Η επόμενη μεγάλη μάχη απέναντι στο ενεργειακό κόστος μεταφέρεται από τους λογαριασμούς στα ίδια τα σπίτια. Αντί για μια πολιτική που στηρίζεται αποκλειστικά σε έκτακτες επιδοτήσεις όταν οι τιμές εκτοξεύονται, ο νέος σχεδιασμός επιχειρεί να περιορίσει μόνιμα την κατανάλωση ενέργειας των πιο ευάλωτων νοικοκυριών, χρηματοδοτώντας ανακαινίσεις, αποδοτικότερα συστήματα θέρμανσης και παρεμβάσεις που μπορούν να μειώσουν το μηνιαίο κόστος.
Το εγχείρημα αποκτά μεγαλύτερη σημασία καθώς η γεωπολιτική κρίση στον Κόλπο επαναφέρει τον κίνδυνο νέου κύματος ανατιμήσεων στις διεθνείς αγορές. Η πιθανότητα οι πιέσεις να περάσουν ξανά στο ηλεκτρικό ρεύμα, στα καύσιμα και στη θέρμανση βρίσκει ένα σημαντικό τμήμα της κοινωνίας ήδη ιδιαίτερα ευάλωτο.
Στην καρδιά της κυβερνητικής απάντησης βρίσκεται το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, μέσω του οποίου ενεργοποιείται ένα σχέδιο συνολικών πόρων 5,3 δισ. ευρώ. Το πακέτο περιλαμβάνει νέο μεγάλο πρόγραμμα τύπου «Εξοικονομώ», ενεργειακές αναβαθμίσεις κατοικιών και πολύ μικρών επιχειρήσεων, 280.000 αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες, αυξημένο επίδομα θέρμανσης, κοινωνική στέγαση και επιδοτήσεις για καθαρότερες μετακινήσεις.
Η φιλοσοφία του σχεδίου είναι διπλή: αφενός να δημιουργήσει μια άμεση γραμμή άμυνας για όσους δυσκολεύονται να αντιμετωπίσουν το ενεργειακό κόστος και αφετέρου να περιορίσει μακροπρόθεσμα την έκθεση νοικοκυριών και επιχειρήσεων στις διακυμάνσεις των τιμών.
Ενεργειακός λογαριασμός 1,5 δισ. ευρώ από την κρίση
Το μέγεθος του κινδύνου γίνεται εμφανέστερο μέσα από τις εκτιμήσεις για το πιθανό οικονομικό αποτύπωμα της διεθνούς κρίσης στην Ελλάδα.
Σε ορίζοντα εξαμήνου, η συνολική επιβάρυνση για την ελληνική οικονομία εκτιμάται ότι μπορεί να προσεγγίσει τα 3 δισ. ευρώ.
Περίπου 1,5 δισ. ευρώ αντιστοιχούν στον πρόσθετο ενεργειακό λογαριασμό, ενώ άλλα 600 εκατ. ευρώ συνδέονται με πιθανή απώλεια τζίρου. Το αυξημένο κόστος μεταφορών και εφοδιασμού υπολογίζεται στα 500 εκατ. ευρώ και η δημοσιονομική επιβάρυνση στα 400 εκατ. ευρώ.
Παράλληλα, η πληθωριστική πίεση εκτιμάται κοντά στο 1 δισ. ευρώ, χωρίς να προσμετράται ξεχωριστά στο συνολικό κόστος, καθώς μέρος της περιλαμβάνεται ήδη στις επιβαρύνσεις για ενέργεια και επιχειρήσεις.
Σε μια οικονομία όπου το ενεργειακό κόστος αποτελεί εδώ και χρόνια σημαντικό βάρος, η νέα αβεβαιότητα ενισχύει την ανάγκη για πολιτικές που δεν ενεργοποιούνται μόνο αφού φτάσει ο ακριβότερος λογαριασμός.
Το στοίχημα είναι πλέον η μείωση της ίδιας της ενεργειακής κατανάλωσης και, κατά συνέπεια, της έκθεσης των νοικοκυριών στις διεθνείς αναταράξεις.
Δύο στους τρεις φτωχούς δυσκολεύονται με τους λογαριασμούς
Τα στοιχεία για την ενεργειακή φτώχεια αποκαλύπτουν πόσο περιορισμένα είναι τα περιθώρια αντοχής ενός μεγάλου τμήματος της κοινωνίας.
Το 66,6% των πολιτών που βρίσκονται κάτω από το όριο της φτώχειας δηλώνει ότι δυσκολεύεται να εξοφλήσει εγκαίρως βασικούς λογαριασμούς, όπως ηλεκτρικό ρεύμα, νερό ή φυσικό αέριο.
Το ποσοστό είναι σχεδόν τριπλάσιο από εκείνο που καταγράφεται στον μη φτωχό πληθυσμό, δείχνοντας πόσο άνισα κατανέμεται το βάρος του ενεργειακού κόστους.
