Κωνσταντίνος Μελάς: Η συμφόρηση στα λιμάνια πληρώνεται τελικά από τον καταναλωτή (pic)

Μια καθυστέρηση τριών ημερών ενός πλοίου έξω από ένα μεγάλο ασιατικό λιμάνι μπορεί να ακούγεται ως συνηθισμένο επιχειρησιακό πρόβλημα, ωστόσο οι συνέπειές της φτάνουν πολύ πιο μακριά: αυξάνουν το κόστος μεταφοράς, επηρεάζουν τις τιμές των προϊόντων που φτάνουν στα ελληνικά ράφια και μειώνουν την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Σύμφωνα με τη νέα επιστημονική έρευνα του επίκουρου καθηγητή Ναυτιλιακής Οικονομικής του Πανεπιστημίου Πειραιώς, Κωνσταντίνου Μελά, αν η αναμονή στα μεγάλα ασιατικά λιμάνια επέστρεφε στα προ πανδημίας επίπεδα, θα ήταν πολύ πιθανό να οδηγούμασταν σε μείωση των ναύλων μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων κατά περισσότερο από 25%, εξοικονομώντας περίπου 2.000 δολάρια ανά κοντέινερ στη διαδρομή Ασία – Ευρώπη.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί εξηγεί γιατί η ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων δεν αποτελεί θεωρητική έννοια, αλλά στρατηγικό πλεονέκτημα για την οικονομία και τον ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν τα ελληνικά λιμάνια σε ένα ολοένα πιο αβέβαιο διεθνές περιβάλλον.

ΜΗΝΑΣ ΤΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ: Να μπούμε κατευθείαν στα βαθιά. Για να γίνει εύκολα κατανοητό πώς η συμφόρηση σε ένα λιμάνι έχει οικονομικές επιπτώσεις που φτάνουν μέχρι τον καταναλωτή, επιλέγετε την εικόνα ενός πλοίου που περιμένει τρεις ημέρες έξω από ένα μεγάλο ασιατικό λιμάνι. Γιατί;

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΕΛΑΣ: Γιατί είναι ένα παράδειγμα που δείχνει πώς ένα γεγονός που μοιάζει περιορισμένης σημασίας μπορεί να έχει ευρύτερες οικονομικές συνέπειες. Ενα πλοίο που περιμένει να εξυπηρετηθεί δεν καθυστερεί μόνο το δικό του φορτίο. Επηρεάζει την ακολουθία των επόμενων δρομολογίων, μειώνει τη διαθέσιμη μεταφορική ικανότητα και αυξάνει το κόστος σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα. Το αποτέλεσμα είναι ότι προϊόντα που θα φτάσουν λίγες εβδομάδες αργότερα και στην ελληνική αγορά μπορεί να είναι ακριβότερα. Αυτό είναι το αόρατο κόστος των λιμανιών.

Μ.ΤΣ.: Αρα μια καθυστέρηση στην Ασία μπορεί τελικά να επηρεάσει άμεσα τον Ελληνα καταναλωτή;

Κ.Μ.: Αναμφίβολα. Οι σημερινές εφοδιαστικές αλυσίδες είναι παγκόσμιες και πλήρως διασυνδεδεμένες. Ενα πρόβλημα που εμφανίζεται σε έναν κομβικό λιμένα της Ασίας δεν παραμένει τοπικό. Μεταφέρεται σε όλο το δίκτυο μεταφορών, επηρεάζει τη διαθεσιμότητα των πλοίων, αυξάνει τους ναύλους και τελικά περνά στο κόστος των προϊόντων που αγοράζει ο καταναλωτής. Η ναυτιλία, οι μεταφορές και η καθημερινή ζωή των πολιτών είναι πλέον πολύ πιο στενά συνδεδεμένες απ’ όσο αντιλαμβανόμαστε.

Μ.ΤΣ.: Γιατί αυτή η συζήτηση είναι ιδιαίτερα σημαντική για την Ελλάδα;

Κ.Μ.: Η Ελλάδα διαθέτει μια οικονομία με έντονο εξωστρεφή χαρακτήρα. Η ναυτιλία, το διεθνές εμπόριο, οι εξαγωγές και ο τουρισμός αποτελούν βασικούς πυλώνες ανάπτυξης. Τα τελευταία χρόνια, από την πανδημία έως τις γεωπολιτικές κρίσεις, διαπιστώσαμε ότι η ομαλή λειτουργία των εφοδιαστικών αλυσίδων δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένη. Αυτό σημαίνει ότι η ικανότητα μιας χώρας να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά τις διαταραχές εξελίσσεται σε κρίσιμο παράγοντα οικονομικής ανταγωνιστικότητας.

