Μια από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις των τελευταίων δεκαετιών στον τομέα του αστικού δικαίου αποτελεί πλέον πραγματικότητα, καθώς τέθηκε σε ισχύ το νέο κληρονομικό δίκαιο μετά την ψήφισή του από τη Βουλή και τη δημοσίευσή του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
Το νέο θεσμικό πλαίσιο επιχειρεί να προσαρμόσει τους κανόνες της κληρονομικής διαδοχής στις σύγχρονες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες, φέρνοντας ουσιαστικές αλλαγές στον τρόπο σύνταξης και δημοσίευσης διαθηκών, στη διανομή περιουσιακών στοιχείων και στα δικαιώματα των κληρονόμων.
Η μεγάλη αλλαγή στις κληρονομικές διανομές
Η σημαντικότερη καινοτομία του νέου νόμου αφορά τη δυνατότητα σύναψης κληρονομικής σύμβασης διανομής μεταξύ συγκληρονόμων όχι μόνο όσο βρίσκεται εν ζωή ο κληρονομούμενος αλλά και μετά τον θάνατό του.
Η ρύθμιση αυτή υιοθετήθηκε έπειτα από παρεμβάσεις της ΠΟΜΙΔΑ προς το υπουργείο Δικαιοσύνης και αναμένεται να αντιμετωπίσει ένα από τα πιο σύνθετα προβλήματα που αντιμετώπιζαν οι κληρονόμοι τα προηγούμενα χρόνια.
Μέχρι σήμερα, όσοι αποκτούσαν περιουσία εξ αδιαθέτου συχνά αναγκάζονταν να περάσουν από χρονοβόρες διαδικασίες φορολογικών δηλώσεων, αποδοχών κληρονομιάς, συμβολαιογραφικών πράξεων και μεταγραφών, προκειμένου να αποφύγουν τον κατακερματισμό της περιουσίας σε εξ αδιαιρέτου ποσοστά.
Στο νέο πλαίσιο περιλαμβάνεται πλέον ρητή πρόβλεψη σύμφωνα με την οποία η σύμβαση διανομής μεταξύ συγκληρονόμων θεωρείται ταυτόχρονα και πράξη αποδοχής της κληρονομίας από τα συμβαλλόμενα μέρη.
Η συγκεκριμένη αλλαγή εκτιμάται ότι θα επιταχύνει τη διαχείριση των περιουσιακών στοιχείων και θα διευκολύνει την εκπλήρωση των φορολογικών υποχρεώσεων που απορρέουν από την κληρονομική διαδοχή.
Ποιος μπορεί να γίνει κληρονόμος
Το νέο καθεστώς επανακαθορίζει ορισμένες βασικές αρχές της κληρονομικής διαδοχής.
Κληρονόμος μπορεί να είναι κάθε πρόσωπο που βρίσκεται στη ζωή κατά τον χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου ή έχει ήδη συλληφθεί. Παράλληλα, αναγνωρίζεται η δυνατότητα κληρονομικής διαδοχής και για τέκνα που γεννιούνται έπειτα από μεταθανάτια τεχνητή γονιμοποίηση.
Ως χρόνος επαγωγής της κληρονομίας εξακολουθεί να θεωρείται ο χρόνος θανάτου του κληρονομουμένου.
Νέοι κανόνες για τις διαθήκες
Ο νόμος διατηρεί την αρχή ότι η σύνταξη διαθήκης γίνεται αποκλειστικά αυτοπροσώπως και με τις διαδικασίες που προβλέπει ο Αστικός Κώδικας.
Παράλληλα, παρέχεται η δυνατότητα στον διαθέτη να καταθέτει ιδιόγραφη διαθήκη σε συμβολαιογράφο για φύλαξη, σύμφωνα με τις γενικές διατάξεις περί κατάθεσης εγγράφων.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται πλέον στη δημοσίευση των διαθηκών. Ο συμβολαιογράφος που διατηρεί διαθήκη οφείλει, μόλις πληροφορηθεί τον θάνατο του διαθέτη, να προχωρήσει χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση στη δημοσίευσή της μέσω της ειδικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας του Μητρώου Διαθηκών.
Αντίστοιχη υποχρέωση έχουν και όσοι κατέχουν ιδιόγραφη διαθήκη, οι οποίοι πρέπει να την προσκομίσουν σε συμβολαιογράφο για δημοσίευση.
Για κάθε δημοσίευση συντάσσεται ειδικό πρακτικό, στο οποίο καταχωρίζεται το πλήρες περιεχόμενο της διαθήκης και περιγράφονται τυχόν εξωτερικά ελαττώματα. Η κρίση για το κύρος της διαθήκης εξακολουθεί να ανήκει στα δικαστήρια, ενώ τα πρωτότυπα έγγραφα παραμένουν στο αρχείο του συμβολαιογράφου.
Τι προβλέπεται για δωρεές σε απόρους
Ο νέος νόμος ρυθμίζει και περιπτώσεις στις οποίες ο διαθέτης αφήνει περιουσία σε «φτωχούς» ή «απόρους» χωρίς περαιτέρω εξειδίκευση.
Σε τέτοιες περιπτώσεις θεωρείται ότι η κληρονομική παροχή περιέρχεται στον δήμο της τελευταίας κατοικίας ή διαμονής του διαθέτη. Αν η τελευταία κατοικία βρισκόταν εκτός Ελλάδας, η περιουσία περιέρχεται στο Δημόσιο και διατίθεται για σκοπούς κοινωνικής αρωγής.
