Η αντιμετώπιση του υψηλού ενεργειακού κόστους αποτελεί την πρώτη μεγάλη οικονομική προτεραιότητα της νέας κυβέρνησης στη Βρετανία, με τον πρωθυπουργό Άντι Μπέρναμ να επιλέγει να ξεκινήσει τη θητεία του με μια παρέμβαση που αγγίζει άμεσα εκατομμύρια νοικοκυριά. Η κατάργηση του ΦΠΑ 5% στους οικιακούς λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία θα τεθεί σε εφαρμογή από την 1η Οκτωβρίου, φιλοδοξεί να περιορίσει το κόστος για τους καταναλωτές σε μια περίοδο κατά την οποία οι πιέσεις στις τιμές της ενέργειας επανέρχονται δυναμικά.
Η πρωτοβουλία ανακοινώθηκε μόλις τη δεύτερη ημέρα της νέας κυβέρνησης, στέλνοντας μήνυμα ότι η αντιμετώπιση της ακρίβειας και του κόστους ζωής βρίσκεται στην κορυφή της πολιτικής ατζέντας. Σύμφωνα με τις κυβερνητικές εκτιμήσεις, η κατάργηση του φόρου θα μειώσει τον μέσο ετήσιο λογαριασμό ενός νοικοκυριού κατά περίπου 45 λίρες ή 61 δολάρια, ενώ εκτιμάται ότι θα περιορίσει τον πληθωρισμό κατά περίπου 0,1 ποσοστιαία μονάδα.
Ο Άντι Μπέρναμ υποστήριξε ότι η νέα κυβέρνηση επιδιώκει να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη των πολιτών απέναντι στο κράτος, σημειώνοντας ότι για μεγάλο χρονικό διάστημα οι οικογένειες βρέθηκαν αντιμέτωπες με ολοένα αυξανόμενες οικονομικές πιέσεις, χωρίς να λαμβάνουν την απαραίτητη στήριξη. Όπως τόνισε, στόχος της συγκεκριμένης παρέμβασης είναι να δημιουργηθεί μεγαλύτερο περιθώριο στον οικογενειακό προϋπολογισμό, σε μια περίοδο που οι δαπάνες για βασικές ανάγκες εξακολουθούν να παραμένουν ιδιαίτερα υψηλές.
Κόστος 850 εκατ. λιρών και ερωτήματα για τη χρηματοδότηση
Παρά το άμεσο όφελος για τους καταναλωτές, το νέο μέτρο συνοδεύεται από σημαντική δημοσιονομική επιβάρυνση. Η κατάργηση του ΦΠΑ υπολογίζεται ότι θα στερήσει από τα δημόσια έσοδα περίπου 850 εκατ. λίρες κατά το οικονομικό έτος 2026-2027, γεγονός που έχει ήδη πυροδοτήσει πολιτική αντιπαράθεση γύρω από τον τρόπο χρηματοδότησής του.
Η Ντάουνινγκ Στριτ υποστηρίζει ότι το σχετικό κόστος μπορεί να καλυφθεί μέσω της ακύρωσης του σχεδίου για την εφαρμογή ψηφιακής ταυτότητας, το οποίο είχε προωθήσει η προηγούμενη κυβέρνηση του Κιρ Στάρμερ. Η εκτίμηση αυτή, ωστόσο, δεν γίνεται αποδεκτή από όλους.
Ο Ντάρεν Τζόουνς, πρώην κορυφαίο στέλεχος της κυβέρνησης Κιρ Στάρμερ, αμφισβήτησε ευθέως το συγκεκριμένο επιχείρημα, υποστηρίζοντας ότι το πρόγραμμα ψηφιακής ταυτότητας δεν είχε εξασφαλισμένη χρηματοδότηση. Κατά την άποψή του, η νέα κυβέρνηση θα χρειαστεί να παρουσιάσει διαφορετική πηγή εσόδων στον επόμενο κρατικό προϋπολογισμό, εφόσον επιθυμεί να καλύψει το δημοσιονομικό κόστος της φορολογικής ελάφρυνσης χωρίς να δημιουργήσει νέα δημοσιονομικά κενά.