Μ.ΤΣ.: Χρησιμοποιείτε συχνά τον όρο «ανθεκτικότητα». Τι σημαίνει στην πράξη;

Κ.Μ.: Η ανθεκτικότητα δεν σημαίνει ότι οι κρίσεις θα πάψουν να υπάρχουν. Σημαίνει ότι το σύστημα διαθέτει την ικανότητα να συνεχίσει να λειτουργεί όταν αυτές εκδηλώνονται, να απορροφά το σοκ, να περιορίζει τις επιπτώσεις και να επανέρχεται όσο το δυνατόν ταχύτερα στην κανονική του λειτουργία. Στη σημερινή εποχή αυτό αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό μιας σύγχρονης και ανταγωνιστικής οικονομίας.

Μ.ΤΣ.: Πώς μπορεί να μετρηθεί η ανθεκτικότητα μιας εφοδιαστικής αλυσίδας;

Κ.Μ.: Υπάρχουν αρκετοί δείκτες, όμως ένας από τους πιο αξιόπιστους είναι η λειτουργία των λιμένων και ο αντίκτυπός της στο κόστος μεταφοράς. Οταν οι λιμένες λειτουργούν αποτελεσματικά, ολόκληρη η αλυσίδα γίνεται πιο σταθερή και προβλέψιμη. Αντίθετα, όταν εμφανίζονται σημαντικές καθυστερήσεις, το κόστος αυξάνεται και οι συνέπειες επηρεάζουν όλα τα στάδια της μεταφοράς.

Μ.ΤΣ.: Μπορείτε να μας δώσετε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα;

Κ.Μ.: Ας υποθέσουμε ότι ένα εμπορευματοκιβώτιο αναχωρεί από τη Σανγκάη με προορισμό την Ελλάδα. Το φορτίο είναι το ίδιο, η απόσταση δεν αλλάζει και το πλοίο ακολουθεί ακριβώς την ίδια διαδρομή. Σε συνθήκες ομαλής λειτουργίας, η μεταφορά μπορεί να κοστίσει περίπου 2.000 δολάρια. Αν όμως τα μεγάλα ασιατικά λιμάνια αντιμετωπίζουν έντονη συμφόρηση, το κόστος του ίδιου ταξιδιού μπορεί να ξεπεράσει ακόμη και τα 10.000 δολάρια. Η διαφορά αυτή δεν είναι μια απλή μεταβολή των ναύλων. Είναι το οικονομικό κόστος μιας εφοδιαστικής αλυσίδας που έχει χάσει την ανθεκτικότητά της.

Μ.ΤΣ.: Πώς δημιουργείται αυτή η αύξηση του κόστους;

Κ.Μ.: Κάθε μέρα που ένα πλοίο παραμένει σε αναμονή σημαίνει ότι καθυστερεί να εκτελέσει το επόμενο ταξίδι του. Όταν αυτό συμβαίνει ταυτόχρονα σε εκατοντάδες πλοία, ουσιαστικά μειώνεται η διαθέσιμη μεταφορική ικανότητα του παγκόσμιου στόλου. Δημιουργείται έλλειψη χωρητικότητας, οι ναύλοι αυξάνονται και το πρόσθετο κόστος μεταφέρεται στις επιχειρήσεις και τελικά στον καταναλωτή. Με άλλα λόγια, η συμφόρηση δεν αποτελεί μόνο λειτουργικό πρόβλημα των λιμένων· αποτελεί ένα μετρήσιμο οικονομικό κόστος για ολόκληρη την οικονομία.

Μ.ΤΣ.: Η νέα επιστημονική σας εργασία τι καινούριο προσφέρει στη διεθνή βιβλιογραφία;

Κ.Μ.: Μέχρι σήμερα γνωρίζαμε ότι η συμφόρηση αυξάνει το κόστος μεταφοράς. Αυτό που δεν γνωρίζαμε με ακρίβεια ήταν πόσο μεγάλη είναι αυτή η επίδραση. Η δημοσιευμένη επιστημονική μας εργασία επιχειρεί να ποσοτικοποιήσει αυτή τη σχέση εξετάζοντας πώς η συμφόρηση στα λιμάνια επηρεάζει τους ναύλους μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων. Τα συμπεράσματα που παρουσιάζουμε δεν αποτελούν θεωρητικές υποθέσεις, αλλά προκύπτουν από τα ευρήματα της έρευνας και αποτυπώνουν με μετρήσιμο τρόπο τον οικονομικό αντίκτυπο της συμφόρησης στις εφοδιαστικές αλυσίδες. Τα συμπεράσματα αυτά προέρχονται από τη δημοσιευμένη επιστημονική εργασία μας «Measuring the impact of port congestion on containership freight rates», η οποία δημοσιεύτηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό «Maritime Transport Research».