Ακόμη δυσκολότερη γίνεται η κατάσταση τον χειμώνα. Το 35,9% των οικονομικά ευάλωτων πολιτών δηλώνει ότι αδυνατεί να διατηρήσει το σπίτι του επαρκώς ζεστό.
Το πρόβλημα, επομένως, δεν περιορίζεται στην τιμή μιας κιλοβατώρας ή ενός λίτρου πετρελαίου. Συνδέεται άμεσα με το διαθέσιμο εισόδημα και το συνολικό κόστος διαβίωσης.
Είναι χαρακτηριστικό ότι 82,6% των φτωχών πολιτών θεωρεί υπερβολικά βαρύ το κόστος στέγασης.
Σχεδόν 896.000 νοικοκυριά και περίπου 2 εκατομμύρια άνθρωποι βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας, ενώ το 27,5% του πληθυσμού αντιμετωπίζει κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού.
Ιδιαίτερα ανησυχητική παραμένει η κατάσταση για τα παιδιά, καθώς σχεδόν τρία στα δέκα μεγαλώνουν σε νοικοκυριά όπου οι οικονομικές δυσκολίες και οι υλικές στερήσεις αποτελούν μέρος της καθημερινότητας.
Η υλική στέρηση αυξήθηκε στο 14,9% το 2025, με την ενέργεια να λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής των οικονομικών πιέσεων: όσο μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος απορροφάται από ρεύμα και θέρμανση, τόσο λιγότερο απομένει για τρόφιμα, στέγαση και άλλες βασικές ανάγκες.
Το σχέδιο των 5,3 δισ. ευρώ
Σε αυτό το περιβάλλον ενεργοποιείται το ελληνικό σχέδιο του Κοινωνικού Ταμείου για το Κλίμα, το οποίο έχει πλέον λάβει το ευρωπαϊκό πράσινο φως.
Οι συνολικοί διαθέσιμοι πόροι ανέρχονται σε 5,3 δισ. ευρώ μαζί με τον ΦΠΑ, ενώ ο βασικός χρηματοδοτικός κορμός διαμορφώνεται στα 4,8 δισ. ευρώ.
Το σχέδιο περιλαμβάνει 25 διαφορετικές παρεμβάσεις, με χρονικό ορίζοντα από το 2026 έως το 2032, και εκτιμάται ότι θα καλύψει περίπου 1,5 εκατ. νοικοκυριά και 70.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις.
Οι δράσεις δεν περιορίζονται στην ενέργεια. Περιλαμβάνουν κοινωνική στέγαση, αναβάθμιση κτιρίων, στήριξη των μετακινήσεων και ενίσχυση της ηλεκτροκίνησης.
Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος του ενδιαφέροντος συγκεντρώνεται στις παρεμβάσεις που μπορούν να μειώσουν άμεσα και σε μόνιμη βάση την ενεργειακή επιβάρυνση.
Στον σχεδιασμό περιλαμβάνονται προγράμματα τύπου «Εξοικονομώ» για 62.000 κατοικίες και 10.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις, καθώς και συνολικά 280.000 εγκαταστάσεις αντλιών θερμότητας και ηλιακών θερμοσιφώνων.
Παράλληλα προβλέπεται η δημιουργία 2.800 νέων κατοικιών για ευάλωτα νοικοκυριά, αλλά και πρόσθετη ενίσχυση για τη θέρμανση.
Νέο «Εξοικονομώ» 1,7 δισ. ευρώ
Η σημαντικότερη αλλαγή βρίσκεται στην προσπάθεια μετάβασης από τις έκτακτες οριζόντιες επιδοτήσεις σε μόνιμες ενεργειακές παρεμβάσεις στα κτίρια.
Για το 2027 σχεδιάζεται ειδικό πρόγραμμα ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών και αντικατάστασης συστημάτων θέρμανσης και θερμοσιφώνων για ευάλωτα νοικοκυριά, συνολικού προϋπολογισμού 1,7 δισ. ευρώ.
Στόχος είναι να χρηματοδοτηθούν εργασίες που θα βελτιώσουν την ενεργειακή απόδοση των κατοικιών και θα αντικαταστήσουν παλιά, ενεργοβόρα συστήματα, ώστε το όφελος να μην εξαντλείται σε μία περίοδο επιδότησης αλλά να αποτυπώνεται στους λογαριασμούς για χρόνια.
Προβλέπεται επίσης η δωρεάν έκδοση Πιστοποιητικών Ενεργειακής Απόδοσης για περίπου 200.000 ευάλωτα νοικοκυριά.
Παράλληλα θα λειτουργήσουν 13 one stop shops, ένα σε κάθε Περιφέρεια, στα οποία οι ενδιαφερόμενοι θα μπορούν να λαμβάνουν ενημέρωση, συμβουλές και υποστήριξη για τις διαδικασίες ενεργειακής αναβάθμισης.
