έκθεση και ταχύτερη διέλευση από μία περιοχή όπου η απειλή ιρανικών επιθέσεων παραμένει υψηλή.
Περίπου το 80% της ναυσιπλοΐας μέσω του Ορμούζ κατά τις τελευταίες εβδομάδες εκτιμάται ότι πραγματοποιείται πλέον χωρίς κανονική μετάδοση των σχετικών σημάτων, με πολλά πλοία να κινούνται κοντά στις ακτές του Ομάν, δηλαδή όσο γίνεται μακρύτερα από το Ιράν.
Δεν πρόκειται, βεβαίως, για πραγματική «εξαφάνιση». Τα πλοία παραμένουν ορατά σε ραντάρ και δορυφορικά συστήματα, ενώ οι παρεμβολές GPS στην περιοχή κάνουν ακόμη πιο περίπλοκη την εικόνα.
Το νέο μοντέλο: Από το τάνκερ στο τάνκερ
Η δεύτερη κρίσιμη αλλαγή αφορά τον τρόπο με τον οποίο το πετρέλαιο φτάνει στους τελικούς αγοραστές.
Αντί τα εμπορικά δεξαμενόπλοια των πελατών να εισέρχονται βαθιά στον Περσικό Κόλπο και να αναλαμβάνουν ολόκληρο τον κίνδυνο της διαδρομής, ειδικά ναυλωμένα πλοία των παραγωγών πραγματοποιούν το επικίνδυνο σκέλος του ταξιδιού.
Τα τάνκερ περνούν το Ορμούζ, φτάνουν στον Κόλπο του Ομάν και πραγματοποιούν εκεί μεταφορτώσεις από πλοίο σε πλοίο. Το φορτίο παραδίδεται σε άλλα δεξαμενόπλοια, τα οποία συνεχίζουν προς τους τελικούς προορισμούς, κυρίως στην Ασία.
Μέσα από αυτή τη διαδρομή, πετρέλαιο συνεχίζει να κατευθύνεται προς Κίνα, Νότια Κορέα, Ταϊβάν, Βιετνάμ, Ταϊλάνδη και Φιλιππίνες.
Το Kiku ακολούθησε ακριβώς αυτή την πρακτική. Μετά τη διέλευσή του αγκυροβόλησε κοντά στη Φουτζέιρα, δίπλα στο επίσης ελληνόκτητο Nave Electron. Ακολούθησε πολυήμερη μεταφόρτωση και στη συνέχεια το δεύτερο δεξαμενόπλοιο αναχώρησε φορτωμένο προς την Κίνα, ενώ το Kiku επέστρεψε στον Περσικό Κόλπο.
Με αυτό το σύστημα, ο ασφαλιστικός και επιχειρησιακός κίνδυνος μεταφέρεται σε μεγαλύτερο βαθμό στους ίδιους τους παραγωγούς και στην αμερικανική στρατιωτική ομπρέλα, αντί να επιβαρύνει αποκλειστικά τους διεθνείς εμπορικούς μεταφορείς.
Η Σαουδική Αραβία παρακάμπτει το στενό
Τα «σκοτεινά» περάσματα αποτελούν μόνο ένα κομμάτι της νέας στρατηγικής. Παράλληλα, οι παραγωγοί επιχειρούν να βγάλουν όσο περισσότερο πετρέλαιο γίνεται εντελώς έξω από την εξίσωση του Ορμούζ.
Η μεγαλύτερη αλλαγή έρχεται από τη Σαουδική Αραβία, η οποία έχει ανακατευθύνει περίπου 5 εκατ. βαρέλια ημερησίως μέσω του αγωγού East-West προς το Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα.
Άλλα περίπου 2 εκατ. βαρέλια ημερησίως από την περιοχή βρίσκουν εναλλακτικές οδούς που αποφεύγουν το στενό.
Η προσπάθεια ενισχύεται και από την αύξηση της παραγωγής εκτός Μέσης Ανατολής. Βραζιλία, Γουιάνα και Βενεζουέλα έχουν προσθέσει συνολικά πάνω από 1 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ενώ και οι ΗΠΑ έχουν αυξήσει την προσφορά τους κατά αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες βαρέλια.
Το αποτέλεσμα είναι μια αγορά πολύ πιο προσαρμοστική από όσο είχε αρχικά εκτιμηθεί. Ένα τεράστιο γεωπολιτικό σοκ έχει προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις, χωρίς όμως μέχρι στιγμής να οδηγήσει στην πλήρη παράλυση της παγκόσμιας πετρελαϊκής αλυσίδας.
Το μεγάλο τίμημα των αποθεμάτων
Η επιτυχία της στρατηγικής έχει, ωστόσο, σημαντικό κόστος. Μεγάλο μέρος της ισορροπίας έχει επιτευχθεί μέσω της κατανάλωσης αποθεμάτων και όχι μέσω μιας μόνιμης αποκατάστασης της προσφοράς.