Πέρα όμως από τη συζήτηση για τα δημόσια οικονομικά, η απόφαση σηματοδοτεί και μια σαφή διαφοροποίηση στη φιλοσοφία της κοινωνικής πολιτικής. Σε αντίθεση με τον σχεδιασμό της προηγούμενης κυβέρνησης, που προέβλεπε στοχευμένες ενισχύσεις για τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά κατά τη χειμερινή περίοδο, η νέα ρύθμιση εφαρμόζεται οριζόντια, ανεξάρτητα από το εισόδημα ή την οικονομική κατάσταση κάθε καταναλωτή.
Η επιλογή αυτή διευρύνει τον αριθμό των δικαιούχων, καθώς το όφελος θα αφορά το σύνολο των νοικοκυριών, όμως ταυτόχρονα αυξάνει και το συνολικό δημοσιονομικό κόστος της παρέμβασης.
Οι νέες αυξήσεις στην ενέργεια επαναφέρουν την πίεση
Η απόφαση της κυβέρνησης δεν λαμβάνεται σε περίοδο αποκλιμάκωσης των τιμών, αλλά σε μια συγκυρία κατά την οποία το ενεργειακό κόστος επανέρχεται στο επίκεντρο της ανησυχίας των βρετανικών νοικοκυριών. Στις αρχές Ιουλίου, οι καταναλωτές ήρθαν αντιμέτωποι με τη μεγαλύτερη αύξηση στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας από το 2023, καθώς η νέα γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή προκάλεσε σημαντική άνοδο στις χονδρεμπορικές τιμές φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας.
Η αναζωπύρωση της σύγκρουσης με επίκεντρο το Ιράν επιβάρυνε άμεσα τις διεθνείς ενεργειακές αγορές, οδηγώντας σε αυξημένο κόστος προμήθειας για τους παρόχους. Οι εξελίξεις αυτές μεταφέρονται σταδιακά στους τελικούς καταναλωτές, εντείνοντας τις πιέσεις στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς σε μια περίοδο όπου ο πληθωρισμός εξακολουθεί να αποτελεί βασική πρόκληση για τη βρετανική οικονομία.
Οι προοπτικές, μάλιστα, δεν προδιαγράφονται ιδιαίτερα αισιόδοξες. Στα τέλη Αυγούστου αναμένεται να ανακοινωθεί το νέο πλαφόν τιμών ενέργειας, το οποίο καθορίζει τη μέγιστη τιμή ανά μονάδα που μπορούν να χρεώνουν οι προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Το νέο όριο θα τεθεί σε ισχύ από τον Οκτώβριο, συμπίπτοντας με την έναρξη της χειμερινής περιόδου και την αυξημένη ζήτηση για θέρμανση.
Η χρονική σύμπτωση των δύο εξελίξεων δεν είναι τυχαία. Η κατάργηση του ΦΠΑ 5% επιχειρεί να λειτουργήσει ως αντιστάθμισμα απέναντι στις πιθανές νέες αυξήσεις των λογαριασμών, περιορίζοντας μέρος της επιβάρυνσης που ενδέχεται να αντιμετωπίσουν τα νοικοκυριά τους επόμενους μήνες.
Η Βρετανία εξακολουθεί να πληρώνει ακριβή ενέργεια
Παρά τις παρεμβάσεις των τελευταίων ετών, η Βρετανία εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στις ανεπτυγμένες οικονομίες με το υψηλότερο ενεργειακό κόστος για τους καταναλωτές. Η κρίση που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 προκάλεσε πρωτοφανή άνοδο στις τιμές της ενέργειας, ενώ η αγορά δεν επέστρεψε ποτέ στα προ κρίσης επίπεδα.