Μ.ΤΣ.: Ποιο είναι το σημαντικότερο συμπέρασμα που προκύπτει από την έρευνά σας;

Κ.Μ.: Το βασικό εύρημα είναι ότι η συμφόρηση στα μεγάλα ασιατικά λιμάνια επηρεάζει περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη περιοχή τους παγκόσμιους ναύλους μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων. Αυτό οφείλεται στον ιδιαίτερα κομβικό ρόλο που διαδραματίζουν στο διεθνές δίκτυο μεταφορών. Οταν αυτοί οι λιμένες αντιμετωπίζουν προβλήματα, οι συνέπειες δεν περιορίζονται στην περιοχή τους, αλλά διαχέονται σε ολόκληρη την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα.

Μ.ΤΣ.: Υπάρχει τρόπος να αποτυπωθεί ποσοτικά το οικονομικό όφελος από την ενίσχυση της ανθεκτικότητας;

Κ.Μ.: Ναι, κι αυτό είναι ίσως το πιο αισιόδοξο συμπέρασμα της μελέτης. Οι εκτιμήσεις μας δείχνουν ότι αν η συμφόρηση στα μεγάλα ασιατικά λιμάνια επέστρεφε στα επίπεδα που επικρατούσαν πριν από την πανδημία, οι ναύλοι μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων θα μπορούσαν να μειωθούν κατά περισσότερο από 25%.
Σε πραγματικούς αριθμούς, ένα κοντέινερ που σήμερα κοστίζει περίπου 8.000 δολάρια για να μεταφερθεί από την Ασία στην Ευρώπη θα μπορούσε να κοστίζει περίπου 6.000 δολάρια. Η εξοικονόμηση των περίπου 2.000 δολαρίων ανά κοντέινερ δεν αποτελεί απλώς μια λογιστική διαφορά. Μεταφράζεται σε χαμηλότερο λειτουργικό κόστος για τις επιχειρήσεις, ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των εξαγωγών, μικρότερες πληθωριστικές πιέσεις και τελικά σε χαμηλότερες τιμές για τον τελικό καταναλωτή.

Μ.ΤΣ.: Στο άρθρο σας επισημαίνετε ότι δεν έχουν όλοι οι λιμένες την ίδια σημασία. Τι σημαίνει αυτό;

Κ.Μ.: Οι σύγχρονες εφοδιαστικές αλυσίδες λειτουργούν ως δίκτυα. Μέσα σε αυτά τα δίκτυα υπάρχουν λιμένες που αποτελούν κομβικά σημεία, τα λεγόμενα hubs, μέσω των οποίων διέρχεται πολύ μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου. Οταν ένας τέτοιος κόμβος παρουσιάσει συμφόρηση ή δυσλειτουργία, οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται τοπικά, αλλά επηρεάζουν ολόκληρο το σύστημα. Αυτό οδηγεί και σε ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα της έρευνάς μας: η ανθεκτικότητα δεν είναι ιδιότητα ενός μόνο λιμένα. Είναι ιδιότητα του ίδιου του δικτύου μεταφορών. Για τον λόγο αυτό η ενίσχυση της ανθεκτικότητας απαιτεί συντονισμένη προσέγγιση και όχι αποσπασματικές παρεμβάσεις.

Μ.ΤΣ.: Πώς μεταφράζεται αυτή η διαπίστωση για την Ελλάδα;

Κ.Μ.: Η Ελλάδα δεν μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο λειτουργίας των μεγάλων λιμένων της Κίνας ή της Σιγκαπούρης. Μπορεί όμως να ενισχύσει την ανθεκτικότητα του δικού της τμήματος στη διεθνή εφοδιαστική αλυσίδα. Αυτό σημαίνει καλύτερη οργάνωση των λιμενικών λειτουργιών, μεγαλύτερη αξιοπιστία, περιορισμό των καθυστερήσεων, καλύτερη αξιοποίηση της τεχνολογίας και αποτελεσματικότερη διαχείριση των κρίσεων. Με αυτό τον τρόπο η χώρα μπορεί να απορροφά αποτελεσματικότερα τις διεθνείς διαταραχές και να ενισχύει τη θέση της ως αξιόπιστου διαμετακομιστικού και εμπορικού κόμβου.

