Η μεγάλη ανάπτυξη της ηλιακής ενέργειας στην Ευρώπη δημιουργεί ήδη την επόμενη πρόκληση της ενεργειακής μετάβασης: τι θα συμβεί με τα εκατομμύρια φωτοβολταϊκά πάνελ όταν φτάσουν στο τέλος της πρώτης περιόδου λειτουργίας τους; Η Σουηδία επιχειρεί να προετοιμαστεί από τώρα, καθώς οι ποσότητες εξοπλισμού που θα αποσύρονται αναμένεται να αυξηθούν εντυπωσιακά τις επόμενες δεκαετίες.
Ένας νέος οδικός χάρτης για την κυκλική οικονομία εκτιμά ότι έως το 2060 η χώρα θα μπορούσε να βρίσκεται αντιμέτωπη με 40.000 έως 150.000 τόνους φωτοβολταϊκών πάνελ προς απόσυρση κάθε χρόνο. Η σύγκριση με το πρόσφατο παρελθόν αποτυπώνει το μέγεθος της αλλαγής: το 2021 ο αντίστοιχος όγκος ήταν μόλις 17 τόνοι.
Η απότομη αύξηση δεν αναμένεται άμεσα. Οι μεγάλες ποσότητες παλαιών πάνελ εκτιμάται ότι θα αρχίσουν να εμφανίζονται από τα μέσα της επόμενης δεκαετίας, με το διάστημα μετά το 2035 να θεωρείται καθοριστικό για τη διαχείρισή τους, όπως αναφέρει το pv-magazine.
Στην εξίσωση μπαίνει και το repowering, δηλαδή η αντικατάσταση παλαιότερων φωτοβολταϊκών με αποδοτικότερα νέας τεχνολογίας προτού ολοκληρωθεί η κανονική διάρκεια ζωής τους. Η πρακτική αυτή μπορεί να αυξήσει την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από την ίδια εγκατάσταση, ταυτόχρονα όμως επιταχύνει τη δημιουργία αποβλήτων.
Από απόβλητο σε πολύτιμη πρώτη ύλη
Η πρόκληση δεν περιορίζεται στο πού θα καταλήξουν τα παλιά πάνελ. Το πραγματικό στοίχημα είναι πόσο από το υλικό τους θα μπορεί να επιστρέψει στην παραγωγική διαδικασία.
Ένα συνηθισμένο φωτοβολταϊκό πάνελ έχει βάρος περίπου 20 κιλά, με το γυαλί να αντιπροσωπεύει περίπου τα δύο τρίτα του συνόλου. Περιλαμβάνει επίσης αλουμίνιο, πλαστικά και πυρίτιο, αλλά και μικρότερες ποσότητες πολύτιμων μετάλλων, όπως χαλκό και ασήμι.
Αυτό μετατρέπει τα παλιά φωτοβολταϊκά από απλό περιβαλλοντικό πρόβλημα σε πιθανή πηγή δευτερογενών πρώτων υλών. Για να λειτουργήσει όμως αποτελεσματικά αυτή η αγορά, χρειάζεται επαρκής όγκος αποβλήτων.
Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι μια εξειδικευμένη μονάδα ανακύκλωσης θα χρειαζόταν περίπου 10.000 τόνους φωτοβολταϊκών πάνελ τον χρόνο για να μπορεί να λειτουργεί με οικονομικά βιώσιμο τρόπο. Η Σουηδία δεν διαθέτει ακόμη τέτοιες ποσότητες, όμως τα δεδομένα δείχνουν ότι αυτό θα αλλάξει σημαντικά τα επόμενα χρόνια.
Πάνελ που πετιούνται ενώ ακόμη λειτουργούν
Υπάρχει όμως και μία διαφορετική πλευρά του προβλήματος. Δεν είναι όλα τα φωτοβολταϊκά που αποσύρονται πραγματικά άχρηστα. Ένα μέρος τους εξακολουθεί να λειτουργεί ή μπορεί να επισκευαστεί και να αποκτήσει δεύτερη ζωή.
Σήμερα, αρκετά από αυτά αντιμετωπίζονται ως συνηθισμένα ηλεκτρονικά απόβλητα. Έτσι χάνονται ευκαιρίες τόσο για επαναχρησιμοποίηση όσο και για αποτελεσματικότερη ανάκτηση πολύτιμων υλικών.
Γι’ αυτό προτείνεται ένα πιο οργανωμένο σύστημα διαχείρισης, με ειδική κατηγορία αποβλήτων για τα φωτοβολταϊκά στο ευρωπαϊκό πλαίσιο WEEE, κοινά πρότυπα ελέγχου και πιστοποίησης των πάνελ δεύτερης χρήσης, αλλά και εθνική βάση δεδομένων που θα καταγράφει την εγκατεστημένη και αποσυρόμενη ισχύ.
Το ευρωπαϊκό «κύμα» των εκατομμυρίων τόνων
Το πρόβλημα ξεπερνά κατά πολύ τα σύνορα της Σουηδίας. Η εκρηκτική ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών στην Ευρώπη σημαίνει ότι μέσα στις επόμενες δεκαετίες ένας τεράστιος όγκος εξοπλισμού θα ολοκληρώνει σταδιακά τον κύκλο ζωής του.
Οι προβλέψεις ανεβάζουν τα σωρευτικά απόβλητα φωτοβολταϊκών στην Ευρωπαϊκή Ένωση μεταξύ 21 και 35 εκατ. τόνων έως το 2050. Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι ποσότητες θα μπορούσαν να φτάσουν ακόμη και τα 60-80 εκατ. τόνους.
Αυτό σημαίνει ότι η ανακύκλωση δεν αποτελεί πλέον δευτερεύουσα παράμετρο της πράσινης μετάβασης. Ο τρόπος σχεδιασμού των νέων πάνελ, η δυνατότητα επισκευής τους, η παράταση της ζωής τους και η ανάκτηση των υλικών τους αποκτούν στρατηγική και οικονομική σημασία.
Νέες τεχνολογίες δείχνουν ήδη ότι τα περιθώρια είναι μεγάλα. Σε πιλοτική εφαρμογή με ηλεκτροϋδραυλικά κρουστικά κύματα κατέστη δυνατή η ανάκτηση πάνω από το 99,5% του αρχικού βάρους ενός φωτοβολταϊκού πάνελ. Παράλληλα, αναπτύσσονται τεχνικές που στοχεύουν ειδικά σε υλικά μεγαλύτερης αξίας, όπως το πυρίτιο και το ασήμι.
Η πρόκληση πλέον είναι να δημιουργηθούν οι κατάλληλες υποδομές πριν εμφανιστεί το μεγάλο κύμα αποσύρσεων. Για τη Σουηδία αλλά και συνολικά για την Ευρώπη, η επιτυχία της ηλιακής ενέργειας θα κριθεί στο μέλλον όχι μόνο από το πόσα φωτοβολταϊκά εγκαθίστανται, αλλά και από το τι συμβαίνει με αυτά όταν ολοκληρώνεται η πρώτη ζωή τους.
Διαβάστε ακόμη
«Βόμβα» για την COSCO: Καταγγελίες για κρυφό εξοπλισμό συλλογής στρατιωτικών πληροφοριών
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.