Στο ίδιο πλαίσιο θα δημιουργηθεί Μητρώο Ενεργειακής Στήριξης, όπου θα καταγράφονται ηλεκτρονικά τα νοικοκυριά που πληρούν τα κριτήρια για τις δράσεις του Κοινωνικού Ταμείου για το Κλίμα.
Έως 100 ευρώ επιπλέον στο επίδομα θέρμανσης
Η πιο άμεση εισοδηματική παρέμβαση αφορά το επίδομα θέρμανσης.
Από το 2027 σχεδιάζεται πρόσθετη ενίσχυση έως 100 ευρώ ετησίως για περίπου 780.000 δικαιούχους, η οποία θα εφαρμόζεται για την περίοδο 2027-2032.
Το ποσό θα λειτουργεί συμπληρωματικά για την κάλυψη μέρους των δαπανών που συνδέονται με πετρέλαιο θέρμανσης, φυσικό αέριο και υγραέριο.
Έτσι δημιουργούνται δύο παράλληλες γραμμές άμυνας: η πρώτη παρέχει άμεση οικονομική ενίσχυση στα ευάλωτα νοικοκυριά και η δεύτερη χρηματοδοτεί επενδύσεις ώστε τα ίδια νοικοκυριά να χρειάζονται λιγότερη ενέργεια στο μέλλον.
Η λογική αυτή αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα εφόσον οι διεθνείς ενεργειακές τιμές παραμείνουν ευμετάβλητες τα επόμενα χρόνια.
395 εκατ. ευρώ για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις
Ανάλογη φιλοσοφία ακολουθείται για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις, οι οποίες είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένες στις αυξήσεις της ενέργειας λόγω περιορισμένης ρευστότητας και μικρότερων περιθωρίων απορρόφησης του κόστους.
Η σχετική δράση διαθέτει προϋπολογισμό 395 εκατ. ευρώ και στοχεύει περίπου 12.000 επιχειρήσεις, με έμφαση σε δραστηριότητες υψηλής ενεργειακής κατανάλωσης.
Η χρηματοδότηση θα μπορεί να καλύπτει παρεμβάσεις στο κτιριακό κέλυφος αλλά και την αντικατάσταση εξοπλισμού, όπως συμβατικά συστήματα θέρμανσης με αντλίες θερμότητας και παλαιούς θερμοσίφωνες με ηλιακούς.
Το ζητούμενο είναι τα ποσοστά επιδότησης να είναι αρκετά υψηλά ώστε οι μικρές επιχειρήσεις να μπορούν να προχωρήσουν στις επενδύσεις χωρίς να δεσμεύσουν υπερβολικό μέρος της διαθέσιμης ρευστότητάς τους.
Κοινωνικό leasing με μίσθωμα έως 150 ευρώ
Το σχέδιο επεκτείνεται και στο κόστος μετακίνησης, επιχειρώντας να συνδέσει την κοινωνική πολιτική με την ηλεκτροκίνηση.
Προβλέπεται πρόγραμμα κοινωνικού leasing ηλεκτρικών αυτοκινήτων για ευάλωτα νοικοκυριά, με μηνιαίο μίσθωμα που σχεδιάζεται να μην υπερβαίνει τα 150 ευρώ.
Η μέγιστη επιδότηση θα μπορεί να φτάνει τις 12.500 ευρώ, με πρόσθετη ενίσχυση 1.500 ευρώ για ευάλωτες οικογένειες στις οποίες υπάρχει άτομο με αναπηρία.
Ο προϋπολογισμός ανέρχεται σε 170 εκατ. ευρώ και ο σχεδιασμός αφορά περίπου 15.000 νοικοκυριά.
Ξεχωριστή δράση προβλέπει αντικατάσταση συμβατικών ταξί με ηλεκτρικά, με επιδότηση 20.000 ευρώ ανά όχημα και συνολικό προϋπολογισμό 68 εκατ. ευρώ.
Για ταξί προσβάσιμα σε άτομα με αναπηρία, η ενίσχυση αυξάνεται στα 29.000 ευρώ. Το πρόγραμμα θα ξεκινήσει από Αθήνα και Θεσσαλονίκη και στη συνέχεια προβλέπεται να επεκταθεί στην υπόλοιπη χώρα.
Από το 2027 σχεδιάζεται ακόμη επιδότηση για την αγορά ή μίσθωση επαγγελματικών ηλεκτρικών οχημάτων από πολύ μικρές επιχειρήσεις, μαζί με χρηματοδότηση για εγκατάσταση ιδιωτικών φορτιστών.