Μ.ΤΣ.: Ποιος είναι ο ρόλος των ελληνικών λιμένων σε αυτή τη νέα πραγματικότητα;

Κ.Μ.: Ο Πειραιάς, η Θεσσαλονίκη, η Πάτρα, το Ηράκλειο και η Αλεξανδρούπολη, μαζί με τα υπόλοιπα στρατηγικής σημασίας λιμάνια της χώρας, αποτελούν κρίσιμους κόμβους του ευρωπαϊκού και μεσογειακού δικτύου μεταφορών. Η σημασία τους δεν εξαρτάται μόνο από τον όγκο των φορτίων που διακινούν, αλλά και από την αξιοπιστία με την οποία μπορούν να εξυπηρετούν τις διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού ακόμη και σε περιόδους έντονων αναταράξεων. Στο σημερινό περιβάλλον η αξιοπιστία αποτελεί ίσως το σημαντικότερο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα ενός λιμένα.

Μ.ΤΣ.: Αρα ο στόχος δεν είναι να ανταγωνιστούμε τα μεγαλύτερα λιμάνια της Ασίας;

Κ.Μ.: Οχι. Δεν είναι ρεαλιστικό, ούτε απαραίτητο να ανταγωνιστούμε τη Σανγκάη ή τη Σιγκαπούρη ως προς το μέγεθος ή τον όγκο διακίνησης φορτίων. Η πραγματική πρόκληση είναι διαφορετική. Να καταστήσουμε τα ελληνικά λιμάνια ακόμη πιο αξιόπιστους κόμβους του ευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών, προσφέροντας σταθερότητα, συνέπεια και υψηλό επίπεδο υπηρεσιών ακόμη και όταν το διεθνές περιβάλλον γίνεται πιο αβέβαιο.

Μ.ΤΣ.: Ποια θα πρέπει να είναι, κατά τη γνώμη σας, η προτεραιότητα της ελληνικής λιμενικής πολιτικής τα επόμενα χρόνια;

Κ.Μ.: Η έμφαση πρέπει να δοθεί στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας ολόκληρου του ελληνικού τμήματος της εφοδιαστικής αλυσίδας. Αυτό περιλαμβάνει επενδύσεις στις υποδομές, στον ψηφιακό μετασχηματισμό, στη βελτίωση των διαδικασιών, στη διαλειτουργικότητα των μεταφορικών μέσων και την αποτελεσματική διαχείριση κινδύνων. Η αξιοπιστία δεν είναι ένα αφηρημένο χαρακτηριστικό. Είναι παράγοντας που επηρεάζει άμεσα την εμπιστοσύνη των διεθνών αγορών, την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών επιχειρήσεων και την ικανότητα της χώρας να προσελκύει περισσότερες εμπορευματικές ροές.

Μ.ΤΣ.: Αν έπρεπε να συνοψίσετε σε ένα μήνυμα το βασικό συμπέρασμα της έρευνάς σας, ποιο θα ήταν;

Κ.Μ.: Στον 21ο αιώνα η ανταγωνιστικότητα μιας οικονομίας δεν εξαρτάται μόνο από τους δρόμους, τα λιμάνια ή τις άλλες υποδομές που διαθέτει. Εξαρτάται από το πόσο γρήγορα και αποτελεσματικά μπορούν αυτά να συνεχίσουν να λειτουργούν όταν ο κόσμος γύρω τους αλλάζει. Η ανθεκτικότητα δεν αποτελεί ένα επιπλέον κόστος ούτε μια θεωρητική έννοια. Είναι μια επένδυση στη σταθερότητα, στην ανταγωνιστικότητα και την οικονομική ασφάλεια μιας χώρας. Γι’ αυτό τον λόγο η ενίσχυση της ανθεκτικότητας των εφοδιαστικών αλυσίδων και των λιμένων δεν είναι απλώς μια τεχνική επιλογή· αποτελεί στρατηγική αναπτυξιακή προτεραιότητα. Κι αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα της έρευνάς μας: σε έναν κόσμο όπου οι κρίσεις θα συνεχίσουν να εμφανίζονται, εκείνοι που θα ξεχωρίσουν δεν θα είναι όσοι διαθέτουν απλώς τις μεγαλύτερες υποδομές, αλλά όσοι μπορούν να τις κρατούν αξιόπιστες και λειτουργικές κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες.

Διαβάστε επίσης  

Goody’s-Everest: 60 χρόνια ιστορίας ξανά στο τραπέζι για deal 300 εκατ. ευρώ (pics)

Bitcoin: Γιατί η μακροπρόθεσμη απόδοσή του μπορεί να μηδενιστεί και γιατί αυτό είναι καλό (γραφήματα)

Πάνω από 10 δισ. ευρώ το πλεόνασμα του 2026 – Τι αφήνει για νέες παροχές

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