Στο μικρό χωριό Saint-Martin-sur-Ouanne, στη βόρεια Βουργουνδία, το μεσημέρι στο Au Bon Accueil δεν υπάρχει διαθέσιμο τραπέζι. Το απλό μενού τριών πιάτων, με κόστος μόλις 18 ευρώ, προσελκύει κατοίκους και επισκέπτες, όμως η αξία του μικρού μπιστρό δεν βρίσκεται μόνο στο φαγητό.
Το κατάστημα άνοιξε ξανά πρόσφατα, ύστερα από οκτώ μήνες που παρέμενε κλειστό, σε μια περιοχή όπου οι εμπορικές δραστηριότητες έχουν περιοριστεί δραματικά. Για τους κατοίκους του χωριού, η επαναλειτουργία του δεν ήταν απλώς η επιστροφή μιας επιχείρησης, αλλά η αναβίωση ενός βασικού σημείου συνάντησης.
«Οι άνθρωποι έρχονται κάθε πρωί για έναν καφέ και για να συζητήσουν», εξηγεί ο Hervé Chapuis, αγρότης και δήμαρχος της περιοχής. Ο δήμος συμμετείχε ενεργά στην προσπάθεια διάσωσης του μπιστρό, το οποίο είχε απομείνει ως το τελευταίο δημόσιο σημείο εμπορικής δραστηριότητας μετά το κλείσιμο του φούρνου απέναντι, πριν από οκτώ χρόνια.
Η συρρίκνωση μιας γαλλικής παράδοσης
Η εικόνα αυτή επαναλαμβάνεται σε πολλές περιοχές της Γαλλίας. Στις αρχές του 20ού αιώνα η χώρα διέθετε περίπου 500.000 καφέ και μπιστρό, όμως η πτώση υπήρξε συνεχής. Μέχρι τη δεκαετία του 1960 περισσότερα από τα μισά είχαν ήδη εξαφανιστεί, ενώ σήμερα υπολογίζεται ότι έχουν απομείνει περίπου 30.000 έως 40.000. Παράλληλα, καθημερινά περίπου δύο καταστήματα αυτού του τύπου φέρονται να κλείνουν οριστικά.
Η απώλεια δεν αφορά μόνο την αγορά της εστίασης. Στα μικρά χωριά, όπου έχουν χαθεί παντοπωλεία, φούρνοι και άλλες βασικές υπηρεσίες, το τοπικό καφέ συχνά αποτελεί το τελευταίο σημείο κοινωνικής επαφής.
Ο Alain Fontaine, πρόεδρος της Association of Bistros and Cafes και ιδιοκτήτης του Le Mesturet στο Παρίσι, προειδοποιεί ότι η εξαφάνιση αυτών των χώρων εντείνει την απομόνωση στις αγροτικές περιοχές, κυρίως για τους μεγαλύτερους σε ηλικία κατοίκους.
Τα γαλλικά μπιστρό είχαν ήδη από τον 19ο αιώνα έναν ιδιαίτερο κοινωνικό ρόλο. Ο πολιτικός Léon Gambetta τα είχε χαρακτηρίσει «σαλόνια της δημοκρατίας», καθώς λειτουργούσαν ως χώροι όπου άνθρωποι διαφορετικών κοινωνικών στρωμάτων μπορούσαν να συναντηθούν, να ανταλλάξουν απόψεις και να ενημερωθούν.
Αλλαγές στην κοινωνία και την καθημερινότητα
Η παρακμή τους συνδέεται με πολλούς παράγοντες. Η μείωση του πληθυσμού στις αγροτικές περιοχές, η αλλαγή των συνηθειών ψυχαγωγίας με την εξάπλωση της τηλεόρασης και αργότερα των ψηφιακών συσκευών, αλλά και η μεταβολή της σχέσης των Γάλλων με το αλκοόλ έχουν επηρεάσει σημαντικά τον κλάδο.
Η μέση ετήσια κατανάλωση αλκοόλ στη Γαλλία έχει μειωθεί αισθητά, από περίπου 200 λίτρα ανά άτομο τη δεκαετία του 1960 σε περίπου 80 λίτρα σήμερα. Την ίδια στιγμή, γίνεται όλο και δυσκολότερο να βρεθούν νέοι επαγγελματίες διατεθειμένοι να αναλάβουν μικρά καφέ στην επαρχία.
