Η Ευρώπη δεν βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με έναν άμεσο κίνδυνο να ξεμείνει από φυσικό αέριο, όμως μπαίνει στον χειμώνα με το πιο αδύναμο ενεργειακό «μαξιλάρι» των τελευταίων ετών.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο τα επίπεδα των αποθεμάτων. Είναι ότι το μοντέλο πάνω στο οποίο στηρίχθηκε για δεκαετίες η ενεργειακή της ασφάλεια έχει αλλάξει ριζικά.
Για χρόνια η στρατηγική ήταν απλή: οι εταιρείες αγόραζαν φυσικό αέριο το καλοκαίρι, όταν οι τιμές ήταν χαμηλότερες, το αποθήκευαν και το διέθεταν στην αγορά τον χειμώνα, όταν η ζήτηση κορυφωνόταν.
Αυτός ο μηχανισμός, όμως, έχει πλέον διαταραχθεί.
Η απώλεια των σταθερών ρωσικών ροών μέσω αγωγών μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία ανάγκασε την Ευρώπη να στραφεί στις διεθνείς αγορές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
Ταυτόχρονα, η κρίση στη Μέση Ανατολή έχει αυξήσει την αβεβαιότητα για την παγκόσμια προσφορά, ενώ η Ευρώπη βρίσκεται σε άμεσο ανταγωνισμό με την Ασία για τα διαθέσιμα φορτία.
Το αποτέλεσμα είναι ένα νέο ενεργειακό περιβάλλον, στο οποίο η επάρκεια δεν θεωρείται δεδομένη και το κόστος μπορεί να αυξηθεί απότομα μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Οι αποθήκες αερίου στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων ετών
Το μεγαλύτερο πρόβλημα βρίσκεται στις αποθήκες φυσικού αερίου.
Οι ευρωπαϊκές εγκαταστάσεις αποθήκευσης είναι σήμερα γεμάτες περίπου κατά 70% έως 71%, επίπεδο αισθητά χαμηλότερο από τον μέσο όρο των προηγούμενων ετών. Την ίδια περίοδο πέρυσι, τα αποθέματα ήταν περίπου 12 ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερα.
Στη Γερμανία, τη μεγαλύτερη αγορά φυσικού αερίου της Ευρώπης, η εικόνα είναι ακόμη πιο πιεστική, καθώς η πληρότητα των αποθηκών βρίσκεται περίπου στο 57%.
Η εικόνα αυτή δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη οδηγείται αναγκαστικά σε έλλειψη. Οι Βρυξέλλες επιμένουν ότι δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για την ασφάλεια εφοδιασμού.
Όμως οι χαμηλές αποθήκες αυξάνουν την ευαισθησία της αγοράς. Ένας ιδιαίτερα ψυχρός χειμώνας, μια νέα διαταραχή στις εισαγωγές LNG ή ένα γεωπολιτικό επεισόδιο θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε έντονες διακυμάνσεις των τιμών.
Γιατί οι traders δεν γεμίζουν τις αποθήκες
Η αλλαγή δεν είναι μόνο γεωπολιτική. Είναι και οικονομική.
Οι traders γεμίζουν τις αποθήκες όταν η διαφορά ανάμεσα στις θερινές και τις χειμερινές τιμές είναι αρκετή ώστε να καλύπτει το κόστος αποθήκευσης και να αφήνει περιθώριο κέρδους.
Όμως η περιορισμένη διαφορά τιμών έχει κάνει αυτή τη δραστηριότητα λιγότερο ελκυστική.
Η Ευρώπη βρίσκεται έτσι αντιμέτωπη με ένα παράδοξο: χρειάζεται περισσότερα αποθέματα για την ασφάλειά της, αλλά οι ίδιοι οι μηχανισμοί της αγοράς δεν δημιουργούν αρκετά κίνητρα για να τα αυξήσει.
Αυτός είναι και ο λόγος που αρκετές κυβερνήσεις εξετάζουν πλέον μεγαλύτερο ρόλο του κράτους στη δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων.
Το LNG έγινε η μεγάλη εξίσωση του χειμώνα
Μετά την απώλεια του ρωσικού αερίου, το LNG έγινε ο βασικός πυλώνας της ευρωπαϊκής ενεργειακής ασφάλειας.
Όμως, η αγορά LNG είναι παγκόσμια και η Ευρώπη δεν είναι η μόνη που αγοράζει.
Η Ασία διεκδικεί επίσης φορτία, ενώ η κρίση στη Μέση Ανατολή αυξάνει τους κινδύνους για τις μεταφορές και τις εξαγωγές.