Οι νέες γεωπολιτικές αναταράξεις στη Μέση Ανατολή επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο την εικόνα, καθώς αυξάνουν την αβεβαιότητα γύρω από την προσφορά φυσικού αερίου και τις διεθνείς τιμές ενέργειας. Ως αποτέλεσμα, η κυβέρνηση επιχειρεί να περιορίσει μέρος των επιπτώσεων μέσω φορολογικών παρεμβάσεων, χωρίς όμως να μπορεί να επηρεάσει τις διεθνείς εξελίξεις που καθορίζουν το κόστος παραγωγής και προμήθειας.
Ποιοι καταναλωτές θα δουν το μεγαλύτερο όφελος
Η επιλογή της οριζόντιας κατάργησης του ΦΠΑ δεν έχει μείνει εκτός κριτικής. Κατά το παρελθόν, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο είχε εκφράσει επιφυλάξεις για αντίστοιχες πολιτικές, θεωρώντας ότι συνεπάγονται υψηλό δημοσιονομικό κόστος, ενώ η συμβολή τους στη συγκράτηση του πληθωρισμού είναι σχετικά περιορισμένη.
Ανάλογη είναι και η συζήτηση γύρω από τη διανομή του οικονομικού οφέλους μεταξύ των διαφορετικών εισοδηματικών ομάδων. Σύμφωνα με σχετικές εκτιμήσεις, τα χαμηλότερα εισοδήματα αναμένεται να αποκομίσουν τη μεγαλύτερη ανακούφιση σε σχέση με τον διαθέσιμο προϋπολογισμό τους, καθώς οι δαπάνες για ηλεκτρική ενέργεια καταλαμβάνουν μεγαλύτερο ποσοστό των συνολικών εξόδων τους.
Αντίθετα, σε απόλυτους αριθμούς, μεγαλύτερο οικονομικό όφελος εκτιμάται ότι θα έχουν τα υψηλότερα εισοδηματικά στρώματα, αφού τα νοικοκυριά αυτά καταναλώνουν συνήθως περισσότερη ενέργεια και, συνεπώς, πληρώνουν υψηλότερους λογαριασμούς. Αυτό σημαίνει ότι, παρά τον καθολικό χαρακτήρα του μέτρου, η πραγματική κατανομή του οφέλους διαφοροποιείται ανάλογα με το επίπεδο κατανάλωσης.
Το πρώτο οικονομικό στοίχημα της κυβέρνησης Μπέρναμ
Η κατάργηση του ΦΠΑ στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας αποτελεί την πρώτη ουσιαστική οικονομική παρέμβαση της κυβέρνησης Άντι Μπέρναμ και επιχειρεί να στείλει μήνυμα άμεσης στήριξης προς τα νοικοκυριά που δοκιμάζονται από το αυξημένο κόστος ζωής. Το μέτρο προσφέρει μια άμεση, έστω περιορισμένη, ελάφρυνση στους καταναλωτές, ιδιαίτερα σε μια περίοδο που οι προοπτικές για τις τιμές της ενέργειας παραμένουν αβέβαιες.
Την ίδια στιγμή, όμως, η κυβέρνηση καλείται να απαντήσει σε ένα κρίσιμο ερώτημα που αναμένεται να κυριαρχήσει στη δημόσια συζήτηση τους επόμενους μήνες: πώς θα χρηματοδοτηθεί το δημοσιονομικό κόστος των 850 εκατ. λιρών χωρίς να δημιουργηθούν νέες πιέσεις στα δημόσια οικονομικά. Η απάντηση σε αυτό το ζήτημα θα αποτελέσει καθοριστικό τεστ για την αξιοπιστία της νέας οικονομικής πολιτικής και για την ικανότητα της κυβέρνησης να συνδυάσει φορολογικές ελαφρύνσεις, δημοσιονομική πειθαρχία και ουσιαστική στήριξη των πολιτών.
Διαβάστε ακόμη
Loro Piana: Ο οίκος μόδας που ντύνει το σπίτι με κασμίρι
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.