Κατά τη διάρκεια του πολέμου εκτιμάται ότι τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου έχουν μειωθεί έως και κατά 1,9 δισ. βαρέλια. Οι ΗΠΑ έχουν διοχετεύσει στην αγορά 400 εκατ. βαρέλια από τα στρατηγικά αποθέματά τους, ενώ και η Κίνα έχει στηριχθεί στις δικές της αποθηκευμένες ποσότητες.
Ταυτόχρονα, οι υψηλές τιμές έχουν περιορίσει τη ζήτηση, προσφέροντας έναν ακόμη μηχανισμό εξισορρόπησης.
Αυτό όμως δεν αποτελεί βιώσιμη λύση. Τα αποθέματα κάποια στιγμή πρέπει να αναπληρωθούν. Διαφορετικά, η σταδιακή εξάντλησή τους μπορεί να φέρει την αγορά σε σημείο όπου η προσαρμογή θα πραγματοποιηθεί κυρίως μέσω ακόμη υψηλότερων τιμών και καταστροφής της ζήτησης.
Η νέα απειλή από βενζίνη και ντίζελ
Ακόμη μεγαλύτερη πίεση εμφανίζεται στα διυλισμένα καύσιμα. Η Μέση Ανατολή αντιμετωπίζει προβλήματα στη λειτουργία και στις εξαγωγές διυλιστηρίων, ενώ οι ρωσικές εγκαταστάσεις βρίσκονται υπό πίεση από τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Η Κίνα περιορίζει επίσης τις εξαγωγές καυσίμων για να προστατεύσει την εγχώρια επάρκεια. Έτσι, μεγαλύτερο βάρος πέφτει στα αμερικανικά διυλιστήρια του Κόλπου του Μεξικού.
Η περιορισμένη διαθέσιμη δυναμικότητα έχει οδηγήσει τις τιμές της βενζίνης, του ντίζελ και των αεροπορικών καυσίμων πολύ υψηλότερα από ό,τι θα δικαιολογούσε από μόνη της η τιμή του αργού.
Την ίδια στιγμή, η αλλαγή της αμερικανικής στρατηγικής απέναντι στο Ιράν, με μεγαλύτερη έμφαση στην οικονομική ασφυξία και τον αποκλεισμό, έχει επαναφέρει ισχυρό γεωπολιτικό premium στην αγορά, με το πετρέλαιο να κινείται προς την περιοχή των 100 δολαρίων το βαρέλι.
Μια νίκη που αγοράζει χρόνο
Η Ουάσιγκτον και οι παραγωγοί του Κόλπου έχουν καταφέρει κάτι που πριν από λίγους μήνες έμοιαζε εξαιρετικά δύσκολο: να περιορίσουν την αποτελεσματικότητα του ιρανικού ελέγχου στο Ορμούζ, χωρίς να έχουν αποκαταστήσει την κανονικότητα στη ναυσιπλοΐα.
Οι στρατιωτικές συνοδείες, τα «σκοτεινά» περάσματα, οι μεταφορτώσεις στον Κόλπο του Ομάν, οι αγωγοί προς την Ερυθρά Θάλασσα, η μεγαλύτερη παραγωγή άλλων χωρών και η αξιοποίηση στρατηγικών αποθεμάτων έχουν δημιουργήσει ένα παράλληλο σύστημα τροφοδοσίας της παγκόσμιας αγοράς.
Αυτό εξηγεί γιατί το μεγαλύτερο σοκ προσφοράς πετρελαίου των τελευταίων δεκαετιών δεν έχει οδηγήσει σε τιμές της τάξης των 150 δολαρίων το βαρέλι.
Δεν σημαίνει, όμως, ότι το πρόβλημα λύθηκε. Η νέα αρχιτεκτονική είναι ακριβή, επικίνδυνη και προσωρινή. Τα αποθέματα μειώνονται, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις δεν μπορούν να εξαλείψουν τον κίνδυνο επιθέσεων και η αγορά καυσίμων εμφανίζει ολοένα μεγαλύτερη ένταση.
Προς το παρόν, ΗΠΑ και χώρες του Κόλπου έχουν ανατρέψει το πετρελαϊκό παιχνίδι απέναντι στο Ιράν. Δεν έχουν ανοίξει κανονικά το Ορμούζ: έχουν μάθει να λειτουργούν γύρω από το πρόβλημα. Και όσο απουσιάζει μια πολιτική λύση, αυτή η περίπλοκη παράκαμψη αγοράζει το πολυτιμότερο αγαθό για την παγκόσμια ενεργειακή αγορά: χρόνο.
Διαβάστε επίσης
Goody’s-Everest: 60 χρόνια ιστορίας ξανά στο τραπέζι για deal 300 εκατ. ευρώ (pics)
Ρεύμα: Ακριβό φυσικό αέριο και απώλειες παραγωγής φέρνουν νέες αυξήσεις – Η εικόνα στην Ελλάδα
Η Ελλάδα αγοράζει επτά χρόνια φθηνότερου χρέους
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.