Οι κληρονομικές συμβάσεις αιτία θανάτου
Μία από τις σημαντικότερες θεσμικές τομές αφορά την εισαγωγή της κληρονομικής σύμβασης αιτία θανάτου.
Με τη σύμβαση αυτή ο κληρονομούμενος μπορεί να ορίζει κληρονόμο, να συστήνει κληροδοσία ή καταπίστευμα, να επιβάλλει όρους και να επιλέγει ακόμη και το εφαρμοστέο δίκαιο που θα διέπει την κληρονομική του διαδοχή.
Δικαιούχος μπορεί να είναι είτε ο αντισυμβαλλόμενος είτε τρίτο πρόσωπο, ενώ παρέχεται η δυνατότητα σε περισσότερα πρόσωπα να διαθέτουν από κοινού την περιουσία τους μέσω της ίδιας σύμβασης.
Η κατάρτιση της σύμβασης γίνεται υποχρεωτικά ενώπιον συμβολαιογράφου και με αυτοπρόσωπη παρουσία όλων των συμβαλλομένων.
Τι ισχύει όταν υπάρχει αντάλλαγμα
Ο νόμος προβλέπει επίσης ειδικές ρυθμίσεις για περιπτώσεις όπου η διάθεση της περιουσίας συνδέεται με αντάλλαγμα που παρέχεται εν ζωή.
Αν το αντάλλαγμα δεν εκπληρωθεί ή εκπληρωθεί πλημμελώς, ο κληρονομούμενος μπορεί να υπαναχωρήσει από τη σύμβαση.
Αντίστοιχο δικαίωμα παρέχεται και στον αντισυμβαλλόμενο όταν υπάρχει σοβαρός λόγος, όπως όταν ο κληρονομούμενος διαθέτει την περιουσία του κατά τρόπο που αντιβαίνει στη συμφωνία ή δημιουργεί συνθήκες που καθιστούν αδύνατη την εκπλήρωση των συμβατικών υποχρεώσεων.
Τα δικαιώματα του επιζώντος συζύγου
Το νέο πλαίσιο επανακαθορίζει και τη θέση του επιζώντος συζύγου στην κληρονομική διαδοχή.
Όταν συντρέχει με ένα τέκνο, ο επιζών σύζυγος δικαιούται το ένα τρίτο της κληρονομίας. Αν υπάρχουν δύο ή περισσότερα τέκνα, το ποσοστό περιορίζεται στο ένα τέταρτο.
Σε περίπτωση συνύπαρξης με συγγενείς δεύτερης τάξης, ο σύζυγος δικαιούται το ήμισυ της κληρονομίας.
Παράλληλα, διατηρεί το δικαίωμα στα έπιπλα, τα σκεύη, τα ενδύματα και τα λοιπά οικιακά αντικείμενα που χρησιμοποιούσε είτε μόνος είτε μαζί με τον κληρονομούμενο.
Μια ακόμη σημαντική καινοτομία αφορά την οικογενειακή κατοικία. Ο επιζών σύζυγος αποκτά δικαίωμα αποκλειστικής και δωρεάν χρήσης του ακινήτου που αποτελούσε κύρια κατοικία του ζευγαριού για διάστημα ενός έτους μετά τον θάνατο.
Αναγνώριση δικαιωμάτων στις ελεύθερες ενώσεις
Για πρώτη φορά το νέο κληρονομικό δίκαιο αναγνωρίζει με σαφέστερο τρόπο δικαιώματα και σε πρόσωπα που συζούσαν μόνιμα με τον κληρονομούμενο χωρίς γάμο.
Εφόσον δεν υπάρχει σύζυγος, το πρόσωπο που συζούσε σε σταθερή ελεύθερη ένωση με τον θανόντα για τουλάχιστον τρία χρόνια ή χωρίς χρονικό περιορισμό όταν υπάρχουν κοινά τέκνα, αποκτά δικαιώματα στα αντικείμενα της κοινής οικιακής χρήσης.
Υπό προϋποθέσεις μπορεί επίσης να αποκτήσει το δικαίωμα αποκλειστικής χρήσης της κοινής κατοικίας για ένα έτος μετά τον θάνατο.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, όταν δεν υπάρχουν σύζυγος ή συγγενείς που να καλούνται στην κληρονομία, το πρόσωπο της ελεύθερης ένωσης μπορεί να καταστεί κληρονόμος.
Προστασία της προσωπικής περιουσίας των κληρονόμων
Σημαντική αλλαγή φέρνει ο νέος νόμος και ως προς την ευθύνη των κληρονόμων για τα χρέη της κληρονομίας.
Πλέον, ο κληρονόμος δεν ευθύνεται με την προσωπική του περιουσία για τις υποχρεώσεις που συνοδεύουν την κληρονομία, εκτός εάν επιλέξει ο ίδιος να αναλάβει πλήρη διαχείριση και ελεύθερη διάθεση της κληρονομιαίας περιουσίας με σχετική δήλωση προς το αρμόδιο δικαστήριο.
Η πρόβλεψη αυτή ενισχύει την προστασία των κληρονόμων απέναντι σε απρόβλεπτα οικονομικά βάρη και αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ασφαλιστικές δικλίδες του νέου πλαισίου.
Διαβάστε ακόμη
Το σχέδιο για την «Ελλάδα του 2030» βάζει μπροστά ο Κυριάκος Μητσοτάκης
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.