Η τιμή αναφοράς του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου, το ολλανδικό TTF, κινείται περίπου στα 72 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ενώ οι αναλυτές προειδοποιούν ότι σε περίπτωση νέων προβλημάτων στις εξαγωγές LNG από τον Κόλπο ή παρατεταμένων περιορισμών στις νορβηγικές εξαγωγές, οι τιμές θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα στις περιόδους αιχμής του χειμώνα.
Το σενάριο αυτό θα είχε άμεσες επιπτώσεις όχι μόνο στους λογαριασμούς ενέργειας, αλλά και στον πληθωρισμό και στην ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.
Το μήνυμα Γιόργκενσεν πριν το άτυπο Συμβούλιο
Με αυτά τα δεδομένα, ο επίτροπος Ενέργειας, Νταν Γιόργκενσεν, καλεί τις κυβερνήσεις να διατηρήσουν την ετοιμότητά τους.
Σε επιστολή προς τα κράτη μέλη πριν από το άτυπο Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας, ζητά τη συνέχιση μέτρων περιορισμού της κατανάλωσης φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς τα επίπεδα αποθήκευσης παραμένουν «εξαιρετικά χαμηλά».
Ο επίτροπος καλεί τις χώρες να εξετάσουν μέτρα που θα στηρίξουν τις εισαγωγές αερίου στις αποθήκες ή θα περιορίσουν τη ζήτηση «για όσο διάστημα χρειαστεί».
Στο τραπέζι βρίσκονται μέτρα όπως η μείωση κατανάλωσης στις ώρες αιχμής, η μετατόπιση ζήτησης μέσω έξυπνων τιμολογίων, ο περιορισμός κατανάλωσης σε δημόσια κτίρια και η μείωση μη απαραίτητου φωτισμού.
Η Επιτροπή, πάντως, δεν προτείνει επιστροφή σε υποχρεωτικούς περιορισμούς, αλλά σε εθελοντικές και στοχευμένες παρεμβάσεις όπως εκείνες που εφαρμόστηκαν κατά την κρίση του 2022.
Νέο μοντέλο: στρατηγικά αποθέματα αερίου;
Η ενεργειακή κρίση αλλάζει και τον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη βλέπει την ασφάλεια εφοδιασμού.
Σε αντίθεση με το πετρέλαιο, όπου υπάρχουν εδώ και δεκαετίες στρατηγικά αποθέματα, το φυσικό αέριο βασιζόταν κυρίως σε εμπορικές αποθήκες που λειτουργούν με όρους αγοράς.
Τώρα, όμως, αρκετές χώρες εξετάζουν τη δημιουργία μόνιμων μηχανισμών ασφαλείας.
Η Γερμανία σχεδιάζει τη δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων από το 2027, ενώ η Αυστρία και η Ιταλία έχουν ήδη κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει περίπου 150 δισ. κυβικά μέτρα υπόγειας αποθήκευσης φυσικού αερίου, με περίπου το 70% της χωρητικότητας να βρίσκεται εντός ΕΕ.
Το ερώτημα είναι αν το σημερινό μοντέλο της αγοράς μπορεί να εξασφαλίσει από μόνο του την απαιτούμενη ασφάλεια ή αν χρειάζεται μεγαλύτερη κρατική παρέμβαση.
Λαγκάρντ: Στοχευμένα μέτρα, όχι μόνιμες παρεμβάσεις
Την ανάγκη για προσεκτική δημοσιονομική διαχείριση τόνισε και η πρόεδρος της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ.
Η επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας τάχθηκε υπέρ εξειδικευμένων μέτρων με συγκεκριμένη χρονική διάρκεια για την αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους, υποστηρίζοντας ότι αυτή είναι η προσέγγιση που έχει ακολουθήσει η Κομισιόν και αρκετές κυβερνήσεις.
Η Ευρώπη έχει αποφύγει μέχρι σήμερα το σενάριο μιας νέας μεγάλης ενεργειακής κρίσης όπως εκείνης του 2022.
Όμως, το φυσικό αέριο παραμένει ο μεγάλος άγνωστος παράγοντας του χειμώνα.
Η ήπειρος μπορεί να έχει αρκετές ποσότητες για να καλύψει τις ανάγκες της. Το μεγάλο ερώτημα είναι αν θα μπορέσει να τις εξασφαλίσει σε τιμές που δεν θα επιβαρύνουν ξανά νοικοκυριά, επιχειρήσεις και οικονομίες.
Διαβάστε ακόμη:
Economist: Η ευρωπαϊκή βιομηχανία τα πάει καλύτερα από ό,τι νομίζουμε
Κυβέρνηση και διυλιστήρια ρίχνουν €0,40 το πετρέλαιο θέρμανσης
Παπούτσια τρεξίματος: Από τις Ελβιέλες της ελληνικής αλάνας στη βιομηχανία δισεκατομμυρίων
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.