Ο Fontaine ζητά την ένταξη των γαλλικών μπιστρό στον κατάλογο άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO, θεωρώντας ότι μια τέτοια αναγνώριση θα μπορούσε να ενισχύσει τις προσπάθειες διάσωσής τους.
«Στα καφέ οι άνθρωποι δεν πηγαίνουν μόνο για να φάνε και να πιουν. Συναντιούνται, γνωρίζονται, συζητούν, γελούν, διαβάζουν και δημιουργούν σχέσεις», σημειώνει.
Οι τοπικές κοινότητες παίρνουν πρωτοβουλίες
Στο Camplong, κοντά στο Montpellier, η οικογένεια της Solène Joucla διατηρεί το ιστορικό Le Grand Café, που λειτουργεί από το 1898. Όταν ο πατέρας της αποφάσισε να αποσυρθεί, η ίδια βρέθηκε μπροστά στο δίλημμα να αφήσει τη δουλειά της ως καθηγήτρια Αγγλικών ή να αφήσει το οικογενειακό καφέ να κλείσει.
Μαζί με την αδελφή της Katell επέλεξαν μια διαφορετική λύση: δημιούργησαν έναν σύλλογο και πλέον το κατάστημα λειτουργεί με τη βοήθεια εθελοντών. Το χωριό αριθμεί μόλις 220 κατοίκους και το καφέ είχε παραμείνει κλειστό για τρία χρόνια μετά την πανδημία, πριν ανοίξει ξανά τον Σεπτέμβριο του 2025.
«Είμαστε το πολιτιστικό κέντρο του χωριού», λέει η Joucla, περιγράφοντας τη συνεχή προσπάθεια να παραμείνει ανοιχτό.
Ανάλογες πρωτοβουλίες έχει αναλάβει και η οργάνωση 1,000 Cafés, η οποία δημιουργήθηκε το 2020 με στόχο να στηρίξει μικρές κοινότητες με λιγότερους από 3.500 κατοίκους. Σύμφωνα με τα στοιχεία της, πάνω από το 60% των κατοίκων αγροτικών περιοχών δεν διαθέτει πλέον πρόσβαση σε τοπικό κατάστημα.
Η οργάνωση έχει παρέμβει σε περισσότερες από 300 κοινότητες, βοηθώντας τα καφέ να αποκτήσουν επιπλέον λειτουργίες, όπως πώληση βασικών προϊόντων ή σημεία παραλαβής ηλεκτρονικών παραγγελιών.
Σε αρκετές περιπτώσεις συμμετέχουν και οι δήμοι. Στην περιοχή Charny-Orée-de-Puisaye, όπου ανήκει το Saint-Martin-sur-Ouanne, οι τοπικές αρχές διαθέτουν ακίνητα για εμπορικές χρήσεις, μεταξύ των οποίων το μπιστρό, εστιατόριο και φούρνοι.
Για το Au Bon Accueil, ο δήμος επένδυσε 25.000 ευρώ στις απαραίτητες εργασίες και υποστήριξε τη νέα διαχειρίστρια Nadia Letellier. Ωστόσο, ο δήμαρχος Aurélien Pécot αναγνωρίζει ότι δεν μπορεί κάθε χωριό να συντηρεί επ’ αόριστον ένα καφέ με δημόσια χρήματα. Η επιχείρηση πρέπει να διαθέτει πελατεία και οικονομική βιωσιμότητα.
Η συζήτηση έχει φτάσει και στη Γερουσία, όπου έκθεση του 2023 πρότεινε αλλαγές σε ορισμένες κανονιστικές απαιτήσεις για μικρά καφέ, μπιστρό, ξενοδοχεία και εστιατόρια της υπαίθρου, υπογραμμίζοντας τη συμβολή τους στην τοπική οικονομία και κοινωνική συνοχή.
Για τους κατοίκους του Saint-Martin-sur-Ouanne, όμως, το ζήτημα είναι καθημερινό. Μετά το άνοιγμα του Au Bon Accueil, οι ίδιοι άνθρωποι επέστρεψαν στα γνώριμα τραπέζια τους για τον πρωινό καφέ ή ένα ποτήρι κρασί. Όπως λέει ο Pécot, «το καφέ ήταν το σημείο αναφοράς τους. Αν χαθεί, δεν μένει τίποτα».
Διαβάστε ακόμη
Ρεύμα: Σαββατοκύριακο… βαθιάς ανάσας στις τιμές λόγω ΑΠΕ
Νέες απάτες με δόλωμα καλύτερη ρύθμιση χρεών και μικρότερη δόση
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.