Η αντιπαράθεση για τα έργα του «Ελλάδα 2.0»
Την ίδια στιγμή, η συζήτηση για τους νέους πόρους συμπίπτει με την πολιτική αντιπαράθεση γύρω από την αξιοποίηση του Ταμείου Ανάκαμψης και του «Ελλάδα 2.0».
Το ΠΑΣΟΚ υποστηρίζει ότι περισσότερα από 100 έργα, δράσεις και στόχοι δεν ολοκληρώθηκαν, περιορίστηκαν ή εγκαταλείφθηκαν σε σχέση με τον αρχικό σχεδιασμό, ενώ σειρά παρεμβάσεων βγήκε από το Ταμείο Ανάκαμψης ή υπέστη περικοπές.
Η κριτική αφορά τομείς όπως η Υγεία, η Παιδεία, η κοινωνική πολιτική, ο Πολιτισμός και η ενέργεια.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η μεταφορά έργων σε άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία, όπως το ΕΣΠΑ ή ο εθνικός προϋπολογισμός. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι έργα που απεντάσσονται μπορούν να συνεχιστούν μέσω διαφορετικών πηγών χρηματοδότησης.
Η αντιπολίτευση αντιτείνει ότι η μεταφορά δεν είναι δημοσιονομικά ουδέτερη, καθώς οι πόροι που χρησιμοποιούνται για την ολοκλήρωση αυτών των έργων παύουν να είναι διαθέσιμοι για άλλες ανάγκες.
Το «αγκάθι» των 700 MW στην αποθήκευση ενέργειας
Χαρακτηριστικό πεδίο της αντιπαράθεσης αποτελεί η αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας, κρίσιμος παράγοντας για την περαιτέρω ανάπτυξη των ΑΠΕ.
Η εγκατάσταση 700 MW αποθηκευτικής ισχύος περιλαμβάνεται στις παρεμβάσεις που χρηματοδοτήθηκαν μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης.
Η αντιπολίτευση επισημαίνει, ωστόσο, ότι ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε έργα συνολικής ισχύος 1.380 MW έως το τέλος του 2025, στα οποία αργότερα προστέθηκαν ακόμη 175 MW, ανεβάζοντας τον συνολικό στόχο στα 1.555 MW.
Στην πορεία, ο στόχος που παρέμεινε εντός του Ταμείου περιορίστηκε στα 700 MW.
Η διαφορά αποκτά μεγαλύτερη σημασία λόγω της γρήγορης ανάπτυξης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Χωρίς επαρκείς υποδομές αποθήκευσης, μέρος της πράσινης ηλεκτροπαραγωγής δεν μπορεί να αξιοποιηθεί αποτελεσματικά όταν η παραγωγή υπερβαίνει τη ζήτηση ή τις δυνατότητες του δικτύου.
Η αποθήκευση αποτελεί επίσης κρίσιμο εργαλείο για τον περιορισμό της ανάγκης χρήσης εισαγόμενων καυσίμων, κάτι που αποκτά ακόμη μεγαλύτερη οικονομική και γεωπολιτική σημασία σε περιόδους διεθνών ενεργειακών αναταράξεων.
Η συζήτηση για το «Ελλάδα 2.0» επεκτείνεται και στη χρηματοδότηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, με την αντιπολίτευση να υποστηρίζει ότι τα δάνεια του Ταμείου Ανάκαμψης έφτασαν σε περιορισμένο μόνο τμήμα του επιχειρηματικού ιστού.
Πίσω από αυτή την πολιτική αντιπαράθεση βρίσκεται, τελικά, το μεγαλύτερο στοίχημα της επόμενης περιόδου: πόσο γρήγορα και αποτελεσματικά μπορούν οι διαθέσιμοι ευρωπαϊκοί πόροι να μετατραπούν σε χαμηλότερους λογαριασμούς, ενεργειακά αποδοτικότερα σπίτια και μικρότερη εξάρτηση από τις διεθνείς διακυμάνσεις των τιμών.
Με την ενεργειακή φτώχεια να παραμένει σε υψηλά επίπεδα και τον κίνδυνο ενός νέου εξωτερικού σοκ να μην έχει εξαφανιστεί, η επιτυχία των νέων προγραμμάτων θα κριθεί λιγότερο από το ονομαστικό ύψος των διαθέσιμων κονδυλίων και περισσότερο από το πόσοι πραγματικά ευάλωτοι πολίτες και μικρές επιχειρήσεις θα καταφέρουν να αξιοποιήσουν τις ενισχύσεις στην πράξη.
Διαβάστε ακόμη
Γιάννης Αντετοκούνμπο: Η έπαυλη στη Φλόριντα και οι «χρυσές» business στο real estate (pics)
Λουξ: Πώς αύξησε τα κέρδη της με χαμηλότερες πωλήσεις (pics)
Από το υπόγειο της φοιτητικής εστίας σε μια αυτοκρατορία εκατομμυρίων
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.